Znaczenie pisma, stylu i redakcji tekstu w określaniu wiarygodności pomników prawa polskiego w pracy Antoniego Zygmunta Helcla (XIX w.)

Ogólnym celem badawczym artykułu stała się obserwacja dyskursu naukowego powiązanego z historią języka polskiego, a konkretnie właściwego historii prawa. Zainteresowanie badawcze wiąże się z problemem stanu i zmian świadomości językowej w obrębie wyspecjalizowanej wspólnoty komunikatywnej. Materiał poddany analizie mieści się na pograniczu dwóch typów świadectw, mogących stanowić podstawę odtworzenia obrazu świadomości językowej: bezpośrednich i pośrednich. Antoni Zygmunt Helcel, historyk, analizując dawne dokumenty prawa polskiego, zapisane językiem łacińskim, dawał wyraz ukształtowanej i rozwiniętej świadomości językowej. Wprowadzał do dyskursu naukowego historyków prawa nowe propozycje metod badawczych, opartych m.in. o analizę językoznawczą. Korzystał z dużego repertuaru pojęć pochodzących z retoryki i stylistyki w celu udokumentowania autentyczności, dawności i znaczenia danego dokumentu. Postulował zwrócenie uwagi właśnie na ukształtowanie stylistyczne, uznawane przez innych za błahe. Rozumiał, rozróżniał i wielokrotnie stosował terminy: tekst, styl, treść, forma, błąd, maniera pisarska, nawyk. Najprawdopodobniej wyróżniał styl funkcjonalny oraz styl osobniczy. Rozumiał pojęcie gatunku: nazywał różnorodne gatunki, głównie tekstów prawnych i mówił o gatunkowaniu. Odwoływał się do pojęcia normy. Zauważał też konieczność uproszczenia grafii, czyli deklarował stosowanie transkrypcji. W pracy zamieszczał także dawne tłumaczenia staropolskie, widząc w nich wartość historyczną i historycznojęzykową. Był świadomy wartości dawnych zabytków języka polskiego, zachowanych w dawnych tłumaczeniach.