Powstanie i funkcjonowanie garnizonu w niewielkim mieście pruskim w XVIII wieku (studium Königsbergu/Chojny we wschodniej Brandenburgii)

W XVIII w. państwo pruskie podlegało wielu zmianom, przede wszystkim związanych z nową koncepcją roli państwa w organizacji społeczeństwa, a w ramach państwa – z rolą armii. Podporządkowanie tego pierwszego czynnika sprawom wojskowym spowodowało nowe spojrzenie na organizację wojska, jego zaopatrzenie w rekruta i rozlokowanie w stałych garnizonach w całym kraju. Wojny, prowadzone przede wszystkim przez Fryderyka II, a później przeciwko rewolucyjnej Francji, musiały mieć wsparcie w sprawnie działającym zapleczu. Elementem tego było organizowanie stałych siedzib poszczególnych regimentów, które z czasem stawały się integralną częścią organizmu miejskiego. W artykule omówione zostały uwarunkowania, które legły u podstaw zbudowania i zorganizowania garnizonu w niewielkim mieście wschodniobrandenburskim (Königsberg Nm./Chojna), oraz kolejne zmiany stacjonujących tu regimentów piechoty. Jego ważne strategicznie położenie blisko pomorskiego teatru wojny (III wojna północna), a później śląskiego (trzy wojny śląskie), spowodowało, że przez niemal cały XVIII w. zostało naznaczone obecnością stałego garnizonu. Generowało to pewne napięcia z stosunkach z mieszczanami, nie do uniknięcia w sytuacji, gdy co piąty mieszkaniec miasta był żołnierzem; stworzyło jednak nowe warunki rozwojowe, na co wskazuje niemal podwojenie liczby mieszkańców w ciągu stulecia oraz znaczny przyrost substancji budowlanej.