Społeczne oraz instytucjonalne wymiary uznania w teorii Axela Honnetha: Nr 17/2021

Marcin Jan Byczyński

doi:10.18778/8220-722-4

Słowa kluczowe: teoria uznania, Axel Honneth, uznanie, normy społeczne, instytucje, społeczeństwo

Opublikowane: 17 grudnia 2021

Kategorie: Filozofia, Prawo, Otwarty dostęp

Pliki do pobrania

PDF

Celem tejże książki jest przeprowadzenie analizy pojęcia uznania i zrekonstruowanie różnych konceptualizacji tegoż pojęcia dokonywanych przez Axela Honnetha. W toku rozważań identyfikuję wewnętrzne niejasności teorii uznania oraz wskazuję są najważniejsze punkty ewolucji myśli Honnetha. Jako zaplecze analityczne wykorzystuję pojęcia indywidualizacji i uniwersalizacji opracowane przez Marka Jana Siemka, które są zastosowane, do usystematyzowania teorii Honnetha i rozwiązania jej wyjściowych niejasności. W książce wyróżniam cztery podstawowe konteksty użycia pojęcia uznania. Konteksty te odnoszą się do czterech poziomów struktury społecznej, w obrębie których Honneth dokonuje refleksji (poziom subiektywny, poziom intersubiektywnych relacji, poziom instytucjonalny i poziom wartości). Przeprowadzone badania wskazują na występowanie sprzężenia zwrotnego pomiędzy tymi poziomami. W kolejnych rozdziałach przechodzę od wprowadzenia czytelnika w tematykę teorii uznania (formułując główne założenia teoretyczne oraz wprowadzając w wykorzystywane narzędzia badawcze) do systematycznego przedstawienia sprzężenia zachodzącego pomiędzy wyróżnionymi poziomami struktury społecznej Przeprowadzone analizy umożliwiają finalnie przedstawienie syntetycznej charakterystyki różnych poziomów struktury społecznej, w ramach których stosuje się pojęcie uznania w filozofii Axeal Honnetha. Skonfrontowanie ze sobą dotąd rozproszonych tez dotyczących pojęcia uznania, co pozwala na dokładniejsze oddzielenie tez deskryptywnych teorii od jej tez normatywnych. Co jednak najważniejsze, analizy zawarte w tejże książce pozwalają na bardziej świadome operowanie pojęciem uznania w rożnych kontekstach rzeczywistości społecznej – pozwalają zwiększyć skuteczność i dynamikę inicjowanych przemian społecznych.

Badania w ramach niniejszego projektu zostały sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki (projekt badawczy DAINA 2017/27/L/HS5/03245)

Anderson, Joel. 1995. „Translator’s Note”. W: Axel Honneth. The Struggle for Recognition. The Moral Grammar of Social Conflicts. Cambridge: The MIT Press (VIII–IX).

Bankovsky, Miriam. 2012. Perfecting Justice in Rawls, Habermas, and Honneth: A Deconstructive Perspective. London–New York: Continuum International Publishing Group.

Biene, Janusz. 2013. Internationale Anerkennung: Ein Mittel zur De-Eskalation des Nahostkonflikts?. Working Paper no. 16. https://www.academia.edu/5247102/Internationale_Anerkennung_Ein_Mittel_zur_De_Eskalation_des_Nahostkonflikts_Fatah_und_Hamas_in_Vergleich. Dostęp 2.06.2021.

Bobako, Monika. 2010. Demokracja wobec różnicy. Multikulturalizm i feminizm w perspektywie polityki uznania. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Bobako, Monika. 2012. „Zaklinanie nowoczesności. Axel Honneth i moralna gramatyka filozoficznych przemilczeń”. W: Axel Honneth. Walka o uznanie. Moralna gramatyka konfliktów społecznych. Tłum. Jakub Duraj. Kraków: Wydawnictwo Nomos (XXVII–XLIII).

Boer, Karin, de. 2013. „Beyond Recognition? Critical Reflections on Honneth’s Reading of Hegel’s Philosophy of Right”. International Journal of Philosophical Studies 21 (4): 534–558.

Byczyński, Marcin. 2014. „Intersubiektywne uznanie, czyli personalizacja podmiotu”. Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna 3 (2): 161–178. https://doi.org/10.14746/fped.2014.3.2.21

Byczyński, Marcin. 2017. „Metoda normatywnej rekonstrukcji jako narzędzie krytyki społecznej”. Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna 6 (2): 49–78. https://doi.org/10.14746/fped.2017.6.2.15

Carré, Louis. 2015. „Beyond Distribution Honneth’s Ethical Theory of Justice”. Civitas – Revista de Ciências Sociais 15 (4): 619–630. https://www.scielo.br/j/civitas/a/dmKBnMYmvrwJtbBPYQfHLDv/?lang=en. Dostęp 2.06.2021.

Cern, Karolina M. 2014a. „On the Intrinsic Correlation Between Public Legitimation of Democratic Law and Discursive Competencies of Citizens”. Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna 3 (2): 57–68.

Cern, Karolina M. 2014b. The Counterfactual Yardstick. Normativity, Self-Constitutionalisation and the Public Sphere. Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.

Cern, Karolina M. i Bartosz Wojciechowski. 2011. „O koniecznych związkach między dyskursem prawnym a moralnym”. Principia. Pisma Koncepcyjne z Filozofii i Socjologii Teoretycznej LIV–LV: 191–221.

Chudy, Wojciech. 1997. „Hegla dwa pojęcia wolności a współczesny kryzys kultury”. Człowiek w Kulturze 9: 51–59.

Claassen, Rutger. 2014. „Social Freedom and the Demands of Justice: A Study of Honneth’s Recht Der Freiheit”. Constellations 21 (1): 67–82.

Cooke, Maeve. 2004. „Between ‘Objectivism’ and ‘Contextualism’: The Normative Foundations of Social Philosophy”. W: Critical Theory After Habermas: Encounters and Departures. Red. Dieter Freundlieb, Wayne Hudson i John Rundell. Leiden–Boston: Brill (35–76).

Dupréel, Eugeniusz. 1969. Traktat o moralności. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Fischer, Joachim. 2008. Philosophische Anthropologie. Eine Denkrichtung des 20. Jahrhunderts. Freiburg–München: Verlag Karl Alber.

Fraser, Nancy. 2003. „Social-Theoretical Issues: On Class and Status in Capitalist Society”. W: Nancy Fraser i Axel Honneth. Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange. Tłum. Joel Golb, James Ingram i Christiane Wilker. London–New York: Verso (48–69).

Fraser, Nancy i Axel Honneth. 2003. Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange. Tłum. Joel Golb, James Ingram i Christiane Wilke. London–New York: Verso.

Fraser, Nancy i Axel Honneth. 2005. Redystrybucja czy uznanie? Debata polityczno-filozoficzna. Tłum. Monika Bobako i Tomasz Dominiak. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.

Gouws, Amanda. 2013. „Multiculturalism in South Africa: Dislodging the Binary between Universal Human Rights and Culture/Tradition”. Politikon. South African Journal of Political Studies 40 (1): 35–55. https://doi.org/10.1080/02589346.2013.765674

Günther, Klaus. 1993. The Sense of Appropriateness: Application Discourses in Morality and Law. Tłum. John Farrell. Albany: Suny Press.

Habermas, Jürgen. 2005. Faktyczność i obowiązywanie. Teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego. Tłum. Adam Romaniuk i Robert Marszałek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Habermas, Jürgen. 2009. Uwzględniając Innego. Studia do teorii politycznej. Tłum. Adam Romaniuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1969. Zasady filozofii prawa. Tłum. Adam Landman. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Holton, Richard. 1994. „Deciding to Trust, Coming to Believe”. Australasian Journal of Philosophy 72 (1): 63–76.

Holton, Richard. 2015. „Primitive Self-Ascription: Lewis on the De Se”. W: The Blackwell Companion to David Lewis. Red. Barry Loewer i Jonathan Schaffer. http://web.mit.edu/holton/ www/pubs/dese.pdf. Dostęp 1.04.2020.

Honneth, Axel. 1991. The Critique of Power: Reflective Stages in a Critical Social Theory. Tłum. Kenneth Baynes. Cambridge–London: The MIT Press.

Honneth, Axel. 1995a. The Fragmented World of the Social: Essays in Social and Political Philosophy. Tłum. Charles W. Wright. Albany: State University of New York Press.

Honneth, Axel. 1995b. The Struggle for Recognition The Moral Grammar of Social Conflicts. Cambridge: The MIT Press.

Honneth, Axel. 2001. „Invisibility: on the Epistemology of ‘Recognition’. Aristotelian Society Supplementary 75 (1): 111–126.

Honneth, Axel. 2002. „Grounding Recognition: A Rejoinder to Critical Questions”. Inquiry 45 (4): 499–519.

Honneth, Axel. 2004a. „Organized Self-Realization: Some Paradoxes of Individualization”. European Journal of Social Theory 7 (4): 463–478.

Honneth, Axel. 2004b. „Recognition and Justice: Outline of a Plural Theory of Justice”. Acta Sociologica 47 (4): 351–364.

Honneth, Axel. 2005a. „Between Aristotle and Kant – Sketch of a Morality of Recognition”. Tłum. John M.M. Farrell. W: Morality in Context. Red. Wolfgang Edelstein i Gertrud Nunner-Winkler. Amsterdam: Elsevier B.V. (41–56).

Honneth, Axel. 2005b. Reification: A Recognition-Theoretical View. The Tanner Lectures on Human Values, Delivered University of California, March 14–16. Berkeley. https://tannerlectures.utah.edu/_resources/documents/a-to-z/h/Honneth_2006.pdf. Dostęp 18.04.2020.

Honneth, Axel. 2005c. Verdinglichung: Eine anerkennungstheoretische Studie. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Honneth, Axel. 2007. Disrespect: The Normative Foundations of Critical Theory. Cambridge–Malden: Polity Press.

Honneth, Axel. 2008. Reification: A New Look at an Old Idea. Oxford: Oxford University Press.

Honneth, Axel. 2009a. Pathologies of Reason: On the Legacy of Critical Theory. Tłum. James Ingram i in. New York: Columbia University Press.

Honneth, Axel. 2009b. „Problems of Ethical Pluralism: Arnold Gehlen’s Anthropological Ethics”. Iris I: 187–194. https://academicpublishingplatforms.com/downloads/pdfs/iris/volume1/201201030940_IRIS_Vol1_No1_2009_9.pdf. Dostęp 18.04.2020.

Honneth, Axel. 2009c. „Reconstructive Social Criticism with a Genealogical Proviso on the Idea of Critique in the Frankfurt School”. W: Axel Honneth. Pathologies of Reason: On the Legacy of Critical Theory. Tłum. James Ingram i in. New York: Columbia University Press (43–53).

Honneth, Axel. 2011. Das Recht der Freiheit: Grundriß einer demokratischen Sittlichkeit. Berlin: Suhrkamp Verlag.

Honneth, Axel. 2012a. The I in We: Studies in the Theory of Recognition. Tłum. Joseph Ganahl. Cambridge–Malden: Polity Press.

Honneth, Axel. 2012b. Walka o uznanie. Moralna gramatyka konfliktów społecznych. Tłum. Jakub Duraj. Kraków: Wydawnictwo Nomos.

Honneth, Axel. 2013. „Axel Honneth Replies”. Krisis 1: 37–47.

Honneth, Axel. 2014. Freedom’s Right. The Social Foundations of Democratic Life. Tłum. Joseph Ganahl. Cambridge: Polity Press.

Honneth, Axel. 2016. Kampf um Anerkennung. Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte mit einem neuen Nachwort. Sinzheim: Suhrkamp Verlag.

Honneth, Axel i Gwynn Markle. 2004. „From Struggles for Recognition to a Plural Concept of Justice: An Interview with Axel Honneth”. Acta Sociologica 47 (4): 383–391.

Ikäheimo, Heikki. 2007a. „Recognizing Persons”. Journal of Consciousness Studies 14 (5–6): 224–247.

Ikäheimo, Heikki. 2007b. „Die Anerkennung von Personen”. W: Personalität, Studien zu einem Schlüsselbegriff der Philosophie (Leipziger Schriften zur Philosophie). Red. Frank Kannetsky i Henning Tegtmeyer. Heft 18. Leipzig: Leipziger Universitätsverlag (275–298).

Ikäheimo, Heikki. 2012. „Globalising Love: On the Nature and Scope of Love as a Form of Recognition”. Res Publica 18 (1): 11–24.

Ikäheimo, Heikki. 2019. „Intersubjective Recognition and Personhood as Membership in the Life-form of Persons”. W: Heikki Ikäheimo, Arto Laitinen, Michael Quante i Italo Testa. The Social Ontology of Personhood. https://www.researchgate.net/publication/332780546_Intersubjective_recognition_and_personhood_as_membership_in_the_life-form_of_persons. Dostęp 16.05.2019.

Ikäheimo, Heikki i Arto Laitinen. 2007. „Analyzing Recognition: Identification, Acknowledgement and Recognitive Attitudes Towards Persons”. W: Recognition and Power Axel Honneth and the Tradition of Critical Social Theory”. Red. Bert Van Den Brink i David Owen. Cambridge–New York–Melbourne–Madrid–Cape Town–Singapore–São Paulo: Cambridge University Press (33–56). https://www.academia.edu/173008/Analyzing_Recognition_Identification_Acknowledgement_and_Recognitive_Attitudes_Towards_Persons. Dostęp 20.06.2020.

Jardine, James A. 2015. „Stein and Honneth on Empathy and Emotional Recognition”. Human Studies 38 (4): 567–589. http://doi.org/10.1007/s10746-015-9361-5

Juul, Søren. 2013. Solidarity in Individualized Societies: Recognition, Justice and Good Judgement. London–New York: Routledge, Taylor and Francis Group.

Kloc-Konkołowicz, Jakub. 2015. Anerkennung als Verpflichtung, Klassische Konzepte der Anerkennung und ihre Bedeutung für die aktuelle Debatte. Würzburg: Konigshausen & Neumann.

Laitinen, Arto. 2003. Strong Evaluation without Sources: On Charles Taylor’s Philosophical Anthropology and Cultural Moral Realism. Jyväskylä: University of Jyväskylä, Jyväskylä University Printing House.

Laitinen, Arto. 2009. „Zum Bedeutungsspektrum des Begriffs „Anerkennung”: die Rolle von adäquater Würdigung und Gegenseitigkeit”. W: Anerkennung. Red. Hans-Christoph Schmidt am Busch i Christopher F. Zurn. Berlin: Akademie Verlag (301–324).

Laitinen, Arto. 2010. „On the Scope of ‘Recognition’: The Role of Adequate Regard and Mutuality”. W: The Philosophy of Recognition: Historical and Contemporary Perspectives. Red. Hans-Christoph Schmidt am Busch i Christopher Zurn. Lexington: Lexington Books (319–342).

Laitinen, Arto. 2011. „Paul Ricoeur’s Surprising Take on Recognition”. Études Ricoeuriennes/ Ricoeur Studies 2 (1): 35–50.

Lysaker, Odin. 2015. „Democratic Disagreement and Embodied Dignity: The Moral Grammar of Political Conflicts”. W: Recognition and Freedom: Axel Honneth’s Political Thought. Red. Odin Lysaker i Jonas Jakobsen. Leiden–Boston: Brill (147–168).

McNeill, David N. 2015. „Social Freedom and Self-Actualization: ‘Normative Reconstruction’ as a Theory of Justice”. Critical Horizons 16 (2): 153–169. http://dx.doi.org/10.1179/1440991715Z.00000000045

Meehan, Johanna. 2011. „Recognition and the Dynamics of Intersubiectivity”. W: Axel Honneth: Critical Essays. Red. Danielle Petherbridge. Leiden–Boston: Brill (89–123).

Menke, Christoph i Martin Seel (red.). 1993. Zur Verteidigung der Vernunft gegen ihre Liebhaber und Verächter. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Modrzyk, Ariel. 2010. „Ku wspólnocie posttradycyjnej. Axel Honneth jako krytyk komunitariańskiej filozofii politycznej”. Praktyka Teoretyczna 1: 27–40. http://pressto.amu.edu.pl/index.php/prt/article/view/2687/2953. Dostęp 20.06.2020.

Modrzyk, Ariel. 2013. Pomiędzy normatywizmem a realizmem. Od teorii uznania Axela Honnetha do radykalnie refleksyjnej krytyki społecznej. Kraków: Korporacja Ha!Art.

Muller, Klaus i Stanisław Czerniak. 2012. „Pomiędzy socjologią a filozofią społeczną. Walka o uznanie Axela Honnetha”. W: Axel Honneth. Walka o uznanie. Moralna gramatyka konfliktów społecznych. Tłum. Jakub Duraj. Kraków: Wydawnictwo Nomos (VII–XXVI).

Nowak-Juchacz, Ewa. 2002. Autonomia jako zasada etyczności: Kant, Fichte, Hegel. Seria: Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Wrocław: Wydawnictwo Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.

Petherbridge, Danielle. 2011. „Introduction: Axel Honneth’s Project of Critical Theory”. W: Axel Honneth: Critical Essays. Red. Danielle Petherbridge. Leiden–Boston: Brill (1–30). https://doi.org/10.1163/ej.9789004208858.i-439.6

Petherbridge, Danielle. 2013. The Critical Theory of Axel Honneth. New York–Toronto–Plymouth: Lexington Book, Lanham, Boulder.

Pilapil, Renante. 2011. „Psychologization of Injustice? On Axel Honneth’s Theory of Recognitive Justice”. Ethical Perspectives 18 (1): 79–106.

Pilarska, Aleksandra. 2012. Ja i tożsamość a dobrostan psychiczny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. Nr 180, poz. 1860).

Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 817).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 1997 r. Nr 109, poz. 704).

Schaub, Jörg. 2015. „Misdevelopments, Pathologies, and Normative Revolutions: Normative Reconstruction as Method of Critical Theory”. Critical Horizons 16 (2): 107–130. http://dx.doi.org/10.1179/1440991715Z.00000000043

Schweiger, Gottfried. 2011. „Die zeitliche Dimension sozialer Wertschätzung im Lebenslauf”. Prolegomena 10 (2): 239–264.

Siemek, Marek J. 1998. Hegel i filozofia. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Soniewicka, Marta. 2010. Granice sprawiedliwości, sprawiedliwość ponad granicami. Warszawa: Oficyna a Wolters Kluwer business.

Sztompka, Piotr. 2002. Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r., poz. 1666).

Van Houdt, John. 2014. „The Cognition Significance of Recognition: Some Prospects for New Reading of Hegel”. W: Reconsidering the Origins of Recognition: New Perspectives on German Idealism. Red. Arthur Kok i John Van Houdt. Tyne: Cambridge Scholars Publishing (9–52).

Wilhelm, Dagmar. 2014. „Decentred Autonomy and Authenticity in Honneth”. Hegel Bulletin 35 (02): 296–297.

Wojciechowski, Bartosz. 2014. „Human Rights as an Element of Mutual Recognition and Equality of Opportunity”. W: Towards Recognition of Minority Groups, Legal and Communication Strategies. Red. Marek Zirk-Sadowski, Bartosz Wojciechowski i Karolina Cern. Farnham– Burlington: Ashgate Publishing Limited (63–76).

Zurn, F. Christopher. 2015. Axel Honneth. A Critical Theory of the Social. Cambridge–Malden: Polity Press.

Pobrania

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Byczyński , Marcin Jan. 2021. Społeczne Oraz Instytucjonalne Wymiary Uznania W Teorii Axela Honnetha: Nr 17 2021. Jurysprudencja. Poland: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8220-722-4.