Historia bibliotek publicznych dla dzieci (do 1914 roku)

Przez wiele lat bibliotekarstwo i bibliotekarze dziecięcy traktowani byli przez historyków i współczesnych sobie badaczy jako obszar niewymagający uwagi, a wręcz ignorowany i pomijany w przepastnych kompendiach wiedzy na temat bibliotekarstwa publicznego. Materiały w języku polskim, upowszechniające wiedzę na temat początków bibliotekarstwa dziecięcego na świecie, pojawiły się po II wojnie światowej w literaturze fachowej, jednak najczęściej były to publikacje stanowiące raczej przyczynki, rzadko traktowały temat kompleksowo. Tymczasem kierunki i sposoby rozwoju usług dla tej grupy czytelników stanowią ciekawy przykład przenoszenia tej idei i wdrażania jej na terenie państw całego świata. Celem artykułu będzie uzupełnienie stanu wiedzy w polskiej literaturze przedmiotu na temat początków wyodrębniania usług bibliotecznych dla dzieci i kształtowania tej gałęzi bibliotekarstwa publicznego. Pod uwagę zostaną wzięte kraje pionierskie (Stany Zjednoczone i Wielka Brytania), a także państwa, które do 1914 roku, dzięki inicjatywom podejmowanym przez czołowych propagatorów tej idei, przeniosły na swój teren rozwiązania zarówno merytoryczne, jak i architektoniczne (m.in. Belgia i niektóre kraje Skandynawii). Prezentowane w artykule zagadnienia opracowane zostały za pomocą metody krytycznej analizy przedmiotu, na bazie materiałów opublikowanych głównie za granicą. Dla rozwoju bibliotekarstwa dziecięcego w Stanach Zjednoczonych i krajach Starego Kontynentu w XIX i początkach XX wieku niepoślednie znaczenie miały zarówno stabilnie postępujące polepszanie warunków bytowych klasy średniej, jak i działalność organizacji wyznających wartości feministyczne, których celem była poprawa poziomu życia i edukacji kobiet. Źródła historyczne wielokrotnie wskazują na powtarzający się schemat polegający na edukacji przedstawicieli poszczególnych krajów w Stanach Zjednoczonych, a następnie przenoszeniu idei na grunt lokalny. W ten sposób krystalizowała się koncepcja bibliotekarstwa dziecięcego w większości krajów europejskich na przełomie XIX i XX wieku, a także w pozostałych częściach świata w późniejszych latach.