Untimeliness, Inter-ship, Mutuality - Bal, Mieke (The Woman Artist: Essays in memory of Dorota Filipczak, 2024)
Aby upamiętnić twórczość Doroty Filipczak, jak i wyrazić głęboki żal w związku z jej przedwczesnym odejściem, chcę podzielić się refleksją nad trzema wypowiedziami artystycznymi, których przedmiotem jest czas. Przymiotnik „przedwczesna” może odnosić się do śmierci, która zdarzyła się zbyt szybko, ale także do nieortodoksyjnej, mylącej i artystycznie prowokującej dyslokacji czasu. Trzy artystki pochodzą z trzech różnych kontynentów: Europy, Ameryki Łacińskiej i Azji. Łączy je wspólne zaangażowanie w problemy współczesnego świata, refleksja nad przemocą, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki płci, nad samotnością i pamięcią, a także wiara w siłę sztuki, która zmusza do myślenia i zmiany opinii. Sztuka pozwala im stawić opór zwodniczości czasu w jego chronologicznym i rytmicznym upływie. W mglistych pokojach Anny Veroniki Janssens (Belgia) zaburzenie klarownego postrzegania rzeczywistości sprawia, że doświadczamy spowolnienia rytmu przemijania. Zapytana o charakterystykę swojej twórczości Janssens określiła ją prosto jako „abstrakcyjną i polityczną”. Doris Salcedo (Kolumbia) walczy z obojętnością wobec przemocy i niepamięcią, która pozwala godzić się ze śmiercią uchodźców tonących w czasie prób przedostania się na kontynent. W jej instalacji Palimpsesto krople wody, płynące wolno, aby potem nagle zaniknąć, niosą ze sobą imiona anonimowych ofiar. Nalini Malani (Indie) prezentuje swoje myśli w formie animowanych obrazów wydobywających się w szalonym tempie z jej głowy. To burzliwe tempo można interpretować jako przyśpieszenie upływu czasu. Te trzy dzieła, jak i ich twórczynie, udowadniają, że sztuka znaczy (art matters), tak jak znaczy tekst (Text Matters) – myśl zawarta w tytule czasopisma naukowego, które stworzyła Dorota.