Hostis honori invidia – Nienawiść to ukłon w stronę przeciwnika. Ksenofobia i pojednanie na przykładzie relacji między Niemcami a Polakami

Nawiązując do z gruntu nieprawdziwej i wielokrotnie krytykowanej tezy Kurta Lücka (Der Mythos vom Deutschen in der polnischen Volksüberlieferung und Literatur, 1943), że całe odium złych przez całe stulecia relacji między Niemcami a Polakami spada na tych ostatnich, pokazano wiele nowych argumentów zadających jej kłam – i to nie tylko ze strony polskich, ale także kierowanych obiektywizmem niemieckich badaczy i komentatorów. Zwrócono przy tym także uwagę na negatywną rolę klisz językowych i stereotypów. Główny nacisk położono jednak na proces pojednania między Niemcami a Polakami. Najważniejszy wniosek płynący z tych rozważań to ten, że ksenofobia jest zwykle efektem braku komunikacji. Wrogowie nie rozmawiają ze sobą – oni walczą lub nienawidzą się nawzajem. Nienawiść jest więc symptomem słabości i przynosi efekt przeciwny do zamierzonego, o czym wiedzieli już Rzymianie: hostis honori invidia. Okazuje się, że już sama chęć przeciwdziałania wzajemnym uprzedzeniom i próba podjęcia dyskusji jest początkiem sukcesu: „Niemieccy historycy nie odwołują się już do Drang nach Osten jako cywilizacyjnej misji Niemiec, a ich polscy koledzy przestali demonizować Rycerzy Zakonu Krzyżackiego jako jej kolejnego ogniwa” (Tazbir 1993: 34).