Kierunki zagospodarowania przestrzennego Łodzi w świetle wyzwań i uwarunkowań rozwoju identyfikowanych w dokumentach planistycznych i strategicznych oraz opracowaniach eksperckich wykonywanych w latach 1989–2021

W opracowaniu podjęto próbę dokonania przeglądu historycznych, współczesnych oraz identyfikacji przewidywanych kierunków rozwoju przestrzennego Łodzi postrzeganych z perspektywy strategicznego podejścia do planowania i zarządzania miastem.
Rozwój Łodzi, pozostającej (mimo nadania praw miejskich 29 lipca 1423 r.) przez kilka stuleci niewielką osadą położoną przy trakcie piotrkowskim nad lokalną rzeką – Łódką, poddany był w kolejnych okresach różnym uwarunkowaniom i wyzwaniom strategicznym, zmieniającym się w „punktach krytycznych” historii miasta, co znalazło odzwierciedlenie w jego przemianach funkcjonalno-przestrzennych. Takimi uwarunkowaniami było niewątpliwie włączenie Łodzi do grona osad przemysłowych w 1820 r., a następnie

(już w systemie gospodarki centralnie planowanej) rozwijanie w Łodzi swoistej „monokultury” przemysłu lekkiego (skutkujące „dobudowywaniem” do miasta nowych dzielnic mieszkaniowych i przemysłowych), aż wreszcie transformacja ustrojowa Łodzi dokonująca się w sposób szokowy po 1989 r. Ta ostatnia stała się przyczynkiem do poszukiwania nowej wizji i strategicznych kierunków rozwoju miasta, także w wymiarze przestrzennym. Znalazło to wyraz w kolejnych dokumentach planistycznych, takich jak miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Łodzi z 1993 r., studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Łodzi z lat 2002, 2010, 2018, a także inne opracowania strategiczne, w szczególności Strategia zintegrowanego rozwoju Łodzi 2020+ (przyjęta w 2012 r.) wraz z jej ośmioma politykami sektorowymi, w tym Strategią przestrzennego rozwoju Łodzi 2020+ (przyjętą w 2013 r.). Opracowywaniu strategicznych planów rozwoju przez władze samorządowe towarzyszyło wykonywanie opracowań eksperckich, m.in. propagujących koncepcję rozwoju w Łodzi funkcji metropolitalnych, zwłaszcza w kontekście postulowanego kształtowania bipolarnej aglomeracji – warszawsko-łódzkiego obszaru funkcjonalnego, co miało swoje przełożenie także na kierunki zagospodarowania przestrzennego miasta, a w szczególności na identyfikowanie kluczowych z tej perspektywy inwestycji, głównie związanych z rozwojem infrastruktury komunikacyjnej (transportowej).
Po 1989 r. cele polityki przestrzennej Łodzi koncentrowały się zasadniczo wokół ochrony obszarów istotnych dla tożsamości miasta i podejmowania działań rewitalizacji wiążących się z odnową obszarów poprzemysłowych, położonych w strefie śródmiejskiej. Problemem było (i jest nadal) powstrzymywanie procesów rozprzestrzeniania się zabudowy w obszarach zewnętrznych Łodzi (czemu wyraz dano w zapisie kierunków studium z 2010 r.).
Współcześnie kluczowym wyzwaniem rozwojowym miasta staje się pogłębiająca depopulacja, której towarzyszą dość dramatyczne starania władz samorządowych zmierzające do budowania wizerunku prężnie rozwijającego się, nowoczesnego miasta, znajdujące odzwierciedlenie w podejmowaniu różnorakich inwestycji związanych m.in. z modernizacją przestrzeni miejskiej (w szczególności publicznej) i kreowaniem nowych atrakcyjnych terenów pod kolejne inwestycje o znaczeniu gospodarczym. Działaniom tym towarzyszy jednak chaotyczne zbywanie gruntów komunalnych położonych poza strefami o znaczeniu strategicznym, co staje się zarzewiem lokalnych konfliktów. Wśród innych wyzwań, które jak dotychczas mają znikome przełożenie na strategiczne kierunki rozwoju, wskazać można skutki zmian klimatycznych oraz zmiany w zachowaniach przestrzennych ludności, wynikające z upowszechniania się nowych technologii zdalnej komunikacji, pracy, handlu czy korzystania z prywatnych i publicznych usług (przyśpieszone znacząco wskutek pandemii COVID-19). Te uwarunkowania wskazane zostały w opracowaniu jako kluczowe wyzwania strategiczne, które powinny implikować kierunki rozwoju Łodzi, także w wymiarze przestrzennym.