Ostrołęka w powstaniu listopadowym 1830–1831

Ostrołęka w okresie Królestwa Polskiego jako stolica obwodu ostrołęckiego oraz jego najludniejsze miasto była lokalnym centrum politycznym i gospodarczym regionu. Dzieje Ostrołęki w trakcie powstania listopadowego możemy podzielić na trzy okresy, związane nierozerwalnie z ogólnym przebiegiem zrywu. Pierwszy z nich to czas mobilizacji sił i środków na potrzeby powstania, wtedy to Ostrołęka stanowiła lokalne centrum mobilizacyjne. To tu formowały się: batalion Kurpiów, szwadron jazdy płockiej czy Gwardia Ruchoma, z której utworzono następnie 17 Pułk Piechoty Liniowej. Drugi okres to zmagania wojenne o kontrolę nad miastem ze starciami i potyczkami z 24 lutego, 26 marca, 18 maja. Etap ten kończy porażka w bitwie z 26 maja 1831 r. Ostatni okres to czas niczym nie zagrożonej okupacji miasta przez wojska rosyjskie. Ostrołęka z powstania listopadowego wyszła w znacznym stopniu zniszczona i wyludniona. Liczba mieszkańców w wyniku działań wojennych oraz epidemii cholery spadła o 42%. Ostrołęka poniosła największe straty spośród miast województwa płockiego, do czego przyczyniła się w szczególności bitwa z 26 maja 1831 r.