Przemiany zagospodarowania przestrzeni przemysłowej południowej części XIX dzielnicy katastralnej Krakowa – Grzegórzek w XX i XXI wieku na przykładzie zakładów maszynowych Ludwika Zieleniewskiego

W rozdziale zaprezentowano wyniki badań terenowych przeprowadzonych na obszarze fragmentu uprzemysłowionej części XIX dz. kat. Krakowa, czyli na Grzegórzkach, w bloku urbanistycznym wyznaczonym przez dzisiejsze ulice: Grzegórzecką, Kotlarską i Zieleniewskiego oraz nabrzeże Wisły. Ukazane zostały przemiany zagospodarowania przestrzeni, najpierw obszarów podmiejskich, a od pierwszej dekady XX wieku już obszaru miejskiego zagospodarowanego przez zakłady przemysłu metalowo-maszynowego braci Ludwika i Edmunda Zieleniewskich, jedne z najstarszych tej branży w Polsce.

Do zbadania przemian zastosowano szczegółowe terenowe zdjęcie użytkowania ziemi, wykonane metodą zaproponowaną przez zespół Karola Bromka (Bromek, Malinowska, Mydel 1971) w skali 1:1 000 przeprowadzone dwukrotnie, w odstępie 44 lat (lato– jesień 1975 i jesień 2019) (Sobczyński 1976). Uzupełnieniem kartowania w terenie była analiza materiału kartograficznego (mapy topograficzne, zdjęcia lotnicze, ortofotomapa) zarówno z okresu przedinwestycyjnego (koniec XIX w.), jak i z cezur wyznaczonych kolejnymi etapami przemian badanej przestrzeni w okresie przed pierwszym kartowaniem oraz pomiędzy kartowaniami (1975–1999).

Od końca XIX wieku nastąpiła ewolucja użytkowania badanej przestrzeni Krakowa od rolniczego, poprzez przemysłowo-transportowe do rezydencjonalno-rekreacyjnego. Przemiany ustrojowe po 1989 roku nie sprzyjały dalszemu utrzymaniu się na rynku produkcji ciężkiej przemysłu maszynowego i zakłady stopniowo ulegały likwidacji. Przemiany, które nastąpiły w badanym obszarze mają charakter rewolucyjny, zarówno jako przejście na początku XX wieku od przestrzeni ruralnej do przemysłowej, jak i przemiana z początku XXI wieku z ugoru poprzemysłowego do atrakcyjnego architektonicznie i prestiżowego osiedla mieszkaniowego. Musiało to wpłynąć na formy zagospodarowania przestrzeni i sposób użytkowania ziemi na badanym obszarze również w rewolucyjnym wymiarze.