Cyganie jako pierwotny grzech nowoczesności - Jezernik, Božidar (Miasto mozaika: Opis kulturowy, 2023)
Pod koniec XV w. kronikarze w całej Europie Zachodniej donosili o dziwnych ludziach o brązowej skórze, nieznanym stroju i obcym języku. Ci obcy ludzie udawali chrześcijan i twierdzili, że pochodzą z Egiptu. Wkrótce rozproszyli się po wszystkich krajach Europy. Z najwcześniejszych przekazów wynika, że pierwsze grupy przybyszów wzbudziły dużą sympatię wśród rodzimej ludności. Im jednak było ich więcej, tym bardziej pierwotna ciekawość i życzliwość wobec nomadów blakły. W opisach grup nomadów pochodzących z XV-wiecznych kronik odnajdujemy już znane obrazy i stereotypy. Mówi się tam na przykład, że Cyganów dręczy niepohamowana żądza wędrówki. Reakcja na to w tych częściach Europy, które doświadczyły przejścia od feudalizmu do kapitalizmu, sugeruje, że „wewnętrzny outsider” był ważną częścią konstrukcji ustalonej tożsamości europejskiej. Etyki pracy, moralności własności i cywilizacji nie łączono z nomadami. Z drugiej strony pojawienie się etyki pracy szło w parze z oczernianiem tych nomadów, którzy zdawali się ją odrzucać i tym samym stwarzali zagrożenie dla jej legitymizacji. Ciągłe powtarzanie negatywnych obrazów i podejrzeń wobec członków grup migrantów podsycało niechęć i nienawiść. To z kolei doprowadziło do żądań wprowadzenia bardziej rygorystycznych środków wobec grupy, ale nigdy i nigdzie nie zostały one jasno określone. Ustawodawcy odpowiedzieli na te żądania, legalizując uprzedzenia i przesądy. Prześladowania Cyganów doprowadziły do samospełniającej się przepowiedni. Im bardziej ludzie postrzegali ich jako przestępców, tym większą uwagę poświęcali przypadkom potwierdzającym ich przeświadczenia.