Wspólne czy oddzielne? Międzyreligijne miejsca pielgrzymkowe w Libanie jako przykład nieoczywistych relacji społecznych na Bliskim Wschodzie

Wyznawcy wielu religii o bliskowschodnim rodowodzie od wieków pielgrzymują do miejsc uznawanych za święte przez wspólnotę, do której należą. Jednakże w świecie arabskim, a szczególnie na Bliskim Wschodzie, ukształtował się wyjątkowy rodzaj sanktuariów odwiedzanych przez wiernych należących do kilku różnych grup religijnych i wyznaniowych. Istnienie miejsc międzyreligijnego kultu obrazuje interesujący wymiar złożonych relacji społecznych na Bliskim Wschodzie, gdzie granice między sposobami przeżywania religijności przez osoby należące do różnych wspólnot wydają się nieraz tracić na wyrazistości. Artykuł przybliża proces powstawania oraz funkcjonowania międzyreligijnych miejsc pielgrzymkowych na przykładzie Libanu, a także ich typologię oraz wspólne i odrębne rytuały wykonywane przez wiernych różnych konfesji. Wskazuje również na wpływ, jaki wywarły przemiany polityczne i społeczne w ostatnich dekadach na omawiane miejsca kultu. W artykule zarysowana jest także rola, jaką te sanktuaria mogą pełnić jako przestrzenie spotkania z Innym i propagowania idei koegzystencji różnych libańskich konfesji. Liban stanowi szczególną przestrzeń kontaktów międzyreligijnych przyczyniających się do pojawiania się na przestrzeni dziejów licznych sanktuariów tego typu. W społeczeństwie tego kraju ukształtowały się współdzielone przekonania, dotyczące uświęconego charakteru tych samych miejsc oraz wiara w skuteczne wstawiennictwo świętych postaci wywodzących się z różnych, choć powiązanych ze sobą, tradycji religii monoteistycznych. Mimo że wierni nie wyzbywają się swojej odrębnej tożsamości religijnej, istnieje liczny zbiór identycznych rytuałów, wykonywanych w trakcie pielgrzymek przez wyznawców różnych religii. Oprócz nich podejmowane są także praktyki charakterystyczne tylko dla jednej grupy. Z jednej strony międzyreligijne miejsca kultu stanowią potencjalne przestrzenie rozwijania dialogu narodowego w libańskim społeczeństwie, z drugiej strony, z różnych względów, wywołują krytykę niektórych grup i przywódców religijnych, a dynamiczne procesy społeczne i politycznie silnie wpływają na funkcjonowanie międzyreligijnych sanktuariów, zarówno negatywnie jak i pozytywnie. Losy owych miejsc pielgrzymkowych obrazują wielokierunkowość tych procesów zachodzących w Libanie w przeszłości oraz obecnie.