Prywatność w majestacie śmierci… Refleksje wstępne

Jakie postawy wobec kresu ziemskiej egzystencji przejawiali Polacy w dobie zaborów? Ostatnia droga, śmierć, żałoba to zagadnienia szczególnie mocno wybrzmiewające w okresie niewoli narodowej. Śmierć bohaterów na polu walki o wolną ojczyznę, śmierć jako kara za udział w ruchach narodowych, śmierć z dala od ojczyzny – na emigracji, na zesłaniu, żałoba w wymiarze indywidualnym i zbiorowym, żałoba narodowa – to zagadnienia, do których współcześni odwoływali się często, i które odcisnęły piętno na postrzeganiu całej epoki. Pomimo „zagęszczenia” wiedzy o śmierci patetycznej, niesprawiedliwej, będącej wyrazem poświęcenia wobec wyższych ideałów, problematyka umierania w wymiarze prywatnym, pozostaje nadal zagadnieniem słabo poznanym. Proponowana w prezentowanym tomie perspektywa poznawcza stawia sobie za cel naukową refleksję nad obrazem kresu życia, przeżywaniem agonii, śmierci i żałoby przez przedstawicieli różnych warstw społecznych; nad miejscem wyznaczanym śmierci w życiu prywatnym; nad rytualnym odprowadzaniem umierających i formami pochówku, nad emocjami związanymi ze śmiercią; wreszcie nad relacjami pomiędzy żywymi i zmarłymi. Dyskusję nad indywidualnymi i zbiorowymi formami doświadczania śmierci w XIX w. podjęli przedstawiciele różnych dyscyplin naukowych, w tym historycy, historycy sztuki, literaturoznawcy, historycy kultury, antropolodzy historii, muzealnicy.