Uczenie się starości i uczenie się w starości – perspektywa indywidualna

Uczenie się starości ma zasadniczo indywidualny charakter, ponieważ zależy od wielu różnych czynników. Pierwszym z nich jest wiek osoby, który – jak twierdzę, odwołując się do osobistych doświadczeń – ma ogromny wpływ na nasz stosunek do seniorów, od akceptacji i szacunku dla starości, do jej wyparcia jako znaku upadającej i zepsutej formy życia. Drugim czynnikiem, niemniej jednak ważnym, jest doświadczenie życia w rodzinie wielopokoleniowej, w której najstarsi członkowie są uznawani za znaczących i otoczeni szacunkiem. Kolejnym czynnikiem kształtującym naszą percepcję seniorów jest poziom świadomości środowiskowej i szeroko rozumianej świadomości społecznej znaczenia procesów starzenia się oraz ich nieuchronności w życiu każdego człowieka. W tej kwestii wciąż jesteśmy obciążeni poczuciem niższości, jak ci, którzy musieli żyć do wieku siedemdziesięciu, osiemdziesięciu i dziewięćdziesięciu lat. Głęboko zakorzeniona i wywodząca się ze złej tradycji wiara, która prowadzi do wspólnego kojarzenia starości z tą, „która nie udała się Bogu” bardzo powoli zostaje wyeliminowana ze świadomości zbiorowej. Proces ten wzmacnia nowe otwarcie ostatniej fazy życia, które w wyniku ciągłego przedłużania nabiera nowego wymiaru, a następnie nowego znaczenia. Liczne przykłady osób starszych, które dbają o swoją kondycję psychofizyczną oraz ich rozwój społeczny i duchowy, stopniowo przywracają starości należne jej miejsce w życiu człowieka. W procesie zmian wiodącą rolę odgrywa duchowy rozwój człowieka, którego ważnym składnikiem jest duchowa praktyka. To w niej i dzięki niej starość zyskuje status okresu życia, nie gorszego, niż jego wcześniejsze etapy.