-
2364
-
1486
-
1328
-
1191
-
1055
‘To Restore the Importance of Satire’
Poznań Satirical Magazine ‘Kaktus’ in Censorship Interventions in the years 1957–1960
Downloads
‘Kaktus’ was one of the Polish satirical magazines that appeared on the wave of thaw. It was published from 1957 to 1960. The aim of the book is to answer the question to what extent the ‘escape’ into a satirical costume allowed the artists to avoid censorship interventions. The answer to the question is provided by the reconstruction of the hitherto unknown image of "Kaktus", emerging from the archival documents of the Voivodeship Office for the Control of the Press, Publications and Performances in Poznań (WUKPPiW). The comparative material consists of 174 issues of the periodical and a collection of cryptotexts, i.e. confidential censorship documents that evaluated the articles from the magazine. The collection is a valuable testimony to how the authorities dealt with the so-called anti-regime poetics that came to the fore after October 56. The file includes not only articles, essays, columns, cartoon jokes, satirical commentaries that have appeared in print, but – more importantly – their versions submitted for censors' evaluation. This allows me to compare the original versions with the published versions.
The identification and presentation of censorship strategies applied to the periodical is accompanied by the publication of previously unpublished materials from the journal and their comparison with the published versions.
Ingerencje dotyczące „Kaktusa” 1957–1960 (APP, WUKPPiW, sygn. 132).
Plenum KW, 4 XI – 15 XI 1957 (APP, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 75).
Poznański Czerwiec 1956 (AIPN Poznań, sygn. Po 570/67).
Spuścizna literacka Mariana Grześczaka. Wycinki prasowe. Poznańskie lata M. Grześczaka (Biblioteka Raczyńskich, Rkp. DL/649 II).
Uchwała ortograficzna nr 18 Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN w sprawie zapisu tytułów czasopism i cykli wydawniczych (przyjęta na XXIX Posiedzeniu Plenarnym dn. 8.12.2008 r.), https://rjp.pan.pl/uchway-ortograficzne?view=article&id=90:zapis-tytuow-czasopism-i-cykli-wydawniczych&catid=43 [dostęp: 31.05.2024].
„Antykwariat Satyry”, „Kaktus” 3.01.1960, nr 1, s. 11.
b. p., Pod Kaktusem, „Kaktus” 10.03.1957, nr 1, s. 7.
Boruta J., Z dziennika podróży, „Kaktus” 13.11.1959, nr 37, s. 3.
Do czytelników, „Kaktus” 30.06.1969, nr 27, s. 2.
Drodzy Czytelnicy, „Kaktus” 12.04.1959, nr 15, s. 7.
GLOBUS, ***(W niesłychanie ciętym tekście…), w rubryce „Komentarze Tygodnia”, „Kaktus” 3.11.1957, nr 35, s. 6.
J. O. [Jerzy Ofierski], Stoliczku nakryj się!, „Kaktus” 10.11.1957, nr 36, s. 2.
„Kaktus” za granicą, „Kaktus” 3.11.1957, nr 35, s. 7.
Komunikat redakcji „Fermętów”, „Kaktus” 6.10.1957, nr 31, s. 8.
Kroniczka Kaktusa, „Kaktus” 30.06.1959, nr 27, s. 2, 11.
Markomania–Markofobia, rys. J. Hofman, „Kaktus” 20.04.1958, nr 15(16), s. 2.
PHI, Trzy nie bardzo wymyślone wywiady, „Kaktus” 15.09.1957, nr 28, s. 6.
Wkrótce pra-premiera!, rys. A. Krakowski, „Kaktus” 14.04.1957, nr 6, s. 6.
Alichnowicz K., „Miejsce dla kpiarza”. Dyskusja o satyrze przed rokiem 1949, [w:] Presja i ekspresja. Zjazd szczeciński i socrealizm, red. D. Dąbrowska, P. Michałowski, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2002, s. 45–54.
Budrowska K., Wykluczanie tradycji. Cenzurowanie międzywojennej literatury kobiecej w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku (na przykładzie twórczości Zofii Nałkowskiej), „Sztuka Tradycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie” 2015, nr 1, s. 49–57.
Derwich M., Lech Konopiński – liryczny satyryk, „Poradnik Bibliograficzno-Metodyczny” 2021, nr 2, Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, s. 40–52.
Derwich-Pawela M., Satyra polityczna w tygodniku „Kaktus”, UAM w Poznaniu, Poznań 1988 [niepublikowana praca magisterska napisana pod kierunkiem doc. dr hab. Eugenii Podbierowej].
Flejsierowicz M., ***(Drogi Redaktorze!…), w rubryce „Z Poczty Redakcyjnej”, „Kaktus” 10.01.1960, nr 2, s. 10.
Ginczanka Z., Słówka, „Szpilki” 4.07.1937, nr 27, s. 2.
Gogol B., Przełom czy kontynuacja? Cenzura w obliczu polskiego października 1956 (cz. 2), „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych AMW” 2017, nr 2, s. 5–26.
Grzelczak P., Poznański Czerwiec 1956. Walka o pamięć w latach 1956–1989, Nauka i Innowacje–IPN, Poznań 2016.
Grzelczak P., „Wyboje” – najważniejsze pismo poznańskiej „Odwilży” 1956, https://www.poznan.pl/mim/bm/news/wydarzenia-poznanskie,c,10/wyboje-najwazniejsze-pismo-poznanskiej-odwilzy-1956,75370.html [dostęp: 25.06.2024].
Jutro!, „Głos Wielkopolski” 8.03.1957, nr 57, s. 1.
Kamińska-Chełminiak K., Cenzura w Polsce 1944–1960. Organizacja. Kadry. Metody pracy, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW i Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2019.
Kapica B., „Nabrzmiała sprawa »Wybojów«”. Powstanie i likwidacja poznańskiego tygodnika „młodej inteligencji” (1956–1957), [w:] Nie tylko „Po Prostu”. Prasa w dobie odwilży (1956–1958), red. M. Przeperski, P. Sasanka, IPN, Warszawa 2019, s. 123–135.
Konopiński L., Korzenie i kolce „Kaktusa”, „Kronika Miasta Poznania” 2005, nr 3, s. 63–83.
Kozieł A., Polityka prasowa w latach 1944–1956, [w:] Aparat represji wobec inteligencji w latach 1945–1956, red. R. Habielski, D. Rafalska, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2010, s. 123–135.
Mickiewicz A., Reduta Ordona, [w:] idem, Poezje, oprac. J. Czechowicz, Staraniem Spółdzielni Dziennikarskiej, Warszawa 1939, s. 5–10.
Mikołajczak J., Dzieje śmiechu w prasie wielkopolskiej, cz. II (po 1945 r.), [w:] Z dziejów prasy wielkopolskiej XIX–XX wieku, t. 3, red. M. Kosman, Polski Dom Wydawniczy „Ławica”, Poznań 1997, s. 172–184.
Mikołajczak J., Gdy kłuły kolce „Kaktusa”, [w:] idem, Kpinki i docinki. Z zapisków o satyrze poznańskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989, s. 87–122.
Mikołajczak J., Od „Kukułki” do „Kaktusa”. Co śmieszyło i bawiło mieszkańców Poznania?, „Kronika Miasta Poznania” 1999, nr 3, s. 369–380.
Mulczyński J., Kawiarnia Artystyczna „Pod Kaktusem” w Poznaniu – dzieło architekta Stanisława Kirkina (1890–1964), „Kronika Miasta Poznania” 1999, nr 3, s. 361–368.
Napierała A., ***(Na bezrybiu…), w rubryce „Poznańskie Przysłowia”, „Gazeta Poznańska” 26, 27.10.1957, nr 255, s. 6.
Nie tylko „Po Prostu”. Prasa w dobie odwilży (1956–1958), red. M. Przeperski, P. Sasanka, IPN, Warszawa 2019.
Nowak P., Cenzura wobec rynku książki. Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji w Widowisk w Poznaniu w latach 1946–1955, Wydawnictwo UAM, Poznań 2012.
Persak K., Sprawa Henryka Hollanda, IPN–ISP PAN, Warszawa 2006.
Przeperski M., Decydenci i wykonawcy. Wokół pierwszych miesięcy funkcjonowania Biura Prasy KC PZPR, [w:] Prasa oficjalna w PRL, red. S. Ligarski, R. Łatka, IPN, Warszawa 2020, s. 13–24.
Sartre J.P., Herostrates, [w:] idem, Mur, tłum. J. Lisowski, Czytelnik, Warszawa 1999, s. 73–94.
Sartre J.P., Herostrates, „Tygodnik Zachodni” 31.08.1957, nr 35, s. 4, 7.09.1957, nr 36, s. 4.
Sasanka P., Historia walki na dwa fronty. Władza – prasa – dziennikarze 1953–1955/56, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 2018, t. 16, s. 85–137.
Scisłowski W., Klechda, [w:] idem, Deficyt rymów, oprac. graf. J. Flisak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981, s. 52.
Scisłowski W., Klechda, [w:] idem, Pieczeń z satyryka, il. J. Flisak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989, s. 22.
Scisłowski W., Klechda, [w:] idem, W moim aluzjonie, oprac. graf. Z. Lengren, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1967, s. 10.
Scisłowski W., Poznań – przystanek końcowy, rozmowę z Włodzimierzem Scisłowskim przepr. Janusz Przybysz, „Gazeta Poznańska” 16.05.1986, nr 114, s. 11.
Siedziała pod kaktusem. Almanach Klubu Szyderców, red. A.M. Swinarski, rys. J.J. Wroniecki, Instytut Mąkowskiego, Poznań 1933.
Stola D., Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1944–1989, IPN, Warszawa 2020.
Swacha S., Cenzura wobec problematyki „odwilży” 1956 roku na łamach „Gazety Poznańskiej”, „Zeszyty Prasoznawcze” 2014, t. 57, nr 1, s. 76–93.
Wielka ucieczka cenzora, reż. G. Braun, Studio Filmowe Kalejdoskop i Program 2 TVP, 1999.
Wiśniewska-Grabarczyk A., „Kaktus” in statu nascendi. Włodzimierz Scisłowski i satyryczne pismo „Kaktus” w dokumentach cenzorskich Polski Ludowej (cz. 1. Wprowadzenie), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2022, nr 1, s. 408–419.
Wiśniewska-Grabarczyk A., „Kaktus” in statu nascendi. Włodzimierz Scisłowski i satyryczne pismo „Kaktus” w dokumentach cenzorskich Polski Ludowej (cz. 2. Ingerencje cenzorskie), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2022, nr 1, s. 456–487.
Wiśniewska-Grabarczyk A., Książki z Mysiej. Literatura w świetle poufnych Biuletynów urzędu cenzury z lat 1945–1956, IBL PAN, Warszawa 2021.
Wiśniewska-Grabarczyk A., The censorship review in the Polish People’s Republic as cryptotext, „The Polish Review” 2019, t. 64, nr 1, s. 31–49.
Władyka W., Na czołówce. Prasa w październiku 1956 roku, PWN, Warszawa–Łódź 1989.
Korespondencja e-mailowa autorki z Joanną Wojdon (3 czerwca – 20 sierpnia 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowa telefoniczna autorki z Andrzejem Niczyperowiczem (4 marca – 4 września 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa autorki z Piotrem Grzelczakiem (7 maja – 20 września 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowa telefoniczna autorki z Lechem Konopińskim (3 sierpnia – 5 października 2022 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowy telefoniczne autorki z Tomaszem Konopińskim (5 października 2022 – 12 sierpnia 2024).
Korespondencja e-mailowa autorki z Pawłem Sasanką (30 lipca – 30 sierpnia 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa autorki z Piotrem Nowakiem (7–9 września 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa autorki z Wiktorem Gardockim (1–29 sierpnia 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowa telefoniczna autorki z Magdaleną Hartwig (8 listopada 2023 – 3 czerwca 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowy autorki z Alicją Przybyszewską (18 listopada 2022 – 3 września 2024 r.).
Korespondencja e-mailowa oraz rozmowa autorki z Magdaleną Tyl (3 stycznia 2023 – 23 lipca 2024 r.).
License
LicenseHow to Cite
Category
- Archaeology
- Bibliology and information science
- Biology
- Chemistry
- Economics and management
- Ethnology and cultural anthropology
- Polish philology
- Foreign language studies
- Philosophy
- Physics
- Geography
- History
- Linguistics
- Judaica
- Culture and art
- Literary Studies
- Mathematics
- Pedagogy
- Textbooks for foreigners
- Political science and international relations
- Law
- Psychology
- Sociology
- Other
- Open Access
Series
- 100 Years of Independence
- The Academy of Local Governments
- The Academy of Management and Finance
- Handicapable
- Literary and Linguistic Analects
- Balkans XX/XXI
- Bibliotheca Litteraria
- Bibliotheca Philosophica
- Biography and Biography Research
- Byzantina Lodziensia
- Contemporary Asian Studies Series
- Digitisation
- Education for Wisdom
- Economics
- Film! Scholars
- Finance
- Gerontology
- Interdisciplinary Urban Studies
- Literary Interpretations
- Jerzy Giedroyc and...
- Jerzy Giedroyc and Witnesses of History
- Winter of Life?
- Linguistics
- Judaica Lodzensia
- Jurisprudence
- What Is Man?
- Cognitive Science
- Communication and Media
- A Very Short Introduction
- Literary Culture of Lodz
- Literary Studies
- Lodz Studies in English and General Linguistics
- Lodz in the Polish People's Republic. The Polish People's Republic in Lodz
- Manufactura Hispánica Lodziense
- Marketing
- The monographs of the Section of Disability Sociology of the Polish Sociological Association
- The Art of Learning – The Learning of Art
- Faces of Feminism
- Faces of war
- Biographical Perspectives
- Politology
- Poland and Central and Eastern Europe in the 20th Century
- Polish Film Culture
- Law
- The Polish People's Republic. Biographies
- Existence and Literature Project
- The Psychology of Everything
- Research on Science & Natural Philosophy
- Romanistyka dla Teatru
- Series Ceranea
- The Conference on Social Pedagogy under the Patronage of the Committee on Pedagogical Sciences of the Polish Academy of Sciences
- Art – Media – Culture
- Pedagogical Therapy
- Creativity and Education
- Vade Nobiscum
- Warsztaty z Geografii Turyzmu
- In Search for the 21st Century Ideas
- The Tower of Babel – in Polish
- Management
- Private Life of Poles in the 19th Century

