Praca przymusowa jeńców wojennych w Bytomiu w latach II wojny światowej

W czasie II wojny światowej Górny Śląsk miał wzmocnić niemiecki potencjał gospodarczy poprzez maksymalne zaangażowanie infrastruktury przemysłowej na potrzeby prowadzonych działań zbrojnych. O strategicznym położeniu Bytomia w regionie zadecydowała możliwość szybkiego przekształcenia dotychczasowej produkcji z użytecznej społecznie na potrzeby gospodarki wojennej. Plan ten został zrealizowany w drugiej połowie lat trzydziestych XX w. Górny Śląsk jako ośrodek przemysłu ciężkiego miał konkurować z Zagłębiem Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii.

Po wybuchu II wojny światowej Bytom znalazł się w rejencji katowickiej. Zakłady przemysłu ciężkiego zlokalizowane w mieście i okolicy (kopalnie, huty i huty współpracujące z nimi) podlegały Zarządowi Górnictwa Bytom-Północ (Bergamt Beuthen-Nord), Zarządowi Górnictwa Bytom-Południe (Bergamt Beuthen-Süd) oraz częściowo Urzędowi Górniczemu Gliwice-Północ (Bergamt Gleiwitz-Nord).

Władze niemieckie szukały skutecznego sposobu realizacji produkcji wojennej. Chodziło o to, aby zminimalizować nakłady inwestycyjne i wykorzystać tanią siłę roboczą. Pozwoliło to na zachowanie ciągłości produkcji w warunkach działań wojennych. W 1940 r. do zakładów przemysłowych wprowadzono więźniów obozów koncentracyjnych, cywilnych robotników przymusowych i jeńców wojennych przetrzymywanych w stalagach Lamsdorf i Teschen. Stalagom podlegało ponad 2500 komand roboczych, z czego dwadzieścia dziewięć w powiatach miejskim i ziemskim bytomskim/bytomsko-tarnogórskim. Początkowo przebywali w nich brytyjscy, francuscy i belgijscy jeńcy wojenni. W 1942 r. dołączyli do nich jeńcy sowieccy, a od 1944 r. także internowani żołnierze włoscy. Trudności na froncie wschodnim i konieczność ograniczenia produkcji w wielu zakładach, w latach 1942–1943, wymusiły zmianę profilu produkcji. Pojedyncze zakłady zaczęto włączać do firm zbrojeniowych. W 1943 r. wydobycie węgla na Górnym Śląsku osiągnęło 100 mln ton. W Bytomiu, w wyniku nadmiernej eksploatacji złóż węgla bezpośrednio poza miastem, pojawiły się plany deglomeracji i przesiedlenia mieszkańców w okolice Pyskowic. Ostatecznie nie zostały zrealizowane. W styczniu 1945 r. w komandach roboczych w zakładach przemysłowych Bytomia i okolic znajdowało się ok. 9600 jeńców wojennych. W marszach śmierci, pieszo, przemieszczali się potem w głąb III Rzeszy. Baraki opustoszały.