To, co naturalne. Eseje antropologiczne

Książka Roberta Spaemanna To, co naturalne składa się z czterech, powiązanych ze sobą tematycznie esejów: „O pojęciu natury człowieka”, „Bycie i stawanie się. Co wyjaśnia teoria ewolucji?”, „O pojęciu godności człowieka” oraz „To, co naturalne, i to, co rozumne”. Pojęciem, które łączy wszystkie te eseje, jest pojęcie natury. Nie jest ono rozumiane w sensie przyjętym w nowożytnych naukach przyrodniczych jako czysta dana, która może być materiałem dla działania człowieka, lecz w Arystotelesowskim sensie wyposażonej we własną celowość „fizis”. Według Spaemanna w naszym pojmowaniu rzeczywistości stoimy przed alternatywą: albo będziemy ją pojmowali antropomorficznie jako podobne do naszego ludzkiego istnienia bycie w sobie, albo będziemy ją pojmować antropocentrycznie jako otoczenie człowieka. Nowożytność i rozwijana w jej ramach nauka są antropocentryczne w tym sensie, że nie pytają o to, czym rzeczy są same w sobie, lecz o to, czym są dla człowieka, a przede wszystkim o to, co możemy z nimi zrobić. Rzeczywistość traci wówczas charakter bytu wsobnego, a widziana jest wyłącznie jako przedmiot dla nas, jej bytowość wyczerpuje się w tym, że jest przedmiotem aktów ludzkiego poznania i działania. Antropomorficzne pojmowanie rzeczywistości oznacza natomiast, że za paradygmat tego, czym jest byt, przyjmuje się bycie bytu świadomego. Możemy zrozumieć, czym jest bycie tylko wówczas, gdy za punkt wyjścia i za model obierzemy ten rodzaj bycia, który jako jedyny przeżywamy od wewnątrz, tj. nasze własne bycie. Życiu pozaludzkiemu, a także przedmiotom nieożywionym, możemy oddać sprawiedliwość tylko wówczas, gdy pojmiemy je jako bycie analogiczne do bycia świadomego – z tym tylko, że pozbawione świadomości.