Polskie wątki w życiu Michaiła Hellera

Jędrzej Piekara

doi:10.18778/8220-685-2

Słowa kluczowe: Instytut Literacki, historia ZSRR, emigracja rosyjska po drugiej wojnie światowej, komunizm, biografia

Opublikowane: 23 grudnia 2021

Kategorie: Historia, Otwarty dostęp

Pliki do pobrania

E-book Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

Książka jest rezultatem kilkuletnich studiów nad życiem i twórczością Michaiła Hellera – urodzonego w Związku Sowieckim historyka o żydowskim pochodzeniu, emigranta szczególnie blisko związanego z Polską, polskimi instytucjami emigracyjnymi oraz Polakami w kraju i za granicą.

Michaił Heller, poprzez swe relacje osobiste, formalne i naukowe, był jednym z niewielu Rosjan, dla których Polska – zarówno mu współczesna, jak i ta z kart historii – nie była jednym z potencjalnych terytoriów rosyjskich, ale wspaniałym ośrodkiem cywilizacji łacińskiej, o bogatej kulturze i historii, jedynym krajem, z którym Rosja była tak silnie związana. Heller mawiał, że „jedyna historia Rosji, jaką jesteśmy w stanie napisać, to historia rosyjsko-polska” oraz uważał, że normalizacja stosunków pomiędzy Polakami a Rosjanami powinna być jednym z najważniejszych celów obu emigracji po drugiej wojnie światowej.

To właśnie idea pogodzenia Polski i Rosji była głównym, obok krytyki komunizmu, obiektem zainteresowania Hellera przez ponad trzydzieści lat, które spędził na emigracji we Francji. Był związany z dwoma polskimi ośrodkami emigracyjnymi: Instytutem Literackim Jerzego Giedroycia i wydawnictwem Overseas Publications Interchange Andrzeja Stypułkowskiego. W środowisku polskim odnalazł bliskich przyjaciół, przede wszystkim Józefa Czapskiego, którego uważał za najwybitniejszego przedstawiciela „srebrnego wieku”, łączącego idealne cechy Rosjanina, Polaka i Europejczyka.

Michaił Heller, nieustępliwy antykomunista, zagorzały krytyk pierestrojki i Michaiła Gorbaczowa, badacz problematyki „homo sovieticusa”, utalentowany historyk, literaturoznawca i kronikarz-publicysta, dokumentujący z właściwą sobie ostrością pióra rzeczywistość Związku Sowieckiego, był wielkim przyjacielem Polski, a niniejsza książka ma na celu opowiedzenie historii tej przyjaźni.

Publikacja powstała na podstawie pracy magisterskiej nagrodzonej w III edycji konkursu Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i Fundacji Kultury Paryskiej na najlepsze prace doktorskie i magisterskie związane z historią i dorobkiem Instytutu Literackiego w Paryżu.

AAN: Archiwum Akt Nowych w Warszawie. ZAR: „2/2267/0 Zbiór akt repatriacyjnych”.

AAN: Archiwum Akt Nowych w Warszawie. PAP: „2/1789/0 Polska Agencja Prasowa”.

AFN: Archiwum Filmoteki Narodowej w Warszawie. Teczka Eugenii Chigrin-Heller.

AGHG: Archiwum Gustawa Herlinga-Grudzińskiego: Fondazione „Biblioteca Benedetto Croce”; skany Biblioteki Narodowej.

AIL: Archiwum Instytutu Literackiego w Le Mesnil-le-Roi. Korespondencja Redakcji.

AIL: Archiwum Instytutu Literackiego w Le Mesnil-le-Roi. MO: Materiały Odrzucone.

AIL: Archiwum Instytutu Literackiego w Le Mesnil-le-Roi. PoZaH: Papiery Osobiste Zygmunta Hertza.

AIL: Archiwum Instytutu Literackiego w Le Mesnil-le-Roi.TR: Teki Redakcji.

ALC: Archiwum Biblioteki La Contemporaine w Nanterre. Fonds Michel Heller, F delta res 928.

ALH: Archiwum prywatne Leonida Hellera.

AMN: Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie. Archiwum Józefa i Marii Czapskich.

ANW: Archiwum prywatne Natalii Woroszylskiej.

APAP: Archiwum Polskiej Agencji Prasowej w Warszawie. Teczka Michaiła Hellera.

MSTJM: Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. Archiwum Andrzeja Wajdy.

Геллер М., Концентрационный мир и советская литература, Londyn 1974.

Геллер М., Андрей Платонов в поисках счастья, Paryż 1982.

Геллер М., Некрич А., Утопия у власти, Londyn 1982.

Геллер М., Машина и винтики. История формирования советского человека, Londyn 1985.

Геллер М., Вехи 70-летия. Очерки советской политической истории, Londyn 1987.

Геллер М., Александр Солженицын. К 70-летию со дня рождения, Londyn 1989.

Геллер М., Седьмой секретарь. Блеск и нищета Михаила Горбачева, Londyn 1991.

Геллер М., Глазами историка. Россия на распутье. 1990–1995, Moskwa 1996.

Геллер М., История российской империи, Moskwa 1997.

Геллер М., Российские заметки, 1991–1996, Moskwa 1998.

Геллер М., Российские заметки, 1969–1979, Moskwa 1999.

Геллер М., Разговоры о книгах. На «Свободе» о свободе, Moskwa 2003.

Рабочие волнения в Польше: сборник материалов о декабрьских событиях 1970 г., сост. В. Малышев, Londyn 1973.

Рабочие волнения в Польше продолжаются: Материалы о событиях 25-го июня 1976, сост. В. Малышев, Londyn 1977.

Польша 1980: „Солидарности” год первый, сост. В. Малышев, Londyn 1981.

Жизнь в ленинской России, сост. М. Геллер, Londyn 1991.

Заря советского правосудия, сост. М. Геллер, Londyn 1991.

Heller M., Świat obozów koncentracyjnych a literatura sowiecka, przekł. Michał Kaniowski [Jerzy Pomia-nowski], Paryż 1974.

Heller M., Polska w oczach Moskwy, [przekł. Julia Juryś], Paryż 1984.

Heller M., Niekricz A., Utopia u władzy, przekł. Andrzej Mietkowski, t. 1–2, Londyn 1985–1987.

Heller M., Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, [przekł. Julia Juryś], Paryż 1988.

Heller M., 70 lat, które wstrząsnęły światem, [przekł. Julia Juryś], Warszawa 1988.

Heller M., Siódmy sekretarz: blask i nędza Michaiła Gorbaczowa, przekł. Julia Juryś, Lublin 1991.

Heller M., Historia Imperium Rosyjskiego, przekł. Eugeniusz Piotr Melech, Tadeusz Kaczmarek, Warszawa 2002.

[Heller M.] M.H., Clown i komisarz, „Arka” 1984, nr 7, s. 31–37.

Heller M., Człowiek przeszłości i przyszłości, przekł. J. Juryś, „Zeszyty Literackie” nr 44, 1993, s. 95–98.

Heller M., Gulag III [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1976, vol. 22, nr 1, s. 145–178.

[Heller M.], Historia czekania na cud, rozm. przepr. E. Sawicka, „Rzeczpospolita” 1994, nr 285, 29 października, https://archiwum.rp.pl/artykul/31707-Historia-czekania-na-cud.html [dostęp: 22.10.2018].

Heller M., How the Soviet Union is Misunderstood, [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1979, vol. 24, nr 4, s. 204–210.

Heller M., Jeden w polu to też wojsko, „Kultura” 1984, nr 9, s. 130–133.

Heller M., Kamienie milowe 70-letniej historii Związku Sowieckiego, „Zeszyty Historyczne” 1988, z. 83, s. 3–74.

Heller M., Lenin, Parvus and Solzhenitsyn, [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1975, vol. 21, nr 4, s. 188–195.

Heller M., Pamięci Andrzeja, „Kultura” 1982, nr 1–2, s. 141–142.

Heller M., Podwórze, przekł. Julia Juryś, „Zeszyty Literackie” 2001, nr 74, s. 160–164.

Heller M., Platonov [brak nazwiska tłumacza], „Settanta” 1973, nr 36, s. 49–55.

Heller M., Śmierć nadziei, „Kultura” 1977, nr 7–8, s. 226–230.

Heller M., Śmierć Szałamowa, „Kultura” 1982, nr 4, s. 135–138.

Heller M., Tęsknota za zoną, „Kultura” 1983, nr 1–2, s. 50–60.

Heller M., The Gulag Archipelago, [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1974, vol. 20, nr 2–3, s. 211–228.

Heller M., The Gulag Archipelago volume 2, [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1974, vol. 20, nr 4, s. 152–167.

Heller M., Wielki pocieszyciel, „Rzeczpospolita”, dodatek „Plus–Minus”, nr 39, 15–16 lutego 1997, s. 15.

[Heller M.], Wywiad z Michaiłem Hellerem, przeprowadzony 5.02.1984 r. na antenie Radia Wolna Europa, rozm. przepr. Tadeusz Nowakowski, https://www.polskieradio.pl/68/2461/Audio/307400,Rozmowa-z-prof-Michalem-Hellerem [dostęp: 9.01.2019].

Heller M., Yesterday and Today in Solzhenitsyn’s „The Red Wheel”, [brak nazwiska tłumacza], „Survey” 1985, vol. 29, nr 2, s. 29–45.

Heller M., Ziemia GUŁAG, „Kultura” 1974, nr 3, s. 59–66.

Kruczek A., Notatki rosyjskie, „Kultura” 1994, nr 3, s. 116–121.

Kruczek A., Notatki rosyjskie, „Kultura” 1992, nr 10, s. 105–111.

Kruczek A., Notatki rosyjskie, „Kultura” 1992, nr 12, s. 91–98.

Kruczek A., Notatki z Rosji, „Kultura” 1992, nr 7–8, s. 142–148.

Kruczek A., Przewodnik po łagrach i więzieniach, „Kultura” 1981, nr 9, s. 95–97.

Kruczek A., Rozmyślania nad listem Andrzeja Drawicza, [brak nazwiska tłumacza], „Puls” nr 33, 1987, s. 55–58.

Kruczek A., Sułtan-Galijew wczoraj i dziś, „Kultura” 1986, nr 6, s. 65–67.

Kruczek A., W sowieckiej prasie, „Kultura” 1975, nr 3, s. 91–98.

Kruczek A., XXVI Zjazd, „Kultura” 1981, nr 4, s. 37–43.

Kruczek A., Zmiana warty, „Kultura” 1982, nr 12, s. 20–25.

Heller M., Двойники: исчезнувший роман Бориса Пильняка, „Revue des études slaves” 1982, t. 54, nr 1–2, s. 87–95.

Danilewicz Zielińska M., Bibliografia. „Kultura” (1958–1973), „Zeszyty Historyczne” (1958–1973), działal-ność wydawnicza (1958–1973), Paryż 1975.

Danilewicz Zielińska M., Bibliografia. „Kultura” (1974–1980), „Zeszyty Historyczne” (1974–1980), działal-ność wydawnicza (1974–1980), Paryż 1981.

Danilewicz Zielińska M., Bibliografia. „Kultura” (1981–1987), „Zeszyty Historyczne” (1981–1987), działal-ność wydawnicza (1981–1987), Paryż 1989.

Supruniuk A., Supruniuk M.A., Bibliografia. „Kultura” (1988–1996), „Zeszyty Historyczne” (1988–1996), działalność wydawnicza (1988–1996), Paryż 1997.

Supruniuk A., Supruniuk M.A., Bibliografia. „Kultura” (1997–2000), „Zeszyty Historyczne” (1997–2010), działalność wydawnicza (1997–2010), „Fragments” (1973–1979), Paryż–Warszawa–Toruń 2013.

Ch. E., Czy włoskiemu filmowi grozi śmierć?, „Film” 1968, nr 37, 15 września, s. 12–13.

Ch. E., Rozmowa w kawiarni, „Film” 1963, nr 8, 24 lutego, s. 12–13.

Ch. E., Spór o Wenecję, „Film” 1968, nr 33, 18 sierpnia, s. 13.

Chigrin E., Ludzie filmu: Estera Szub, „Kamera” 1967, R. XI, nr 6, s. 4.

Chigrin E., Ludzie filmu: Joris Ivens, „Kamera” 1967, R. XI, nr 7, s. 4–5.

Chigrin E., Przedstawiamy „Bianco e Nero”, „Kino” 1966, nr 7, s. 39–40.

Chigrin E., Przedstawiamy „Cinéma”, „Kino” 1966, nr 8, s. 59–60.

Chigrin E., Przedstawiamy „Film Quarterly”, „Kino” 1966, nr 10, s. 34–35.

Chigrin E., Przedstawiamy „L’Avant Scène Cinéma”, „Kino” 1968, nr 12, s. 36.

Chigrin E., Przedstawiamy „Positif”, „Kino” 1968, nr 1, s. 38–39.

Chigrin E., Przedstawiamy „Sowietskij ekran”, „Kino” 1966, nr 11, s. 62–63.

Chigrin-Heller E., Film współczesny w oczach krytyki francuskiej, „Kwartalnik Filmowy” 1964, nr 3, s. 28–39.

Chigrin-Heller E., Gilbert Cohen-Séat – „problemy kina i informacji wizualnej”, „Kwartalnik Filmowy” 1962, nr 1–2, s. 155–158.

Chigrin-Heller E., Przegląd publikacji o tematyce historycznej, „Kwartalnik Filmowy” 1965, nr 3, s. 51–63.

Chigrin-Heller E., Zagadnienia plastyczne w literaturze światowej, „Kwartalnik Filmowy” 1963, nr 4, s. 47–54.

[Bresson R.], Robert Bresson: Protestuję… [wywiad], przekł. i oprac. E. Chigrin, „Film” 1967, nr 16, 16 kwietnia, s. 13.

[Czuchraj G.], Film się zmienia. Eksperyment Czuchraja, rozm. przepr. E. Chigrin, „Film” 1966, nr 36, 4 września, s. 12.

[Enrico R.], Ambicje i kompromisy, rozm. przepr. E. Chigrin, „Film” 1966, nr 18, 1 maja, s. 12–13.

[Godard J-L.], Po premierze „POGARDY” [wywiad], przekł. i oprac. E. Chigrin, „Film” 1964, nr 4, 26 stycznia, s. 13.

[Laforêt M.], Rozmowa z Marie Laforet, rozm. przepr. E. Chigrin, „Film” 1966, nr 15, 10 kwietnia, s. 13.

[Losey J.], O zaangażowaniu producentach i „skazanych”, rozm. przepr. E. Chigrin, „Film” 1967, nr 47, 19 listopada, s. 13.

[Mankiewicz L.J.], Stara gwardia nie poddaje się [wywiad], przekł. i oprac. E. Chigrin, „Film” 1966, nr 37, 11 września, s. 13.

Aktualność przesłania paryskiej „Kultury” w dzisiejszej Europie. Zbiór studiów, red. Ł. Jasina, J. Kłoczowski, A. Gil, Lublin 2007.

Amalric J., Livre. Longtemps, l’empire russe de Catherine II ou de Staline s’inventa un passé. La Russie en son Histoire, „Libération” 1997, nr z 23 kwietnia, http://www.liberation.fr/tribune/1997/04/23/livre-longtemps-l-empire-russe-de-catherine-ii-ou-de-staline-s-inventa-un-passe-la-russie-en-son-his_201968 [dostęp: 22.03.2018].

André J., Michel HELLER. La machine et les rouages, „L’Homme et la société” 1985, nr 75–76, s. 266.

Apanowicz F., Problem gatunku „Opowiadań kołymskich” Warłama Szałamowa a ich edycje w języku polskim, „Napis” 2018, t. XXIV, s. 179–197.

Austin A., In Short; Nonfiction, „New York Times” 1988, nr z 17 lipca, https://www.nytimes.com/1988/07/17/books/in-short-nonfiction-956588.html?rref=collection%2Ftimestopic%2FBook%20Reviews [dostęp: 21.03.2018].

Berberyusz E., Książę z Maisons-Laffitte, Gdańsk 1995.

Besançon A., Czytając Michała Hellera, przekł. J. Juryś, „Zeszyty Literackie” 1997, nr 59, s. 101–104.

Besançon A., Présent soviétique et passé russe, Paryż 1980.

[Böll H.], List Heinricha Bölla do Wiktora Woroszylskiego, „Kultura” 1977, nr 8, s. 156–157.

Bonamour J., Besançon A., In memoriam Michel Heller (1922–1997), „Cahiers du Monde russe” 1997, nr 1–2 (38), s. 253–257.

Borkowska A., O zainteresowaniach Rosją w „Kulturze” paryskiej, „Slavia Orientalis” 2005, R. 54, nr 3, s. 401–415.

Campbell J.C., Recent books, „Foreign Affairs” 1988, vol. 67, nr 1, s. 193.

Ciborska E., Polska Agencja Prasowa (tradycje i współczesność), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 1998, t. I, z. 1–2, s. 171–190.

Congdon L., Homo Sovieticus: COGS IN THE WHEEL, „Los Angeles Times” 1988, nr z 22 maja, http://articles.latimes.com/1988-05-22/books/bk-5109_1_soviet-union [dostęp: 20.03.2018].

Coutau-Bégarie H., URSS et Europe de l’Est, „Politique étrangère” 1985, nr. 4, s. 1027–1028.

Czapski J., Dzienniki, wspomnienia, relacje, oprac. J. Pollakówna, [Kraków] 1986.

Czapski J., Na nieludzkiej ziemi, Paryż 1949.

Czapski J., Proust w Griazowcu (dok.), „Kultura” 1948, nr 14, s. 22–44.

Czapski J., Proust w Griazowcu, „Kultura” 1948, nr 13, s. 25–37.

Czapski J., Swoboda tajemna, Warszawa 1989.

Czapski J., Terre inhumaine, przekł. Maria A. Bohomolec, Paryż 1949.

Czapski J., Wierzyłem, że oni żyją, rozm. przepr. A. Wajda, „Polityka” 2007, nr 37, 15 września, https://https://www.polityka.pl/archiwumpolityki/1874940,1,wierzylem-ze-oni-zyja.read [dostęp: 31.12.2018].

Czapski J., Wspomnienia starobielskie, Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu, Rzym 1944.

Czerniakiewicz J., Czerniakiewicz M., Przesiedlenia ze Wschodu: 1944–1959, Warszawa 2007.

Czukowska L., Opustoszały dom. Opowieść, przekł. Jerzy Szperak, Londyn 1975.

Dallin A., Review Work: Utopia in Power, „Slavic Review” 1988, vol. 47, nr 2, s. 319–320.

Davies N., Review: Utopia in Power, „Los Angeles Times” 1986, nr z 23 listopada, http://articles.latimes.com/1986-11-23/books/bk-12362_1_soviet-union [dostęp: 12.11.2018].

Davies N., Utopia przy władzy, „Zeszyty Historyczne” 1982, z. 62, s. 228–234.

Dean M., Collaboration in the Holocaust: Crimes of the Local Police in Belorussia and Ukraine, 1941–44, Nowy Jork 2000.

Defarges M., Michael Heller et Aleksandr Nekrich. L’utopie au pouvoir. Histoire de l’URSS de 1917 à nos jours, „Politique étrangère” 1982, nr 2, s. 499–502.

Dębska-Kossakowska A., Ludzki wymiar historii, Katowice 2020.

Dokumenty Moskiewskiej Grupy Helsińskiej (Społecznej Grupy Sprzyjania Wykonaniu Porozumień Helsińskich w ZSRR). Początki działalności, pierwsze publiczne wystąpienia i protesty, przekł. K. Syska, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2016, R. 14, z. 3, s. 169–193.

Drawicz A., Jeszcze Rosja nie zginęła, „Krytyka” 1987, nr 22, s. 144–160.

Drawicz A., List do czytelnika „Pulsu” będącego zarazem czytelnikiem „Kultury”, „Puls” 1987, nr 33, s. 51–55.

Drawicz A., Mała lekcja rosyjskiego, „Przegląd Tygodniowy” 1997, nr 5, 29 stycznia, s. 9.

Drawicz A., Spór o Rosję, Londyn 1988.

Drawicz A., Zaproszenie do Rosji (Sowieckiej, ale nie tylko), „Puls” 1987, nr 32, s. 39–49.

Drugi brzeg. Leo Łabędź, oprac. ej., „Puls” 1993, nr 4, s. 114–116.

Ebeling R.M., Book Reviews: Cogs in the Wheel, „The Freeman” 1988, December, s. 501–504.

Favez J., La russie au-delà du bien et du mal, „Journal de Genève” 1982, nr 100, 1–2 maja.

Filipowicz M., Emigranci i jankesi. O amerykańskich historykach Rosji, Lublin 2007.

Friedberg M., From Lenin to Gorbachev, „Commentary” 1987, nr z 1 marca, https://www.commentarymagazine.com/articles/utopia-in-power-the-history-of-the-soviet-union-from-1917-to-the-present-by-mikhail-heller-and-aleksandr-m-nekrich/ [dostęp: 12.11.2018].

Friszke A., Wiktor Woroszylski. Polityka i literatura, [w:] W. Woroszylski, Dzienniki 1953–1982, Warszawa 2017, s. 9–119.

Gessen E., Drogi, których nie wybieramy, Warszawa 1998.

Gessen M., Estera i Rózia: o tym, jak moje babki przetrwały hitlerowską wojnę i stalinowski pokój, przekł. J. Sawicka, Warszawa 2008.

Giedroyc J., Autobiografia na cztery ręce, Warszawa 1994.

Giedroyc J., Emigracja ukraińska. Listy 1950–1982, oprac. B. Berdychowska, Warszawa 2004.

Giedroyc J., Michał Heller, „Kultura” 1997, nr 3, s. 151–152.

[Giedroyc J., Gömöri G.], Polski redaktor i węgierski polonista. Korespondencja Jerzego Giedroycia i Györgya (George’a) Gömöriego, 1958–2000, oprac. G. Lagzi, Warszawa 2018.

Giedroyc J., Miłosz C., Listy 1964–1972, oprac. M. Kornat, Warszawa 2011.

Giedroyc J., Najder Z., Listy 1957–1985, oprac. R. Habielski, Warszawa 2014.

Giedroyc J., Osadczuk B., Korespondencja 1950–2000, oprac. B. Berdychowska, M. Żebrowski, Wojnowice 2019.

Giedroyc J., Unger L., Korespondencja 1970–2000, oprac. I. Hofman, Paryż–Kraków 2016.

Gorczyńska R., Portrety paryskie, Kraków 1999.

Grochowska M., W czasach szaleństwa: Hertz, Fiłosofow, Stempowski, Moltke, Warszawa 2019.

Grzelecki S., Polski film fabularny, Warszawa 1962.

Heller L., Człowiek, który wiedział prawie wszystko, przekł. J. Juryś, „Zeszyty Literackie” 2001, nr 74, s. 153–160.

Herling-Grudziński G., Dziennik pisany nocą, t. 1, oprac. S. Błażejczyk-Mucha, R. Forycki, J. Kula i in., Kraków 2017.

Herling-Grudziński G., Dziennik pisany nocą, t. 2, oprac. S. Błażejczyk-Mucha, R. Forycki, J. Kula i in., Kraków 2017.

Herling-Grudziński G., Dziennik pisany nocą, t. 3, oprac. S. Błażejczyk-Mucha, R. Forycki, J. Kula i in., Kraków 2020.

Herling-Grudziński G., Godzina cieni: eseje, Warszawa 1997.

Herling-Grudziński G., Orzeł Biały w mieście „Orła Białego”, „Rzeczpospolita”, dodatek „Plus-Minus” 1998, nr 1418, 20 czerwca, https://archiwum.rp.pl/artykul/180525-Orzel-Bialy-w-miescie-Orla-Bialego-.html [dostęp: 1.03.2019].

Hertz Z., Listy do Czesława Miłosza 1952–1979, wybór i opracowanie R. Gorczyńska, Paryż 1992.

Hofman I., Szkice o paryskiej „Kulturze”, Toruń 2004.

Hofman I., Ukraina, Litwa, Białoruś w publicystyce paryskiej „Kultury”, Poznań 2003.

Holloway D., Seeds of Resistance in a Frozen Soil, „New York Times” 1986, nr z 21 września, https://www.nytimes.com/1986/09/21/books/seeds-of-resistance-in-a-frozen-soil.html?rref=collection%2Ftimestopic%2FBook%20Reviews [dostęp: 12.11.2018].

The Holocaust Encyclopedia (PDF), ed. W. Laqueur, J. Tydor Baumel, New Haven–London 2001, cdn.preterhuman.net/texts/history/nazi/Holocaust/The_Holocaust_Encyclopedia.pdf [dostęp: 12.04.2018].

Ikonowicz M., Hombre Kapuściński, Warszawa 2012.

Juryś J., Michaił Heller nie żyje, „Gazeta Wyborcza” 1997, nr 3, 4 stycznia, http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,235231,19970104RP-DGW,Michal_Heller_nie_zyje,.html [dostęp: 2.04.2019].

Kopczyński K., Przed przystankiem Niepodległość. Paryska „Kultura” i kraj w latach 1980–1989, Warszawa 1990.

Korek J., Paradoksy paryskiej „Kultury”: styl i tradycje myślenia politycznego, Katowice 2008.

Kowalczyk A.S., Giedroyc i „Kultura”, Wrocław 1999.

Kowalczyk U., Instytut Literacki w Paryżu jako ośrodek kultury polskiej i wolnej myśli politycznej – stan badań nad zagadnieniem, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie” 2010, z. XI, s. 495–510.

Kudelski Z., Gustaw Herling-Grudziński i „Kultura” paryska (1947–1996), Lublin 2013.

„Kultura” i emigracja rosyjska. W poszukiwaniu zatraconej solidarności, t. II, wybór i opracowanie P. Mitzner, Paryż–Kraków 2016.

„Kultura” paryska – twórcy, dzieło, recepcja, red. I. Hofman, Lublin 2007.

Kultura Polski Ludowej, red. T. Galiński, Warszawa 1966.

Leclère M-F., Revel J-F., Russie une vocation impériale, „Le Point” 1997, nr z 2 września, http://www.lepoint.fr/actualites-litterature/2007-01-26/russie-une-vocation-imperiale/1038/0/99595 [dostęp: 3.05.2018].

Lengyel J., Szembesítés [Konfrontacja], [miejsce wydania nieznane], 1971.

Lincoln W., Homo Sovieticus: Seeing What Made Him What He Is Today, „Chicago Tribune” 1988, nr z 29 maja, https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1988-05-29-8801030397-story.html [dostęp: 20.03.2018].

Literatura rosyjska w kręgu „Kultury”. W poszukiwaniu zatraconej solidarności, t. I, red. P. Mitzner, Paryż–Kraków 2016.

Luksemburg R., Wybór pism, red. B. Krauze, Warszawa 1959.

Ławriniec P., Listy Dymitra Fiłosofowa do Mariana Zdziechowskiego, „Zeszyty Historyczne” 2008, z. 165, s. 176–191.

„Mam na Pana nowy zamach…”: Wybór korespondencji Jerzego Giedroycia z historykami i świadkami historii 1946–2000, t. 1, red. S.M. Nowinowski, R. Stobiecki, Łódź 2019.

Mandrillon M., Michel Heller et Aleksandr Nekrich, L’utopie au pouvoir, „Annales. Économies, Sociétés, Civilisations” 1985, nr 4, s. 854–855.

Marzec 1968 r. w dokumentach MSW, t. 2, Kronika wydarzeń, cz. II, red. F. Dąbrowski, P. Gontarczyk, P. Tomasik, Warszawa 2018.

Mianowicz T., Michała Hellera lekcja historii, „Fraza” 2001, nr 1–2, s. 280–286.

Mitzner P., Ludzie z nieludzkiej ziemi. Rosyjski krąg Józefa Czapskiego, Warszawa 2021.

Nagrody „Kultury” za r. 1989, „Kultura” 1990, nr 1–2, s. 177–178.

Nekrolog Eugenii Heller, „Kultura” 1986, nr 10, s. 176.

Nivat G., L’histoire de l’Empire russe est un roman, „Journal de Genève” 1997, nr 124, 31 maja, s. 32.

Nivat G., L’homo sovieticus n’est pas toujours infantilisé!, „Gazette de Lausanne” 1985, nr 76, 1 kwietnia, s. 1, 18.

Nowak A., Polska i trzy Rosje, Kraków 2015.

Orlovsky D.T., Review Work: Utopia in Power, „The American Historical Review” 1988, vol. 93, nr 3, s. 742–743.

Piasecka R., Przegląd biuletynów Polskiej Agencji Prasowej w latach 1944–1990, „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2005, t. 8, z. 1, s. 97–122.

Piekara J., Michaił Heller – „Polski Rosjanin” z Maisons-Laffitte, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2017, t. 15, z. 1, s. 89–111.

Piekara J., Michaił Heller – pośrednik w kontaktach polskiej i rosyjskiej emigracji w Paryżu (wybrane wątki współpracy i relacji Instytutu Literackiego z Aleksandrem Sołżenicynem), [w:] Феномен русской эмиграции, red. O. Blaszkiw, R. Mnich, Siedlce 2020, s. 23–39.

Piekara J., Michaił Heller i Gustaw Herling-Grudziński – trzydzieści lat przyjaźni i współpracy, [w:] Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020, s. 167–189.

Piekara J., Nieznany „wywiad” Józefa Czapskiego, „Colloquia Litteraria” 2020, nr 2, s. 113–160.

Pilniak B., Sobowtóry, przekł. W. Broniewski, Warszawa 1935.

Pipes R., Analiza imperium rosyjskiego, przekł. O. Scherer, „Kultura” 1998, nr 12, s. 4–8.

Pipes R., Odpowiedź, „Kultura” 1999, nr 4, s. 52.

Podemski K., Polish Tourist Abroad. From Stalinism to Schengen and Wizz Air, „Folia Turistica” 2011, nr 1, s. 211–230.

Pomianowski J., Replika, „Kultura” 1999, nr 4, s. 53–59.

Pomianowski J., Rosji NATO się przyda, „Rzeczpospolita”, dodatek „Plus-Minus” 1999, nr 1597, 16 stycznia 1999 r., https://archiwum.rp.pl/artykul/209340-Rosji-NATO-sie-przyda.html [dostęp: 21.01.2019].

Pomianowski J., Rozprawka o metodzie, „Kultura” 1998, nr 12, s. 8–29.

Pomianowski J., Pipes R., Czy Imperium jest przeznaczeniem Rosji?, „Rzeczpospolita”, dodatek „Plus-Minus” 1999, nr 1680, 24 kwietnia, https://archiwum.rp.pl/artykul/224473-Czy-imperium-jest-przeznaczeniem-Rosji.html [dostęp: 21.01.2019].

Przeciw niewolnictwu. Głos wolnej Rosji, Paryż 1973.

Raeff M., Besprechungeg, „Neue Folge”, t. 47, nr 1, s. 111–112.

Raeff M., Comprendre l’Ancien Régime russe: État et société en Russie impériale, Paryż 1982.

Rajewski Z., Sprawozdanie z badań terenowych w Biskupinie i okolicy w r. 1955, Wrocław 1959.

Reisch A., Początki programu bezpośredniej dystrybucji książek w Polsce w latach 1958-1959, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2012, nr 1, s. 285–302.

Richard J., Le regard des autres, „Le Figaro” 1988, nr z 26 października.

Rosyjskie ślady Andrzeja Drawicza. Materiały z sympozjum, które odbyło się 22 maja 1998 r. w Uniwersytecie Opolskim w pierwszą rocznicę śmierci Andrzeja Drawicza, redakcja naukowa Aleksandra Wieczorek, Opole 1999.

Ruchniewicz M., Repatriacja ludności polskiej z ZSRR w latach 1955–1959, Warszawa 2000.

Ruchniewicz M., Tzw. repatriacja ludności polskiej z ZSRR w latach 1955–1959, „Dzieje Najnowsze” 1999, R. XXXI, nr 2, s. 171–177.

Sawicka E., Przystanek Europa. Rozmowy nie tylko o literaturze, Warszawa 1996.

Scarpa D., Obóz koncentracyjny i łagier. Levi i Herling, pisarze odpowiedzialności, [w:] Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020, s. 189–309.

Shalamov V., Kolyma Tales, przekł. J. Glad, Londyn 1994.

Siclier J., Un grand magazine du cinéma d’auteur, „Le Monde” 1988, nr z 26 października.

[Sołżenicyn A.], „Man lügt über mich wie über einen Toten”, rozm. przepr. R. Augstein, „Der Spiegel” 1987, nr 44, https://www.spiegel.de/kultur/man-luegt-ueber-mich-wie-ueber-einen-toten-a-efa8eca3-0002-0001-0000-000013526566 [dostęp: 13.10.2021].

Sowiński P., Cold War Books: George Mindem and His Field Workers, 1973-1990, „East European Politics & Societies” 2019, nr 34, s. 48–66.

Spotkania z paryską „Kulturą”, oprac. Z. Kudelski, Warszawa 1995.

Stanisławski W., Archipelag Hellera, [w:] „Kultura” i emigracja rosyjska. W poszukiwaniu zatraconej solidarności, t. II, wybór i oprac. P. Mitzner, Paryż–Kraków 2016, s. 341–352.

Stobiecki R., Michaiła Hellera i Jerzego Giedroycia rozmowy o Rosji, [w:] Dostojewski i inni. Literatura/idee/polityka, red. T. Sucharski, Katowice 2016, s. 377–396.

Stola D., Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Warszawa 2018.

Sucharski T., Czy „Inny świat” jest rzeczywiście inny?, [w:] Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020, s. 121–149.

Sucharski T., Literatura Holocaustu i literatura Gułagu? Literatura doświadczenia totalitarnego!, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2007, nr 5, s. 93–118.

Supruniuk M. A., „Kultura” w Ameryce: „Fragments” (1973–1979), „Archiwum Emigracji” 2000, z. 3, s. 35–56.

Suvorov V., The Liberators, Londyn 1981.

Szałamow W., Opowiadania kołymskie, przekł. J. Baczyński, Poznań 2011.

Śleszyński W., Kształtowanie się sowieckiego szkolnictwa wyższego na Białostocczyźnie w latach 1939–1941. Instytut Pedagogiczny w Białymstoku i Instytut Nauczycielski w Grodnie, „Biuletyn Historii Pogranicza” 2000, nr 1, s. 43–51.

Toubiana S., La preuve par cinq sur la Deux, „Cahiers du Cinéma” 1988, nr 412.

Tow. Władysław Kruczek (woj. rzeszowskie), „Trybuna Ludu” 1968, nr z 15 listopada, s. 8.

Tyrchan M., Paryska „Kultura” wobec konfliktów politycznych w Polsce (1976–1989), Poznań 2011.

Uchwała Rady Państwa z 4 stycznia 1955 r. O nadaniu odznaczeń państwowych, nr 0/4, „Monitor Polski” 1955, nr 35, poz. 334.

Uchwała Rady Państwa z 6 lipca 1954 r. O nadaniu odznaczeń państwowych, nr 0/269, „Monitor Polski” 1954, nr 95, poz. 1083.

Vernet D., Au couer de l’Eurasie, „Le monde des livres” 1997, nr z 28 marca.

Wajda A., Kino i reszta świata. Autobiografia, Kraków 2013.

Wandycz P., Wspomnienie o moim Ojcu, „Kultura” 1975, nr 1–2, s. 139–149.

Wilk M., Palimpsest, „Kultura” 1998, nr 1–2, s. 186–194.

Wokół praskiej wiosny: Polska i Czechosłowacja w 1968 r., red. Ł. Kamiński, Warszawa 2004.

Woroszylski W., Ballada o Stalinie w Krakowie i o krokach rewolucji, „Dziennik Literacki” 1949, nr 51, 18 grudnia, s. 1.

Woroszylski W., Dzienniki 1953–1982, Warszawa 2017.

Woroszylski W., Dzienniki 1983–1987, Warszawa 2018.

Woroszylski W., Dzienniki 1988–1996, Warszawa 2019.

Woroszylski W., Dżungla wolności, Warszawa 1996.

[Woroszylski W.], Ja w Rosji. Rosja we mnie, rozm. przepr. J. Szczęsna, „Gazeta Wyborcza” 1996, nr 83, 6 kwietnia 1996, http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,212082,19960406RP-DGW,Ja_w_Rosji_Rosja_we_mnie.html [dostęp: 2.04.2019].

Woroszylski W., List otwarty do Heinricha Bölla, „Kultura” 1977, nr 7–8, s. 253–260.

Woroszylski W., Na kurczącym się skrawku, [Kraków] 1984.

Woroszylski W., Pozwólcie nam się cieszyć, Warszawa 1996.

Woroszylski W., Wykłady o literaturze rosyjskiej (Uniwersytet Latający 1978–1979), red. P. Mitzner, Warszawa 2020.

[Woroszylski W.] Kołymski T., Świat niewolnictwa i jego literatura, „Kultura” 1975, nr 5, s. 132–140.

Zamoyski A., Obituary: Leopold Labedz, „Independent” 1993, nr z 27 marca, https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-leopold-labedz-1500191.html [dostęp: 12.03.2018].

Zinowiew A., Homo sovieticus, przekł. S. Deja, Londyn 1984.

Zostało tylko słowo… Wybór tekstów o „Kulturze” paryskiej i jej twórcach, Lublin 1990.

Безансон А., Русское прошлое и советское настоящее, Londyn 1984.

Вместо мемуаров: Памяти М. Я. Геллера, сост. Л. Геллер, Н. Зеленко, Moskwa 2000.

Гжелецкий С., Польска кинематографиа, Warszawa 1966.

[Геллер Л.], Рядом с »Культурой«, rozm. przepr. J. Piekara, „Новая Польша” 2017, nr 10, s. 42–45.

Культура народной Польши, red. T. Galiński, Warszawa 1966.

Леньгель Й., Лицом к лицу, Londyn 1975.

Лисовский Б., Современная польская архитектура, Warszawa 1968.

Мандельштам Н.Я., Воспоминания, Moskwa 1999.

Мельгунов С.П., Как большевики захватили власть, Londyn 1984.

Мельгунов С.П., Как большевики захватили власть. Октябрьский переворот 1917 года, Paryż 1953.

Набоков В.Д., Временное правительство и большевиcтский переворот, Londyn 1988.

Набоков В.Д., Временное правительство: Воспоминания, Berlin 1921.

Некрасов В., В окопах Сталинграда, „Знамя” 1946.

Некрасов В., В окопах Сталинграда, Londyn 1988.

Некрасов В., Маленькая печальная повесть, „Грани” 1985, nr 135, s. 5–96.

Некрасов В., Маленькая печальная повесть, Londyn 1988.

Пильняк Б., Двойники, Londyn 1983.

Платонов А., Потаенный Платонов: повесть и рассказы, Paryż 1983.

Платонов А., Чевенгур, Paryż 1972.

Покровский М., Дипломатия и войны России в XIX столетии, Londyn 1991.

Покровский М., Дипломатия и войны России в XIX столетии, Мoskwa 1923.

Польша: цифры и факты, red. J. Chociłowski, Warszawa 1968.

Раев М., Понять дореволюционную Россию, Londyn 1990.

Раззаков Ф., Гибель советского кино. Тайна закулисной войны. 1973–1991, Moskwa 2008.

Сталинский диптих, сост. Л. Геллер, Moskwa 2011.

Суворов В., Рассказы освободителя, Londyn 1986.

Человек и место: Юзеф Чапски. К 100-летию со дня рождения (Каталог выставки на русском языке), Kraków 1996.

Шаламов В., Воскрешение лиственницы, Paryż 1985.

Шаламов В., Колымские рассказы, Londyn 1978.

Michał Heller – prawda o komunizmie, reż. P. Woldan, TVP, 1994.

http://imli.ru/index.php/49-institut/vydayushchiesya-uchenye/balashov-n-i/1545-Vospominaniya-byvshih-studentov-IFLI [dostęp: 11.04.2018].

http://www.eduspb.com/node/2909 [dostęp: 25.03.2018].

http://istmat.info/node/21520 [dostęp: 25.03.2018].

https://www.msu.ru/en/info/history3.html#nachalo2 [dostęp: 23.03.2018].

www.rgali.ru/object/975487;jsessionid=5F2F98306BFA68716E8D2834D05F3A9A#!page:1/o:975487/p:1 [dostęp: 3.04.2018].

http://www.reprywatyzacja.info.pl/b_wsk_fin_od_1939.htm [dostęp: 19.04.2018].

http://banknotypolskie.pl/kalkulator/ [dostęp: 19.04.2018].

http://www.in2013dollars.com/1969-GBP-in-2018 [dostęp: 22.10.2018].

http://pawet.net/zl/zl/2003_57/3.html [dostęp: 26.03.2018].

http://shtetlroutes.eu/pl/slonim-karta-dziedzictwa-kulturowego/ [dostęp: 26.03.2018].

https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/1397-slonim/99-historia-spolecznosci/138036-historia-spolecznosci [dostęp: 26.03.2018].

https://yvng.yadvashem.org/index.html?language=en&s_lastName=Chigryn&s_firstName=&s_place=Slonim&s_dateOfBirth= [dostęp: 17.04.2019].

https://www.ushmm.org/online/hsv/person_view.php?PersonId=8211506 [dostęp: 22.1.2019].

https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/228549,1,rozmowa-z-jozefem-czapskim.read [dostęp: 31.12.2018].

https://dorzeczy.pl/historia/88844/Byly-TW-kierujacy-TVP-zegna-ministra-Kiszczaka-Cenckiewicz-publikuje-list.html [dostęp: 10.05.2019].

http://www.kulturaparyska.com/pl/ludzie/pokaz/g/jerzy-giedroyc [dostęp: 14.05.2019].

http://kulturaparyska.com/pl/listy/autor/jerzy-giedroyc/adresat/aleksander_solzenicyn/30740?q=sołżenicyn [dostęp: 14.04.2019].

https://vtoraya-literatura.com/razdel_1118_str_1.html [dostęp: 10.03.2019].

https://openlibrary.org/publishers/Overseas_Publications_Interchange [dostęp: 3.03.2019].

https://www.measuringworth.com/datasets/ukearncpi [dostęp: 3.03.2019].

https://www.historicalstatistics.org/Currencyconverter.html [dostęp: 3.03.2019].

https://www.ofce.sciences-po.fr/pdf/ebook/ebook121.pdf [dostęp: 3.03.2019].

https://www.poundsterlinglive.com/bank-of-england-spot/historical-spot-exchange-rates/usd/USD-to-FRF-1982 [dostęp: 12.03.2019].

http://www.cda-strasbourg.org/smic.htm [dostęp: 12.03.2019].

https://culture.pl/pl/miejsce/puls-publications-londyn-warszawa [dostęp: 20.03.2019]

http://mak.bn.org.pl/cgi-bin/makwww.exe?BM=02&IM=01&TX=&NU=02&WI=HELLERbAGNESbAU [dostęp: 11.01.2020].

Pobrania

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Prawa autorskie (c) 2021 © Copyright by Jędrzej Piekara, Łódź–Paryż 2021; © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź–Paryż 2021; © Copyright for this edition by Stowarzyszenie Instytut Literacki Kultura, Łódź–Paryż 2021

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Piekara, Jędrzej. 2021. Polskie wątki W życiu Michaiła Hellera. Jerzy Giedroyc i…. Poland: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8220-685-2.