Dlaczego śmierć może być dobra

Łucja Lange

doi:10.18778/8331-817-2

Słowa kluczowe: śmierć, żałoba, ruch death positive, tanatologia, death studies

Opublikowane: 15 października 2025

Kategorie: Socjologia, Otwarty dostęp

Pliki do pobrania

PDF

Publikacja Dlaczego śmierć może być dobra wpisuje się w interdyscyplinarny nurt badań nad śmiercią i przemijaniem (ang. death studies), wnosząc istotny wkład w refleksję nad tym, jak jednostki i wspólnoty doświadczają utraty więzi, nadają jej sens poprzez symboliczne przetwarzanie oraz osadzają w ramach kulturowych i społecznych struktur. Autorka proponuje perspektywę posthumanistyczną, przekraczającą tradycyjny, antropocentryczny sposób ujmowania śmierci i żałoby – jako doświadczenia dostępnego w sposób uświadomiony i czujący wyłącznie istotom ludzkim. W centrum rozważań znajduje się próba redefinicji śmierci jako zjawiska nie tylko nieuniknionego, lecz także potencjalnie dobrego – umożliwiającego transformację i kulturowe przepracowanie.

Śmierć i żałoba zostały tu przedstawione jako procesy z jednej strony psychologicznie zindywidualizowane, z drugiej – silnie uwarunkowane społecznie. Autorka podkreśla, że ich analiza wymaga uwzględnienia kontekstu społecznego: obowiązujących norm, ról płciowych, rytuałów przejścia oraz dominujących narracji dotyczących umierania. Takie podejście pozwala wyjść poza dominujące modele psychologiczne, ujmujące żałobę jako uniwersalny proces wpisany w etapy lub fazy, i dostrzec jej kulturowe zróżnicowanie oraz społecznie regulowane ramy przeżywania straty.

Publikacja posiada zarówno walor poznawczy, istotny dla badaczy i badaczek zajmujących się tematyką śmierci, jak i praktyczny – szczególnie dla osób pracujących w obszarach pomocy społecznej, edukacji, medycyny paliatywnej czy opieki hospicyjnej. Książka uwrażliwia na potrzebę przywrócenia żałobie należnego miejsca w refleksji społecznej i praktykach wspólnotowych.

Agoston Csilla, Csaba Benedek, Nagy Bence, Kővary Zoltán, Dull Andrea, Racz Józef, Demetrovics Zsolt (2022), Identifying Types of Eco-Anxiety, Eco-Guilt, Eco-Grief, and Eco-Coping in a Climate Sensitive Population: A Qualitative Study, „International Journal of Environmental Researh and Public Health”, nr 19(2461), s. 1–17, https://doi.org/10.3390/ijerph19042461

Ainsworth Mary D. Salter (1969), Object Relations, Dependency, and Attachment: A Theoretical Review of the Infant-Mother Relationship, „Child Development”, nr 40(4), s. 969–1025.

Ainsworth Mary D. Salter (1978), The Bowlby-Ainsworth Attachment Theory, „Behavioral and Brain Sciences”, nr 1(3), s. 436–438.

Ainsworth Mary D. Salter (1979), Attachment as Related to Mother-Infant Interaction, „Advances in the Study of Behavior”, nr 9, s. 1–51.

Ainsworth Mary D. Salter, Bell Silvia M., Stayton Donelda J. (1972), Individual Differences in the Development of Some Attachment Behavior, „Merrill-Palmer Quarterly of Behavior and Development”, nr 18(2), s. 123–143.

Ainsworth Mary D. Salter, Wittig Barbara A. (1969), Attachment and Exploratory Behavior of One-Year-Olds in a Strange Situation, [w:] Brian M. Foss (red.), Determinants of Infant Behavior, IV, Methuen, London, s. 113–136.

Akhther Najma, Tetteh Dinah A. (2021), Global Mediatized Death and Emotion: Parasocial Grieving – Mourning #stephenhawking on Twitter, „Omega – Journal of Death and Dying”, nr 87(1), s. 126–145, https://doi.org/10.1177/00302228211014775

Albrecht Glenn (2011), Chronic Environmental Change: Emerging „Psychoterratic” Syndromes, [w:] Inka Weissbecker (red.), Climate Change and Human Well-Being. Global challenges and Opportunities, Springer, New York, s. 43–56.

Alley Thomas R. (1983), Infantile Head Shape as an Elicitor of Adult Protection, „Merrill-Palmer Quarterly”, nr 29(4), s. 411–427.

Ariès Philippe (1989), Człowiek i śmierć, przekład Eligia Bąkowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Ariès Philippe (2011), Człowiek i śmierć, przekład Eligia Bąkowska, Aletheia, Warszawa.

Attig Thomas (2004), Disenfranchised Grief Reviseted: Discounting Hope and Love, „Omega”, nr 49(3), s. 197–215.

Averill James R. (1986), The Acquisition of Emotions During Adulthood, [w:] Rom Harré (red.), The Social Construction of Emotions, Basil Blackwell, New York.

Axelrod Julie (2020), Grieving the Loss of a Pet, „PsychCentral”, https://psychcentral.com/lib/grieving-the-loss-of-a-pet#1 (dostęp: 30.04.2025).

Bataille Georges (1999), Erotyzm, przekład Maryna Ochab, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Baudrillard Jean (2007), Wymiana symboliczna i śmierć, przekład Sławomir Królak, Wydawnictwo sic!, Warszawa.

Bauman Zygmunt (2005), Życie na przemiał, przekład Tomasz Kunz, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Becker Ernest (2015), Zaprzeczanie śmierci, przekład Agnieszka Trąbka, Nomos, Kraków.

Bednarski Krzysztof M. (2021), Symbole życia po śmierci, MOCAK, Kraków.

Bekoff Marc (2010), O zakochanych psach i zazdrosnych małpach. Emocjonalne życie zwierząt, przekład Marta Stasińska-Buczak, Znak, Kraków.

Bell Silvia M., Ainsworth Mary D. Salter (1972), Infant Crying and Maternal Responsiveness, „Child Development”, nr 43(4), s. 1171–1190.

Biegeleisen Henryk (2017), Śmierć w obrzędach i zwyczajach ludu polskiego, Wydawnictwo Armoryka, Sandomierz.

Bielecka Urszula (2012), Mity na temat zdrowej i patologicznej żałoby, „Psychiatria i Psychologia Kliniczna”, nr 12(1), s. 62–66.

Bingaman James (2020), „Dude I’ve Never Felt This Way Towards a Celebrity Death”:Parasocial Grieving and the Collective Mourning of Kobe Bryant on Reddit, „Omega – Journal of Death and Dying”, nr 86(2), s. 364–381, https://doi.org/10.1177/0030222820971531

Binnebesel Józef (2013), Tanatopedagogika w doświadczeniu wielowymiarowości człowieka i śmierci, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Binnebesel Józef (2017a), Percepcja lęku przed śmiercią w kontekście Tanatopedagogicznej Relacyjnej Terapii Zastępczej, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.

Binnebesel Józef (2017b), Percepcja lęku przed śmiercią w kontekście Tanatopedagogicznej Relacyjnej Terapii Zastępczej – analiza porównawcza badań z Czech, Polski, Ukrainy i Włoch, „Rocznik Andragogiczny”, nr 24, s. 235–247, https://doi.org/10.12775/RA.2017.17

Blaska Joan K. (1994), A Father’s Gift: David’s Outings with Dad Encourage Fun and Learning, „The Exceptional Parent”, nr 24(5).

Blaska Joan K. (1998), Cyclical Grieving: Reocurring Emotions Experienced by Parents Who Have Children with Disabilities. Report, https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED419349.pdf (dostęp: 30.04.2025).

Block Bogusław (2004), Czy można umierać bez lęku, „Nowa Medycyna – Opieka Paliatywna”, nr 2, http://www.czytelniamedyczna.pl/1525,czy-mozna-umierac-bez-leku.html (dostęp: 5.04.2025).

Błaszczyk Tomasz (2021), Kultura i śmierć. Kres życia w perspektywie medialnego zapośredniczenia, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk.

Boelen Paul A., Smid Geert E. (2017), Disturbed Grief: Prolonged Grief Disorder and Persistent Complex Bereavement Disorder, BMJ, nr 357, https://www.bmj.com/content/357/bmj.j2016.full (dostęp: 5.04.2025).

Bonanno George A. (2009), The Other Side Of Sadness: What the New Science of Bereavement Tells Us about Life after Loss, Basic Books, New York.

Bonanno George A., Field Nigel P. (2001), Examining the Delayed Grief Hypothesis Across 5 Years of Bereavement, „American Behavioral Scientist”, nr 44(5), s. 798–816.

Bonanno George A., Kaltman Stacey (2001), The Varieties of Grief Experience, „Clinical Psychology Review”, nr 21(5), s. 705–734.

Bonanno George A., Wortman Camille B., Lehman Darrin R., Tweed Roger G., Haring Michelle, Sonnega John, Carr Deborah, Nesse Randolph M. (2002), Resilience to Loss and Chronic Grief: A Prospective Study from Preloss to 18-Months Postloss, „Journal of Personality and Social Psychology”, nr 83(5), s. 1150–1164.

Boni Katarzyna (2016), Ganbare! Warsztaty umierania, Wydawnictwo Agora, Warszawa.

Boss Pauline (2010), The Trauma and Complicated Grief of Ambiguous Loss, „Pastoral Psychology”, nr 59, s. 137–145.

Bowker John (1996), Sens śmierci, przekład Jerzy Łoziński, PIW, Warszawa.

Bowlby John (1998), Attachment and Loss, Volume 3: Loss, Sadness and Depression, Pimlico, London.

Bradbury Mary (2015), Wyobrażenia „dobrej” i „złej” śmierci przyjmowane przez osoby w żałobie i „profesjonalistów od śmierci”, przekład Paweł Tomanek, [w:] Anna E. Kubiak, Małgorzata Zawiła (red.), Społeczne i kulturowe reprezentacje śmierci. Antologia tekstów, Nomos, Kraków, s. 389–400.

Braga Joseph L., Braga Laurie D. (2017), Przedmowa, [w:] Elisabeth Kübler-Ross, Śmierć. Ostatni etap rozwoju, przekład Katarzyna Sobiepanek-Szczęsna, Wydawnictwo MT Biznes, Warszawa.

Brave Heart M. Y., DeBruyn L. M. (1998), The American Indian Holocaust: Healing Historical Unresolved Grief, „American Indian and Alaska Native Mental Health Research: Jounral of the National Center”, nr 8(2), s. 56–78.

Breen Lauren J., O’Connor Moira (2007), The Fundamental Paradox in the Grief Literature: A Critical Reflection, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 55(3), s. 199–218.

Brinkmann Svend (2020), Grief. The Price of Love, przekład Tam McTurk, Polity Press, Cambridge.

Cacciatore Joanne (2010), The Traumatic Contradiction: When Birth and Death Collide, [w:] Janel C. Atlas (red.), They Were Still Born. Personal Stories about Stillbirth, Rowman & Litterfield Publishers, Lanham.

Cacciatore Joanne, Flint Melissa (2012), ATTEND: Toward a Mindfulness-based Bereavement Care Model, „Death Studies”, nr 36(1), s. 61–82.

Campbell Sarah Hahn (2017), Grief Map, Brain Mill Press, Green Bay.

Cann Candi K. (2021), Digital Tools: Grieving through Screens, [w:] Karla Rothstein, Christina Staudt (red.), The Future of the Corpse. Changing Ecologies of Death and Disposition, Praeger, Santa Barbara, s. 178–197.

Cassel Christine K., Field Marilyn J. (red.) (1997), Approaching Death: Improving Care at the End of Life, National Academy Press, Washington.

Cempa Monika, Górecka Agnieszka (2010), Tabuizacja śmierci i cierpienia we współczesnym społeczeństwie, [w:] Grażyna Makiełło-Jarża, Zdzisław Gajda (red.), Ból i cierpienie, Acta Academiae Modreviannae, Kraków, s. 77–82.

Cherney P. M., Verhey M. P. (1996), Grief among Gay Men Associated with Multiple Losses from AIDS, „Death Studies”, nr 20(2), s. 115–132.

Chouinard Guy, Chouinard Virginie-Anne, Corruble Emmanuelle (2011), Beyond DSM-IV Bereavement Exclusion Criterion E for Major Depressive Disorder, „Psychotherapy and Psychosomatics”, nr 80, s. 4–9.

Christou Prokopis A., Drotarova Maria Hadjielia (2022), Aura, Thanatoplaces, and the Construction of Thanatourism Emotions, „Journal of Heritage Tourism”, nr 17(1), s. 37–55, https://doi.org/10.1080/1743873X.2020.1869241

Cianconi Paolo, Hanife Batul, Grillo Francesco, Betro Sophia, Lesmana Cokorda Bagus Jaya, Janiri Luigi (2023), Eco-emotions and Psychoterratic Syndromes: Reshaping Mental Health Assessment under Climate Change, „Yaje Journal of Biology and Medicine”, nr 96(2), s. 211–226, https://doi.org/10.59249/EARX2427

Cioran Emil (1995), Zły demiurg, przekład Ireneusz Kania, Oficyna Literacka, Kraków.

Clark William R. (2000), Płeć i śmierć, przekład Anna Alichniewicz, Anna Szczęsna, PIW, Warszawa.

Corr Charles A. (2002), Teaching a College Course on Children and Death for 22 Years: A Supplemental Report, „Death Studies”, nr 26(7), s. 595–606.

Corr Charles A. (2014), The Death System According to Robert Kastenbaum, „Omega (Westport)”, nr 70(1), s. 13–25.

Crettaz Bernard (2010), Cafés mortels. Sortir la mort du silence, Labor et Fides, Genève.

Creṭu Romeo Cǎtǎlin, Beia Silviu Ionuṭ, Alecu Ioan, Iulian, Ṣtefan Petricǎ (2023), Comparative Analysis of Black Tourism in Romania and Worldwide, „Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development”, nr 23(3), s. 221–226.

Cunsolo Ashlee, Landman Karen (2017), Mourning Nature. Hope at the Heart of Egological Loss and Grief, McGill-Queen’s University Press, Montreal.

Cunsolo Ashlee, Ellis Neville R. (2018), Ecological Grief as a Mental Health Response to Climate Change-Related Loss, „Nature Climate Change”, nr 8, s. 275–281.

Czub Tomasz, Brzezińska Anna Izabela (2013), Regulacyjna wartość emocji wstydu w procesie kształtowania się tożsamości, „Psychologia Rozwojowa”, nr 1(18), s. 27–43.

Darian Charlene DeShea Bagbey (2014), A New Mourning: Synthesizing an Interactive Model of Adaptive Grieving Dynamics, „Illness, Crisis & Loss”, nr 22(3), s. 195–235.

Davis Konigsberg Ruth (2011), The Truth about Grief. The Myth of Its Five Stages and the New Science of Loss, Simon & Schuster, New York.

Dąbrowska Anna (2008), Zmiany obszarów podlegających tabu we współczesnej kulturze, „Język a Kultura”, nr 20, s. 173–196.

Defillo Andrea (2018), 5 False Myths About Grief Busted, Fox Wired Blog, 11.04.2018, http://blogs.rollins.edu/foxwired/5-false-myths-about-grief-busted/ (dostęp: 5.04.2025).

DeGroot Jocelyn M., Leith Alex P. (2015), R.I.P. Kutner: Parasocial Grief Following the Death of a Television Character, „Omega – Journal of Death and Dying”, nr 77(3), s. 199–216, https://doi.org/10.1177/0030222815600450

Demi Alice S., Miles Margaret S. (1986), Parameters of Normal Grief: A Delphi Study, „Death Studies”, nr 11(6), s. 397–412.

Derrickson Kim C., Breitwisch R. (1992), Northern Mockingbird, „The Birds of North America”, nr 1(7), s. 1–26.

Dezelic Marie, Ghanoum Gabriel (2014), The Meaning-Centered Grief Model. Processing through Loss, Grief, Transition and Transformation, https://www.drmariedezelic.com/meaning-centered-grief-model (dostęp: 30.04.2025).

Di Nola Alfonso M. (2006), Triumf śmierci: Antropologia żałoby, przekład Jolanta Kornecka, Maria W. Olszańska, Roman Sosnowski, Monika Surma-Gawłowska, Monika Woźniak, Universitas, Kraków.

Doka Kenneth, Aber Rita (1989), Psychosocial Loss and Grief, [w:] Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow, Lexington Books, Lexington, s. 187–198.

Doka Kenneth (2002), How Could God?, [w:] Jeffrey Kauffman (red.), Loss and the Spiritual Assumptive World, Routledge, New York.

Dolezal Luna (2015), The Body and Shame: Phenomenology, Feminism, and the Socially Shaped Body, Lexington Books, London.

Domańska Ewa (2017), Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Doss Erika (2008), The Emotional Life of Contemporary Public Memorials: Towards a Theory of Temporary Memorials, Amsterdam University Press, Amsterdam.

Drogoś Sławomir (2001), Człowiek w obliczu śmierci, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Dröscher Vitus B. (1997), Białe lwy muszą umrzeć, przekład Monika Auriga, PIW, Warszawa.

Dröscher Vitus B. (2018), Reguła przetrwania. Jak zwierzęta radzą sobie z niebezpieczeństwami, przekład Anna Danuta Tauszyńska, Prószyński i S-ka, Warszawa.

Dunin-Dudkowska Anna (2014), Testament jako zwierciadło kultur. Polsko-amerykańskie studium komparatystyczne, Wydawnictwo UMCS, Lublin.

Durkheim Émile (1992), Professional Ethics and Civil Moral, Routledge, London.

Elias Norbert (2011), O procesie cywilizacji, przekład Tadeusz Zabłudowski, Kamil Markiewicz, W.A.B., Warszawa.

Felcyn-Koczewska Magdalena, Ogińska-Bulik Nina (2012), Psychologiczne czynniki sprzyjające wystąpieniu potraumatycznego rozwoju u osób w żałobie, [w:] Nina Ogińska-Bulik, Joanna Miniszewska (red.), Zdrowie w cyklu życia człowieka, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Feldman David B. (2017), Why the Five Stages of Grief Are Wrong. Lessons from the (non-)Stages of Grief, „Psychology Today Blog”, 7.07.2017, https://www.psychologytoday.com/us/blog/supersurvivors/201707/why-the-five-stages-grief-are-wrong (dostęp: 30.04.2025).

Ferry Luc (2011), Jak żyć?, przekład Elżbieta Aduszkiewicz, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.

Field Nigel P. (2006), Unresolved Grief and Continuing Bonds: An Attachment Perspective, „Death Studies”, nr 30(8), s. 739–756.

Finegan Samuel (2015), Closing the Circle: Presencing Ghotic Space through Performance, „Aeternum: The Journal of Contemporary Ghotic Studies”, nr 2(1), s. 60–71.

Fong Jack (2017), The Death Café Movement. Exploring the Horizons of Mortality, Palgrave Macmillan, Cham.

Foote Catherine E., Frank Arthur W. (1999), Foucault and Therapy: The Disciplining of Grief, [w:] Adrianne S. Chambon, Allan Irving, Laura Epstein (red.), Reading Foucault for Social Work, Columbia University Press, New York, s. 157–187.

Forster Edward Morgan (1984), Howards End, Alfred A. Knopf, New York.

Fox Nick J., Alldred Pam (2017), Sociology and the New Materialism. Theory, Research, Action, Sage, London.

Freud Zygmunt (1992), Żałoba i melancholia, przekład Joanna Jabłońska-Dzierżba, [w:] Katarzyna Walewska, Jerzy Pawlik (red.), Depresja. Ujęcie psychoanalityczne, PWN, Warszawa, s. 28–41.

Ganzar Maciej, Ładoń Monika, Olszański Grzegorz (red.) (2021), Fragmenty dyskursu żałobnego, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk.

Gardner Murphy Edgar (1965), Discussion, [w:] Herman Feifel (red.), The Meaning of Death, McGraw-Hill Book Company, New York, s. 317–340.

Gert Bernard, Culver Charles M., Clouser Danner K. (2009), Bioetyka. Ujęcie systematyczne, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Gierak-Onoszko Joanna (2019), 27 śmierci Toby’ego Obeda, Fundacja Instytutu Reportażu, Warszawa.

Ginzburg Karni, Geron Yael, Solomon Zahava (2002), Patterns of Complicated Grief among Bereaved Parents, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 45(2), s. 119–132.

Glaser Barney G., Strauss Anselm L. (2016), Świadomość umierania, przekład Paweł Tomanek, Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków.

Goodall Jane (1990), Through a Window, Boston.

Goody Jack (2006) (zdigitalizowany reprint z roku 2004), Death, Property and the Ancestors: A Study of the Mortuary Customes of the Lodagaa of West Africa, Routledge, New York–London, https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=Eff7AQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Death,+ancestors+and+the+living+dead&ots=jx_cFcBcGe&sig=ajW1kvdfzZRRdOFg41q9qshwnho&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false (dostęp: 5.04.2025).

Gorer Geoffrey (1965), Death Grief and Mourning, Cresset Press, London.

Gorer Geoffrey (1979), Pornografia śmierci, przekład Ignacy Sieradzki, „Teksty: Teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 3(45), s. 197–203.

Goswami Amit (2024), Kwantowy świat. Jak nauka kwantowa wyjaśnia miłość, śmierć i sens życia, przekład Maciej Lorenc, Wydawnictwo Kobiece, Białystok.

Góra Dawid, Ragiel Adam (2018), Adam Ragiel: „Gdy całują zmarłego, wiem, że wykonałem dobrą robotę”, Magazyn Wirtualna Polska, magazyn.wp.pl, 29.06.2018, https://magazyn.wp.pl/artykul/adam-ragiel-gdy-caluja-zmarlego-wiem-ze-wykonalem-dobra-robote (dostęp: 5.04.2025).

Grandin Temple, Johnson Catherine (2011), Zrozumieć zwierzęta, przekład Krzysztof Puławski, Media Rodzina, Poznań.

Grębecki Andrzej (1963), O życiu i śmierci w przyrodzie, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.

Gross Richard (2016), Understanding Grief. An Introduction, Routledge, New York.

Gross Richard (2024), Psychologia żałoby, przekład Katarzyna Piszczek, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Grzegorzewska Małgorzata, Ganczar Maciej, Gielata Ireneusz (red.) (2024), Pandemia albo końcówka. Kulturowe świadectwo czasów zarazy, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Guinness Molly (2010), Never Say Die? Far From It in Paris Death Café, „Independent”, 01.11.2010, https://www.independent.co.uk/news/world/europe/never-say-die-far-from-it-in-paris-death-caf-233-2121850.html (dostęp: 5.04.2025).

Gündel Harald, O’Connor Mary-Frances, Littrell Lindsey, Fort Carolyn, Lane Richard D. (2003), Functional Neuroanatomy of Grief: An fMRI Study, „American Journal of Psychiatry”, nr 160, s. 1946–1953.

Haškovcova Helena (1978), Między życiem a śmiercią, przekład Henryk Wasylkiewicz, PWN, Warszawa.

Hebb Michael (2019), Porozmawiajmy o śmierci przy kolacji. Przewodnik i zaproszenie do najważniejszej rozmowy w życiu, przekład Magdalena Koziej, Prószyński i S-ka, Warszawa.

Heinrich Bernd (2014), Wieczne życie. O zwierzęcej formie śmierci, przekład Michał Szczubiałka, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec.

Hickman Caroline, Marks Elizabeth, Pihkala Panu, Clayton Susan, Lewandowski R. Eric, Mayall Elouise E., Wray Britt, Mellor Catriona, van Susteren Lise (2021), Climate Anxiety in Children and Young People and Their Beliefs about Government Responses to Climate Change: A Global Survey, „Lancet Planetary Health”, nr 5(12), s. E863–E873.

Holinger Dorothy P. (2020), The Anatomy of Grief, Yale University Press, New Haven–London.

Howard Jules (2017), Death on Earth. Adventures in Evolution and Mortality, London–New York.

Hviid Jacobsen Michael, Petersen Anders (2020), Exploring Grief. Towards a Sociology of Sorrow, Routledge, New York–London.

Inghels Maarten, Starik Frank (2018), The Lonely Funeral, przekład Stefan Wieczorek, Arc Publications, Todmorden.

Izard Carroll E. (1999), Związki międzysystemowe, [w:] Paul Ekman, Richard J. Davidson (red.), Natura emocji. Podstawowe zagadnienia, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Janiak Agnieszka (2021), Współczesna Schola Mortis. Perspektywa kulturowa, komunikacyjna i pedagogiczna, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Janusz Bernadetta, Jurek Joanna, Dejko-Wańczyk Karolina (2018), Proces żałoby po utracie dziecka z perspektywy teorii kontynuowania więzi: systematyczne studium przypadku, „Psychoterapia”, nr 187(4), s. 31–42.

Kachel Katarzyna (2023), Wszystkie moje straty. O ciąży, stracie i odzyskanym życiu, Mando, Kraków.

Kałużny Łukasz (2011), Tabu śmierci w perspektywie socjologicznej. Problemy konceptualizacji i operacjonalizacji, „Zeszyty Naukowe WSOW”, nr 4(162), s. 167–179.

Kałużny Łukasz (2012), Pomiędzy tabu a pornografią. Graficzne reprezentacje śmierci w prasie, „Kultura Popularna”, nr 4(34), s. 141–227.

Kapla Grzegorz (2021), Oblicza śmierci, Skarpa Warszawska, Warszawa.

Kastenbaum Robert (1995), Death, Society, and Human Experience, Allyn and Bacon, Boston.

Kauffman Jeffrey (2010), The Shame of Death, Grief, and Trauma, Routledge, New York.

Kazberuk Grzegorz (2012), Śmieć dziecka, [w:] Elżbieta Krajewska-Kułak, Cecylia Łukaszuk, Jolanta Lewko, Wojciech Kułak (red.), W drodze do brzegu życia, t. X, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Białystok, s. 221–226.

Kear Adrian, Steinberg Deborah Lynn (1999), Mourning Diana. Nation, Culture and the Performance of Grief, Routledge, London.

Kessler David (2022), Szósty etap żałoby. W poszukiwaniu sensu, przekład Magda Witkowska, MT Biznes, Warszawa.

Kevorkian Kriss A. (2020), Environmental Grief, [w:] Darcy L. Harris (red.), Non-Death Loss and Grief. Context and Clinical Implications, Routledge, New York, s. 216–226.

Kępiński Antoni (1987), Lęk, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa.

King Barbara J. (2018), Jak zwierzęta przeżywają żałobę, przekład Krzysztof Kozłowski, Purana, Miękinia.

Klass Dennis (1999), Developing a Cross-Cultural Model of Grief: The State of the Field, „Omega”, nr 39(3), s. 153–178.

Klass Dennis, Silverman Phillis R., Nickman Steven (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief, Routledge, New York.

Kleszcz-Szczyrba Renata, Gałuszka Anita (red.) (2016), Utrata i żałoba. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Kluz-Knopek Urszula (2019), PlayDead.info: Śmierć / nieśmiertelność jako pojęcia z pozoru przeciwstawne w kulturze współczesnej, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk.

Kołakowski Leszek (2021), Śmierć jako własność prywatna, Znak, Kraków.

Konieczny „Grabarz” Robert, Mazurek Maria (2024), Moja przyjaciółka śmierć. Kulisy zawodu grabarza, Mando, Kraków.

Korczyński Tomasz Michał (2016), Milczenie i lament. Szkice z socjologii śmierci, Warszawskie Wydawnictwo Socjologiczne, Warszawa.

Krajewski Marek (2005), Kultury kultury popularnej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań.

Kristeva Julia (2007), Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, przekład Maciej Falski, Wydawnictwo Uniwersytetu Krakowskiego, Kraków.

Kroh Antoni (2023), Anioł śmierci z kilku stron, Wydawnictwo Iskry, Warszawa.

Kubiak Anna E. (2007), Nostalgia i inne tęsknoty, Oficyna Wydawnicza STOPKA, Łomża.

Kubiak Anna E. (2014), Inne śmierci. Antropologia umierania i żałoby w późnej nowoczesności, Universitas, Kraków.

Kubiak Anna E. (2015), Pogrzeby to nasze życie, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.

Kubiak Anna E., Zawiła Małgorzata (red.) (2015), Społeczne i kulturowe reprezentacje śmierci. Koncepcje, badania i konteksty. Antologia tekstów, Nomos, Kraków.

Kurowska-Susdorf Aleksandra (2019), Oswoić śmierć. Edukacyjny potencjał kaszubskich rytuałów pogrzebowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kužnik Lea (2015), Typology of Dark Tourism Heritage With It’s Implications on Slovenian Future Dark Tourism Products, „Research in Social Change”, nr 7(3), s. 318–348.

Kübler-Ross Elisabeth (1979), Rozmowy o śmierci i umieraniu, przekład Irena Doleżal-Nowicka, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.

Kübler-Ross Elisabeth (2007), Dzieci i śmierć: jak dzieci i ich rodzice radzą sobie ze śmiercią, przekład Monika Gajdzińska, Harbor Point Media Rodzina, Poznań.

Lang Ariella, Fleiszer Andrea R., Duhamel Fabie, Sword Wendy, Gilbert Kathleen R., Cirsini-Munt Serena (2011), Perinatal Loss and Parental Grief: The Challenge of Ambiguity and Disenfranchised Grief, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 63(2), s. 183–196.

Lange Łucja (2019a), Praca żałoby i praca z żałobą. Terapia oraz autoterapia poprzez fotografię, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Folia 291. Studia de Cultura”, nr 11(4), s. 119–133.

Lange Łucja (2019b), Próba podejścia transdyscyplinarnego do żałoby zwierząt. Rozważania o zwierzęcej śmierci – między naukowością a osobistym doświadczeniem, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies: Tanatos”, nr 5, s. 153–165.

Lange Łucja (2019c), Recenzja książki: Barbara J. King: Jak zwierzęta przeżywają żałobę, przekład Krzysztof Kozłowski, Wydawnictwo Purana, Lutynia 2018, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies: Tanatos”, nr 5, s. 391–399.

Lange Łucja (2021), Doświadczenie żałoby po dziecku w perspektywie biograficznej, rozprawa doktorska, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki, https://dspace.uni.lodz.pl/handle/11089/41801 (dostęp: 30.04.2025).

Lange Łucja (2022), Can a Dead Body Be Sustainable in the XXI Century? Polish Attempts to be Sustainable after Death, [w:] Ruth McManus (red.), The Sustainable Dead: Searching for the Intolerable, Cambridge Scholars Publishing, Newcastle, s. 44–56.

Lange Łucja (2025a), Trauer, czyli o wykorzystaniu fotografii (i nie tylko) w terapii żałoby po osobach zwierzęcych, Wydawnictwo LangeL – Łucja Lange, Łódź.

Lange Łucja (2025b), Wszyscy jesteśmy mordercami – radzenie sobie z doświadczeniem urazu moralnego, [w:] Hanna Mamzer, Piotr Białas (red.), Dylematy moralne w relacjach ludzko-nie-ludzkich, Wydawnictwo Curranda, Sopot, s. 27–38.

Langner Thomas S. (2002), Choices for Living. Coping with Fear of Dying, Kluwer Academic Publishers, New York.

Legutko Beata (2010), Postawy wobec śmierci i lęk tanatyczny, „Niebieska Linia”, nr 3, https://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/4953-postawy-wobec-smierci-i-lek-tanatyczny (dostęp: 5.04.2025).

Lindemann Erich (1944), Symptomatology and Management of Acute Grief, „American Journal of Psychiatry”, nr 151(6 Suppl), s. 155–160.

Lindemann Erich (1976), Grief and Grief Management: Some Reflections, „Journal of Pastoral Care”, nr 30(3), s. 198–207.

Linich Kathryn Paige (2021), The Effects of Holistic Grief Counseling Training on Master’s Level Counseling Students’ Grief and Loss Counseling Competency, University of South Carolina ProQuest Dissertations & Theses, https://www.proquest.com/openview/9320380d9fa512f2e04f997228c925af/ (dostęp: 30.04.2024).

Litterst Rob (2020), This Death Startup Is Shaking up the Funeral Industry by Decomposing Bodies, „The Hustle”, 29.10.2020, https://thehustle.co/10292020-deathcare-recompose/ (dostęp: 5.04.2025).

Lorenz Konrad (1976), I tak człowiek trafił na psa, przekład Anna Maria Linke, PIW, Warszawa.

Maeterlinck Maurycy (1993), Śmierć, przekład Franciszek Mirandola, Wydawnictwo Tulipan, Warszawa.

Mair Ally Pax Arcari, Nimbley Emy, McConachie Doug, Goodall Karen, Gillespie-Smith Karri (2024), Understanding the Neurodiversity of Grief: A Systematic Literature Review of Experiences of Grief and Loss in Context of Neurodevelopmental Disorders, „Review Journal of Autism and Developmental Disorders”, https://doi.org/10.1007/s40489-024-00447-0

Maj Mario (2012), Bereavement-Related Depression in the DSM-5 and ICD-11, „World Psychiatry”, nr 11(1), s. 1–2, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3266754/ (dostęp: 5.09.2021).

Makselon Józef (1983), Struktura wartości a postawa wobec śmierci. Studium z tanatopsychologii, KUL, Lublin.

Malinowski Bronisław (1948), Magic, Science and Religion and Other Essays, Garden City, Doubleday, New York.

Mallett Robyn K., Melchiori Kala J., Strickroth Therese (2013), Self-Confrontation via a Carbon Footprint Calculator Increases Guilt and Support for a Proenvironmental Group, „Ecopsychology”, nr 5(1), s. 9–16.

Margulis Lynn, Sagan Dorion (1995), What is Life?, University of California Press, Berkeley.

Marino P. A. (1998), The Effects of Cumulative Grief in the Nurse, „Journal of Intravenous Nursing: The Official Publication of the Intravenous Nurses Society”, nr 21(2), s. 101–104.

Martin Terry L., Doka Kenneth J. (2000), Men Don’t Cry… Women Do. Transcending Gender Stereotypes of Grief, Brunner/Mazel, Philadelphia.

Martin Terry L., Doka Kenneth J. (2010), Grieving Beyond Gender: Understanding the Ways Men and Women Mourn, Routledge, New York.

Maruszewski Tomasz (2005), Pamięć autobiograficzna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Mazurkiewicz Kuba Maria (2023), Wzornik alternatywnych symboli śmierci, Oficyna Dar Dobroszyc, Dobroszyce.

McCarthy E. Doyle (1989), Emotions are Social Things: An Essay in the Sociology of Emotions, [w:] David D. Franks (red.), The Sociology of Emotions: Original Essays and Research Papers, Jai Press, Greenwich, London, s. 51–72.

Meier Emily A., Gallegos Jarred V., Montross-Thomas Lori P., Depp Colin A., Irwin Scott A., Jeste Dilip V. (2016), Defining a Good Death (Successful Dying): Literature Review and a Call for Research and Public Dialogue, „American Journal of Geriatric Psychiatry”, nr 24(4), s. 261–271, https://doi.org/10.1016/j.jagp.2016.01.135

Menzies Rachel E., Menzies Ross G. (2021), Mortals. How the Fear of Death Shaped Human Society, Allen & Unwin, Crows Nest.

Mertins Heike (2017), Grief Is… Thoughts on Loss, Struggle and New Beginnings, Friesen Press, Victoria.

Middleton Warwick, Raphael Beverley, Martinek Nada, Misso Vivienne (1993), Pathological Grief Reactions, [w:] Margaret S. Stroebe, Wolfgang Stroebe, Robert O. Hansson (red.), Handbook of Bereavement: Theory, Research, and Intervention, Cambridge University Press, Cambridge, s. 44–61.

Mieśnik Magda, Mieśnik Piotr (2022), Jesionka dla trupa. Reportaż o tym co robią z nami po śmierci, Znak, Kraków.

Mieśnik Magda, Mieśnik Piotr (2023), Śmierć all-inclusive. Jak Polacy umierają na wakacjach, Znak, Kraków.

Moravčíková Erika (2014), Necrotainment and Necro-marketing as Tools for De-sacralisation of Death in Current Consumerist Society, „European Journal of Science and Theology”, nr 10(1), s. 61–70.

Mulford Prentice (2022), Przeciw śmierci, przekład Tadeusz Woźniak, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa.

Nagrobki (2024), Ostatnia wieczerza. Deathstyle’owa książka kulinarna, Wydawnictwo Części Proste, Gdańsk.

Neimeyer Robert A. (red.) (2001), Meaning Reconstruction and the Experience of Loss, American Psychological Association, Waszyngton.

Newson Rachel S., Boelen Paul A., Hek Karin, Hofman Albert, Tiermeier Henning (2011), The Prevalence and Characteristics of Complicated Grief in Older Adults, „Journal of Affective Disorders”, nr 132(1–2), s. 231–238.

Oatley Keith, Jenkins Jennifer M. (2003), Zrozumieć emocje, przekład Józef Radzicki, Jacek Suchecki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Onofri Antonio, La Rosa Cecilia (2017), Żałoba: Psychoterapia poznawczo-ewolucjonistyczna i EMDR, przekład Hanna Michalska, Fundacja Przyjaciele Martynki, Poznań.

Ostaszewska Aneta (2010), Post Scriptum po śmierci Michaela Jacksona, Tauro, Warszawa.

Ostrowska Antonina (2016), Przemiany postaw wobec śmierci, „Medycyna Paliatywna w Praktyce”, nr 10(2), s. 41–47.

Pajevic Tanja (2016), The Secret Life of Grief. A Memoire, Abbondanza Press.

Pakuła Mateusz (2021), Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję, Wydawnictwo Nisza, Warszawa.

Pang Joanna (2023), How Autistic Adults Experience Bereavement: An Interpretative Phenomenological Study, DCPsych thesis Middlesex University, New School of Psychotherapy and Counselling (NSPC), London, https://repository.mdx.ac.uk/item/112z8w (dostęp: 30.04.2025).

Parkes Colin Murray (1970), The First Year of Bereavement, „Interpersonal and Biological Processes”, nr 30(4), s. 444–467.

Parkes Colin Murray (2009), Love and Loss: The Roots of Grief and Its Complications, Routledge, New York.

Parkes Collin Murray, Weiss Robert Stuart (1983), Recovery from Bereavement, Basic, New York.

Pastuszka Wojciech (2011), Prehistoryczny unikat z Rusinowa, „Archeowieści”, www.archeowiesci.pl/2011/02/04/prehistoryczny-unikat-z-rusinowa/ (dostęp: 20.09.2023).

Paul Chris (2024), Ich lebe mit meiner Trauer. Das Kaleidoskop des Trauerns für Trauernde, Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh.

Pierce Jessica (2013), The Dying Animal, „Bioethical Inquiry”, nr 10, s. 469–478.

Pies Ronald (2012), Bereavement, Complicated Grief, and the Rationale for Diagnosis in Psychiatry, „Dialogues in Clinical Neuroscience”, nr 14(2), s. 111–113.

Pies Ronald (2014), The Bereavement Exclusion and DSM-5: An Update and Commentary, „Innovations in Clinical Neuroscience”, nr 11(7–8), s. 19–22.

Pilecka Barbara (2016), Różne strony procesu żałoby, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum”, nr XXII/1, s. 146–171.

Pindel Tomasz (2025), Śmierć i inni święci. Ameryka Łacińska i jej wierzenia, W.A.B., Warszawa.

Poprzęcka Maria (2024), Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Ptak Olga (2023), Dzień dobry, ja też umieram, PIW, Warszawa.

Pucko Zygmunt (2021), O utracie. Szkice filozoficzne, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Rando Therese A. (1993), Treatment of Complicated Mourning, BookCrafters, Parker.

Raphael Beverley (1975), The Management of Pathological Grief, „Australian and New Zeland Journal of Psychiatry”, nr 9, s. 173–180.

Raphael Beverley (1984), The Anathomy of Bereavement. A Handbook for the Caring Professions, Routledge, London.

Raphael Beverley, Middleton Warwick, Martinek Nada, Misso Vivienne (2005), Counseling and Therapy of the Bereaved, [w:] Margaret S. Stroebe, Wolfgang Stroebe, Robert O. Hansson (red.), Handbook of Bereavement. Theory, Research, and Intervention, Cambridge University Press, Cambridge, s. 427–456.

Robinson Evelyn (2000), Adoption and Loss. The Hidden Grief, Clova Publications, Adelaide.

Rosiek Stanisław (oprac.) (2002), Wymiary śmierci, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Rubin Simon (1981), A Two-Track Model of Bereavement: Theory and Application in Research, „American Journal of Orthopsychiatry”, nr 51(1), s. 101–109.

Rubin Simon Shimshon, Malkinson Ruth, Witztum Eliezer (2020), Traumatic Bereavements: Rebalancing the Relationship to the Deceased and the Death Story Using the Two-Track Model of Bereavement, „Front Psychiatry”, nr 15(11): 537596, https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.537596

Safina Carl (2018), Poza słowami. Co myślą i czują zwierzęta, przekład Dominika Dymińska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Samuel Julia (2018), Grief Works. Stories of Life, Death and Surviving, Penguin Life.

Savin-Baden Maggi (2022), AI for Death and Dying, CRC Press, Oxon.

Sawicka Maja (2017), Searching for a Narrative of Loss: Interactional Ordering of Ambiguous Grief, „Symbolic Interaction”, nr 40(2), s. 229–246.

Scheffler Samuel (2019), Śmierć i życie po śmierci. Kiedy umrę, ludzkość będzie trwać, przekład Dawid Misztal, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Scherer Klaus R. (1999), Wystąpienie emocji zależy od istotności zdarzenia dla hierarchii celów/potrzeb organizmu, [w:] Paul Ekman, Richard J. Davidson (red.), Natura emocji. Podstawowe zagadnienia, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, s. 199–202.

Shear Kathrine M., Simon Naomi, Wall Melanie, Zisook Sidney, Neimeyer Robert, Duan Naihua, Reynolds Charles, Lebowitz Barry, Sung Sharon, Angela Ghesquiere, Gorscak Bonnie, Clayton Paula, Ito Masaya, Nakajima Satomi, Konishi Takako, Melhem Nadine, Meert Kathleen, Schiff Miriam, O’Connor Mary-Frances, First Michael, Keshaviah Aparna (2011), Complicated Grief and Related Bereavement Issues for DSM-5, „Depression and Anxiety”, nr 28(2), s. 103–117.

Shermer Michael (2008), Five Fallacies of Grief: Debunking Psychological Stages, „Scientific American”, 1.11.2008, https://www.scientificamerican.com/article/five-fallacies-of-grief/ (dostęp: 30.04.2025).

Shulman Lisa M. (2019), Mózg w żałobie, przekład Emilia Skowrońska, Wydawnictwo FILIA, Poznań.

Shulman Lisa M. (2020), Emotional Traumatic Brain Injury, „Cognitive and Behavioral Neurology”, nr 33(4), s. 301–303.

Schulz Ronald (2020), Jak umieramy. Co powinniśmy wiedzieć o śmierci, przekład Victor Grotowicz, Muza, Warszawa.

Sharma Ashutosh (2025), Is There Such a Thing as Good Death?, „Open Journal of Philosophy”, nr 15(2), s. 270–278.

Skarga Barbara (2002), Ślad i obecność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Sobczyk Małgorzata (2024), Powinna zabrać ciebie lżejsza łódka. Rzeźba komemoratywna Krzysztofa M. Bednarskiego, MOCAK, Kraków.

Solomon Susan, Swapnil Gupta (2014), The Denial of Death: A Three-decade Long Case of Absent Grief, „Indian Journal of Psychological Medicine”, nr 36(1), s. 82–84, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3959027/ (dostęp: 5.04.2025).

Spuij Mariken, Reitz Ellen, Prinzie Peter, Stikkelbroek Yvonne, de Roos Carlijn, Boelen Paul A. (2012), Distinctiveness of Symptoms of Prolonged Grief, Depression, and Post-traumatic Stress in Bereaved Children and Adolescents, „European Child and Adolescent Psychiatry”, nr 21(12), s. 673–679, https://doi.org/10.1007/s00787-012-0307-4

Stelcer Bogusław (2012), Żałoba mężczyzn, „Nowiny Lekarskie”, nr 81(5), s. 569–573.

Stroebe Margaret, Schut Henk (1999), The Dual Process Model of Coping with Bereavement: Rationale and Description, „Death Studies”, nr 23(3), s. 197–224.

Stroebe Margaret, Schut Henk (2010), The Dual Process Model of Coping with Bereavement: A Decade On, „Omega”, nr 61(4), s. 273–289.

Stroebe Margaret, Schut Henk, Finkenauer Catrin (2001), The Traumatization of Grief? A Conceptual Framework for Understanding the Trauma-Bereavement Interface, „Israel Journal of Psychiatry and Related Sciences”, nr 38(3–4), s. 185–201.

Sweeting Helen N., Gilhooly Mary L. M. (1990), Anticipatory Grief: A Review, „Social Science & Medicine”, nr 30(1), s. 1073–1080.

Swift Kaeli N., Marzluff John M. (2015), Wild American Crows Gather around Their Dead to Learn about Danger, „Animal Behaviour”, nr 109, s. 187–197.

Szenajch Piotr (2015), Trudne umieranie: Narracyjne przedstawienia choroby i śmierci a doświadczenie osób terminalnie chorych, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna, Warszawa.

Sztobryn-Bochomulska Justyna (2021), Tanatos w literaturze dziecięcej i jego pedagogiczny wymiar, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Szymborska Karolina (2019), Mors Immatura: Dziecko i śmierć w literaturze i kulturze drugiej połowy XIX i na początku XX wieku (na tle europejskim), Universitas, Kraków.

Ślęczek-Czakon Danuta (2016), Próby oswojenia śmierci w filozofii i bioetyce, [w:] Renata Kleszcz-Szczyrba, Anita Gałuszka (red.), Utrata i żałoba. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, s. 21–32.

Tanaś Sławoj (2014), Tanatoturystyka. Od przestrzeni śmierci do przestrzeni turystycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Thoits Peggy (1989), The Sociology of Emotions, „Annual Review of Sociology”, nr 15, s. 317–342.

Thomas Louis-Vincent (1991), Trup. Od biologii do antropologii, przekład Krzysztof Kocjan, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.

Thompson Marney R., Whiteman Allyson D., Loucks Karen D., Daudt Helena M. L. (2017), Complicated Grief in Canada: Exploring the Client and Professional Landscape, „Journal of Loss and Trauma”, nr 22(7), s. 577–598, https://doi.org/10.1080/15325024.2017.1358574

Tillich Paul (1994), Pytanie o Nieuwarunkowane: pisma z filozofii religii, przekład Juliusz Zychowicz, Znak, Kraków.

Tonkin Lois (1996), Growing around Grief – Another Way of Looking at Grief and Recovery, „Bereavement Care”, nr 15(1), s. 10.

Trzeciak Marta Alicja (2018), Czy słonie dają klapsy? Fascynujące rodzicielstwo zwierząt, Feeria, Łódź.

Tuszyńska Agata (2021), Ćwiczenia z utraty, Marginesy, Warszawa.

Unterhitzenberger Johanna, Rosner Rita (2016), Preliminary Evaluation of a Prolonged Grief Questionnaire for Adolescents, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 74(1), s. 80–95.

Urbańczyk Przemysław (2020), Trudna historia zwłok, t. 1, Wrócisz do ziemi, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Valentine Christine, Bauld Linda, Walter Tony (2016), Bereavement Following Substance Misuse: A Disenfranchised Grief, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 72(4), s. 283–301.

Van Dyke Craig (2022), Grieving in the Wind Telephone Booth, [w:] Laurie A. Burke, Edward Rynearson (red.), The Restorative Nature of Ongoing Connections with the Deceased. Exploring Presence Within Absence, Routledge, New York, s. 111–120.

van Krieken Robert (2014), Norbert Elias and Emotions in History, [w:] David Lemmings, Ann Brooks (red.), Emotions and Social Change. Historical and Sociological Perspectives, Routledge, New York.

Wakefield Jerome C., First Michael B. (2012), Validity of the Bereavement Exclusion to Major Depression: Does the Empirical Evidence Support the Proposal to Eliminate the Exclusion in DSM-5?, „World Psychiatry”, nr 11, s. 3–10.

Wakefield Jerome C., Schmitz Mark F., First Michael B., Horwitz Allan V. (2007), Extending the Bereavement Exclusion for Major Depression on Other Losses. Evidence From the National Comorbidity Survey, „Archives of General Psychiatry”, nr 64, s. 433–440.

Walczak Anna (2023), Wobec śmierci. Studium intymności sytuacji granicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Walter Tony (1991), Modern Death: Taboo or not Taboo?, „Sociology”, nr 25(2), s. 293–310.

Walter Tony (1993), Death in the New Age, „Religion”, nr 23(2), s. 127–145.

Walter Tony (1996), A New Model of Grief: Bereavement and Biography, „Mortality”, nr 1(1), s. 7–25.

Walter Tony (2006), What is Complicated Grief? A Social Constructionist Perspective, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 52(1), s. 71–79.

Walter Tony (2015), Sociological Perspectives on Death, Dying, and Bereavement, [w:] Judith M. Stillion, Thomas Attig (red.), Death, Dying, and Bereavement. Contemporary Perspectives, Institutions, and Practices, Springer Publishing Company, Nowy Jork, s. 31–44.

Walter Tony, Hourizi Rachid, Moncur Wendy, Pitsillides Stacey (2011–2012), Does the Internet Change How We Die and Mourn? Overview and Analysis, „OMEGA: Journal of Death and Dying”, nr 64(4), s. 275–302.

Wasilewski Jerzy S. (2010), Tabu, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Węglarz Małgorzata (2021), Wszystko, co powinieneś wiedzieć, zanim umrzesz. Tajemnice branży pogrzebowej, Muza Warszawskie Wydawnictwo Literackie, Warszawa.

Węglarz Małgorzata, Tołoczmańska Agnes (2024), Mamy trupa i co dalej, RM, Warszawa.

Węglarz Małgorzata, Węgrowski Mateusz (2024), Jak usunąć wujka z podłogi?, Pascal, Bielsko-Biała.

Wilkinson Stephen (2003), Is „Normal Grief” a Mental Disorder?, „The Philosophical Quarterly”, nr 50(200), s. 289–304.

Witkowska Halszka (2021), Samobójstwo w kulturze dzisiejszej. Listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Witkowska Halszka, Falaciński Szymon (2022), Życie mimo wszystko. Rozmowy o samobójstwie, Prószyński i S-ka, Warszawa.

Witkowska Halszka, Tadra Monika (2024), Niewysłuchani. O śmierci samobójczej i tych, którzy pozostali, Prószyński i S-ka, Warszawa.

Wojsław Alina, Mikulska Magdalena (2024), Okruszki. 26 historii spisanych przez rodziców po stracie dziecka, Wydawnictwo Franciszkanów „Bratni Zew”, Kraków.

Wolfelt Alan D. (2007), The Wilderness of Grief. Finding Your Way, Companion, Fort Collins.

Woon Long Litt (2019), Powrót do życia. O żałobie i grzybach, przekład Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Worden J. William (1991), Grief Counselling and Grief Therapy, Routledge, London.

Worden J. William (2009), Grief Counseling and Grief Therapy. A Handbook for the Mental Health Practitioner, Springer Publishing Company, New York.

Worthington Ralph C. (1994), Models of Linear and Cyclical Grief: Different Approaches to Different Experiences, „Clinical Pediatrics”, nr 33(5), s. 297–300.

Wortman Camille B., Silver Roxane Cohen (1989), The Myths of Coping With Loss, „Journal od Consulting and Clinical Psychilogy”, nr 57(3), s. 349–357.

Wyatt Karen (2023), Conversations on Death with ChatGPT. Resources for Navigating the end of Life Journey, Sunroom Studios Publishing, Silverthorne.

Yong Ed (2015), Meet the Necrobiome: The Waves of Microbes That Will Eat Your Corpse, „The Atlantic”, 10.12.2015. https://www.theatlantic.com/science/archive/2015/12/meet-the-necrobiome-the-predictable-microbes-that-will-eat-your-dying-corpse/419676/ (dostęp: 20.04.2025).

Zalewski Grzegorz (2021), Nie pozwolę ci zniknąć, Biała Plama, Warszawa.

Zamanzadeh Vahid, Valizadeh Leila, Rahiminia Elaheh, Kochaksaraie Fatemeh Ranjbar (2013), Anticipatory Grief Reactions in Fathers of Preterm Infants Hospitalized in Neonatal Intensive Care Unit, „Journal of Caring Sciences”, nr 2(1), s. 83–88.

Zawiła Małgorzata (2008), Religia i śmierć: Trajektoria umierania i jej religijne elementy na przykładzie środowisk hospicyjnych w Polsce, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Zimnica-Kuzioła Emilia (2017), Polacy w obliczu Tanatosa – kontynuacja i innowacja wzorów kulturowych dotyczących śmierci i umierania, „Rozprawy Społeczne”, nr 11(20), s. 28–35.

Cambridge Dictionary, hasło: bereavement, https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/english/bereaved (dostęp: 5.04.2025).

Cambridge Dictionary, hasło: grief, https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/english/grief (dostęp: 5.04.2025).

Cambridge Dictionary, hasło: mourning, https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/english/mourning (dostęp: 5.04.2025).

Słownik Języka Polskiego Państwowego Wydawnictwa Naukowego, hasło: strata, https://sjp.pwn.pl/szukaj/strata.html (dostęp: 5.04.2025)

Słownik Języka Polskiego Państwowego Wydawnictwa Naukowego, hasło: tabu, https://sjp.pwn.pl/szukaj/tabu.html (dostęp: 5.04.2025)

Słownik Języka Polskiego Państwowego Wydawnictwa Naukowego, hasło: żałoba, https://sjp.pwn.pl/sjp/zaloba;2548006.html (dostęp: 5.04.2025).

CBOS: W obliczu śmierci, BS/165/2012, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_165_12.PDF (dostęp: 5.04.2025).

Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders DSM-5, APA, 2013, https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm/updates-to-dsm-5 (dostęp: 5.04.2025).

Centrum pomocy Facebooka, BD, Jak zgłosić śmierć użytkownika lub konto, któremu należy nadać na Facebooku status „In memoriam”?, https://www.facebook.com/help/150486848354038/ (dostęp: 5.04.2025).

Filozofia w ogrodzie – wydarzenia, Facebook, 20.04.2020, https://www.facebook.com/powszechny/posts/2552596304846046/ (dostęp: 5.04.2025).

LangeL – wpis z filmem stworzonym przez SI. Facebook, 5.12.2023, https://www.facebook.com/LangeLucja/videos/370247245482193 (dostęp: 30.04.2025).

Brendan Shaw (brendanshawgrief), rolka, 10.04.2025, https://www.instagram.com/p/DIRV5ZgxwBP/ (dostęp: 30.04.2025).

Deathwives, wpis, 21.04.2025. https://www.instagram.com/p/DIt94x1OkfE/ (dostęp: 22.04.2025).

Recompose, wpis, 11.05.2025, https://www.instagram.com/p/DJhairPPzHH/ (dostęp: 11.05.2025).

ambiguousloss.com, strona Pauline Boss, https://ambiguousloss.com/ (dostęp: 5.04.2025).

Copernicus College, strona kursu „Wstęp do neurobiologii”, https://www.copernicuscollege.pl/courses/course-v1:copernicus+WpDoNe+WpDoNe_206/about (dostęp: 5.04.2025).

Death Café, https://deathcafe.com/what/ (dostęp: 20.04.2025).

Death Café Guide, https://deathcafe.com/site_media/files/guide.pdf (dostęp: 20.04.2025).

Death Clock, https://www.death-clock.org/ (dostęp: 10.05.2025).

DIY Wellness, strona organizacji pomocowej, wpis: Holistic Perspectives on Grief and Loss: Navigating the Healing Process, 23.12.2024, https://diywellness.com/holistic-perspectives-on-grief-and-loss-navigating-the-healing-process (dostęp: 30.04.2025).

dlaczego.org.pl, strona Dlaczego? Serwis dla rodziców po stracie i rodziców dzieci chorych, forum dyskusyjne „Dlaczego?”, http://dlaczego.org.pl/forum/index.php?site=nowe&bn= (dostęp: 5.04.2025).

fundacjafunerarium.pl, strona Fundacji Funerarium, https://fundacjafunerarium.pl/ (dostęp: 30.04.2025).

instytutdobrejsmierci.pl, strona Instytutu Dobrej Śmierci, https://instytutdobrejsmierci.pl/ (dostęp: 5.04.2025).

langelucja.pl, strona internetowa Lange Łucji – Narzędziownik, https://www.langelucja.pl/?page_id=3004 (dostęp: 5.04.2025).

Meine Erde, strona internetowa, https://www.meine-erde.de/ueber-uns (dostęp: 5.04.2025).

mojapsychologia.pl, strona internetowa Moja psychologia, „Co to jest – żałoba?”, https://mojapsychologia.pl/definicje/80,zaloba.html (dostęp: 5.04.2025).

proximaparada.org, strona internetowa Fundacji Proxima Parada, https://www.proximaparada.org/ (dostęp: 5.04.2025).

Recompose, strona firmowa, https://recompose.life/ (dostęp: 5.04.2025).

Stowarzyszenie Celebrantek i Celebrantów Humanistycznych, strona firmowa, https://celebranci.org/ (dostęp: 10.05.2025).

whatsyourgrief.com, portal What’s Your Grief, wpis: Types of grief, 26.07.2013, https://whatsyourgrief.com/types-of-grief/ (dostęp: 5.04.2025).

YT: 7 metrów pod ziemią, kanał Rafała Gębury, https://www.youtube.com/channel/UCwz-vpQaawff1CxXKpU-FAw (dostęp: 5.04.2025).

Pobrania

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.