Formuły z udziałem verba dicendi sterujące zachowaniami językowymi odbiorcy w Zwierciadle saskim Pawła Szczerbica (XVI wiek)

Artykuł jest poświęcony zachowaniom językowym warunkowanym funkcjonalnie. Bazę materiałową stanowi Speculum Saxonum albo Práwo Sáskie y Magdeburskie Pawła Szczerbica z XVI wieku. Celem pracy jest wyjaśnienie, w jakim zakresie dokument ten mógł oddziaływać jako wzór komunikowania się w obrębie polskiej wspólnoty narodowej determinowanej prawnie. Analiza włącza się w nurt badań socjolingwistycznych i pragmatycznych. Jej przedmiotem są formuły z użyciem verba dicendi, które narzucają uczestnikom postępowania sądowego określone zachowanie językowe. Wprowadzenie wzorca zachowania językowego nadawca sygnalizuje formułą z użyciem czasowników werbalnych, na przykład: prosić, pytać, odpowiadać, skazywać. Z przeprowadzonych badań wynika, że wzorzec ten zawiera: składnik społeczny aktu (pełniona funkcja, płeć, ranga osób względem siebie) oraz składnik fizyczny (liczba uczestników aktu mowy, kolejność czynności, właściwości przestrzeni, w której zachodzi komunikacja). Jest to przekaz wielopłaszczyznowy realizowany za pomocą kilku kodów: werbalnego i kinezycznego. Oprócz tego adresat otrzymuje informację o symbolicznych formach zachowań gwarantujących fortunność aktu.