Metaforyczność paratekstu w edycji źródeł polskiego prawa w Wywodzie historyczno-krytycznym… Antoniego Zygmunta Helcla

Obserwacja tekstów naukowych z XIX wieku, poświęconych historii Polski i językowi polskiemu, ukazuje tendencję do wykorzystywania rozmaitych środków o proweniencji retorycznej do tworzenia przekazu o określonej wartości poznawczej, sile perswazyjnej i nacechowaniu aksjologicznym. Zainteresowanie tym zjawiskiem wiąże się z refleksją nad językiem naukowym historii i paradygmatem obiektywizmu poznawczego oraz koncepcją dystansu językowego. Szczególnie zastanawiające okazuje się wykorzystywanie rozmaitych przekształceń o charakterze przenośnym: metafor, metonimii, hiperbol, porównań i epitetów metaforycznych w pracach historyków w XIX w. Za materiał ilustracyjny posłużyło wydanie Starodawnych prawa polskiego pomników (z lat 1865, 1870) Antoniego Zygmunta Helcla. Historyk prawa treści związane z uprawianą dyscypliną wiedzy, z materiałem badawczym oraz z metodami i strategią poznawczą badacza wyrażał sugestywnymi, wyrazistymi tropami. Stanowią one dowód erudycji autora, który umie korzystać z bogatego zasobu zabiegów językowych o charakterze elokucyjnym. Świadczą one także o przyjętym w danej wspólnocie komunikatywnej sposobie wyrażania treści. Wyzyskiwanie w tekście naukowym XIX w. tropów nie stoi w sprzeczności z postulowaną logiką wnioskowania i intuicją badawczą. W efekcie powstaje taki obraz XIX-wiecznego dyskursu naukowego z historii prawa, w którym autor nie stroni od jasnego wyrażania poglądów, jednoznacznej i wyrazistej krytyki, obrazowego przedstawiania koncepcji i problemów oraz metaforycznego określania podstaw historiozoficznych i idei historycznych. Jednocześnie deklaruje i przyjmuje postawę bezstronności i obiektywizmu.