-
2366
-
1456
-
1307
-
1187
-
1049
Censorship’s literature lessons
Studies into the systemic control of language in Poland from 1945
Downloads
The studies which form the body of this collection have been developed over nearly a decade. Their goal: to discuss how censorship operated in the Polish People’s Republic, a system that utilised the state-controlled party-dependent Chief Control Bureau for Press, Publications and Performances (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk – GUKPPiW) to monitor and influence writers and the shape of their works. Most of the studies have applied the method of archival research reviewing documents left by the Control Bureau now held by the Archive of Modern Records (Archiwum Akt Nowych) in Warsaw and by select State Archives, and confronting them with published texts.
In the first part, which is an introduction into censorship mechanisms, I have discussed how the Control Bureau subliminally shaped the image of the reality, consolidating the new order (protecting the image of the governing party) without anyone noticing, and how it covered its traces even during the thaw period. The second part consists of an extensive study devoted to the Nowiny Literackie journal edited by Iwaszkiewicz. The weekly’s two years of existence offer an excellent record of how the functioning of literature changed within the period of 1947–1948. It clearly shows how politics (or history) unfolding before one’s eyes gradually yet emphatically increased its influence on the literary journal. The final chapter of the second part discusses the post-WWII relations between friends from the Skamander literary group Jarosław Iwaszkiewicz and Mieczysław Grydzewski, the latter being the editor of the London-based Wiadomości.
The third part, the longest one, contains five studies of how five individual writers were censored, indicating the different extents of the censorship efforts and the reasons for specific interventions. In the case of Tadeusz Różewicz, I have traced the censorship reception and the public reception of his initial poetic collection Opadły liście z drzew. I applied a similar structure to the second chapter in this part, this time devoted to the novel Trampolina by Marek Nowakowski. In both cases I have focussed on a single original volume and reconstruct the story of its publication and reception. The third chapter is devised somewhat differently: we discuss censor reviews of subsequent collections of Teodor Parnicki’s prose in the context of his émigré biography, which was inconvenient for the governing party. The fourth chapter offers a chronological study of the interventions into the works by Jarosław Marek Rymkiewicz, from minor “corrections” to the classicism programme due to his inspiration with Miłosz to more major ones, resulting from his particular use of the Romantic paradigm. The final chapter in this part is devoted to Czesław Miłosz. This time the focus is placed on the subsequent issues of the Tygodnik Powszechny, from its 1980 September issue, prior the Nobel Prize announcement, to the July issue the following year, which contains the last ripples made by Miłosz’ visit in Poland.
My selection of the studies was a result of, on the one hand, the fragmentation of the GUKPPiW archives and, on the other, my intention to present interesting and sometimes surprising mechanisms of how censorship in Poland worked, mechanisms which become evident only when examined from up close.
Marzena Woźniak-Łabieniec – dr hab., prof. UŁ w Zakładzie Literatury Polskiej XX i XXI w. Uniwersytetu Łódzkiego. Zajmuje się badaniami nad cenzurą PRL i wpływem systemowej kontroli publikacji na życie literackie, w tym kontekście także archiwaliami związanymi z wariantywnością tekstów literackich, modyfikowanych pod wpływem m.in. cenzury. Inny obszar zainteresowań to liryka dwudziestowieczna i najnowsza, zwłaszcza pod kątem jej związków z tradycją. Autorka książek: Obecny nieobecny. Krajowa recepcja Czesława Miłosza w krytyce literackiej lat pięćdziesiątych w świetle dokumentów cenzury (Łódź 2012), Klasyk i metafizyka. O twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza (Kraków 2002), Rymkiewicz. Metafizyka (Łódź 2017) oraz kilkudziesięciu artykułów o literaturze XX i XXI wieku. Redaktor m.in. tomu Przed-tekstowy świat. Z literackich archiwów XIX i XX wieku (WUŁ, Łódź 2020), współredaktor tomu: „Lancetem, a nie maczugą”. Cenzura wobec literatury i jej twórców w latach 1945–1965, tom I serii Prace Ośrodka Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL, red. K. Budrowska, M. Woźniak-Łabieniec (IBL PAN, Warszawa 2013) oraz zbiorów: Twórczość Zbigniewa Herberta (Universitas, Kraków 2001) i Dlaczego Herbert. Wiersze, komentarze, interpretacje (WUŁ, Łódź 2004). Redaktor naczelny „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”. Członek Rady Naukowej serii wydawniczej WUŁ: „Projekt: Egzystencja i Literatura”. Przewodniczy Komisji Badań Genetycznych i Dokumentacyjnych nad Literaturą przy Łódzkim Oddziale PAN.
AAN, GUKPPiW, sygn. 1
AAN, GUKPPiW, sygn. 2
AAN, GUKPPiW, sygn. 129
AAN, GUKPPiW, sygn. 248
AAN, GUKPPiW, sygn. 1024
AAN, GUKPPiW, sygn. 1267
AAN, GUKPPiW, sygn. 1295
AAN, GUKPPiW, sygn. 1440
AAN, GUKPPiW, sygn. 1443
AAN, GUKPPiW, sygn. 1449
AAN, GUKPPiW, sygn. 2009
AAN, GUKPPiW, sygn. 2075
AAN, GUKPPiW, sygn. 2392
AAN, GUKPPiW, sygn. 2441
AAN, GUKPPiW, sygn. 2960
AAN, GUKPPiW, sygn. 2987
AAN, GUKPPiW, sygn. 2996
AAN, GUKPPiW, sygn. 3020
AAN, GUKPPiW, sygn. 3026
AAN, GUKPPiW, sygn. 3233
AAN, GUKPPiW, sygn. 3436
AAN, GUKPPiW, sygn. 3446
AAN, GUKPPiW, sygn. 3471
AAN, GUKPPiW, sygn. 3511
AAN, GUKPPiW, sygn. 3570
AAN, GUKPPiW, sygn. 3582
AAN, GUKPPiW, sygn. 3603
AAN, GUKPPiW, sygn. 3632
AAN, GUKPPiW, sygn. 3640
AAN, GUKPPiW, sygn. 3835
AAN, GUKPPiW, sygn. 3839
AAN, GUKPPiW, sygn. 3887
AAN, GUKPPiW, sygn. 3888
AAN, GUKPPiW, sygn. 3929
AAN, GUKPPiW, sygn. 3940
AAN, GUKPPiW, sygn. 4018
AAN, GUKPPiW, sygn. 4300
AAN, GUKPPiW, sygn. 4308
AAN, KC PZPR, sygn. 237/XIX-53
AAN, KC PZPR, sygn. 237/XIX-219
Archiwum Jarosława Iwaszkiewicza w Stawisku, teczki nr 362/16 i teczka nr 622/274
Czeslaw Milosz Papers, Beinecke Library, Box 6, folder 132
Czeslaw Milosz Papers, Beinecke Library, Box 14, folder 257
Czeslaw Milosz Papers, Beinecke Library, Box 14, folder 258
Czeslaw Milosz Papers, Beinecke Library, Box 23, folder 384
Czeslaw Milosz Papers, Beinecke Library, Box 52, folder 753
Archiwum Państwowe w Poznaniu, zespół WUKPPiW, sygn. 14
Archiwum Państwowe w Łodzi, zespół: Wydawnictwo Łódzkie, sygn. 127
Dziennik Ustaw 1981 nr 20 poz. 99
Cyfrowe roczniki „Tygodnika Powszechnego” z lat 1945–2005 dostępne na płytach CD-ROM wraz z materiałami z archiwum cenzury, Rzeszów 2006.
„Dziennik Polski”
„Kamena”
„Kierunki”
„Kronika”
„Kultura” (Warszawa)
„Kuźnica”
„Nowa Kultura”
„Nowa Szkoła”
„Nowe Książki”
„Nowiny Literackie”
„Nurt”
„Odra”
„Odrodzenie”
„Pamiętnik Literacki”
„Przegląd Kulturalny”
„Słowo Powszechne”
„Sztandar Młodych”
„Trybuna Ludu”
„Twórczość”
„Tygodnik Powszechny”
„Tygodnik Warszawski”
„Warszawa”
„Wiadomości londyńskie”
„Wiatraki”
„Współczesność”
„Życie i Myśl”
„Życie Literackie”
„Życie Warszawy”
1984. Literatura i kultura schyłkowego PRL-u, red. K. Budrowska, W. Gardocki, E. Jurkowska, Warszawa 2015.
Agapkina T., Rosyjskie kontakty Jarosława Iwaszkiewicza w latach 1945–1959. (Na podstawie materiałów z archiwów), przeł. R. Papieski, „Strony” 2011, nr 2.
Autor, tekst, cenzura. Prace na Kongres Slawistów w Krakowie, red. J. Pelc, M. Prejs, Warszawa 1998.
Bagiński K., Cenzura w Polsce, Warszawa 1981.
Bartelski L., Nad rocznikami „Nowin Literackich”, „Twórczość” 2000, nr 2.
Bates J., Cenzura w epoce stalinowskiej, „Teksty Drugie” 2002, nr 1–2.
Biełaszko M., „Tygodnik Warszawski” i jego środowisko (1945–1948), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 4 (75).
Bikont A., Szczęsna J., Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu, Warszawa 2006.
Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny. Wybór dokumentów z 1955 roku, red. K. Budrowska, M. Budnik, W. Gardocki, Białystok 2018.
Budrowska K., Literatura i pisarze wobec cenzury PRL 1948–1958, Białystok 2009.
Budrowska K., Studia i szkice o cenzurze w Polsce Ludowej w latach 40. I 50. XX wieku, Białystok 2014.
Budrowska K., Zatrzymane przez cenzurę. Inedita z połowy XX wieku, Warszawa 2013.
Buryła S., Rozrachunki z wojną, Warszawa 1917.
Buryła S., Tadeusz Różewicz i Tadeusz Borowski. Początki powojennej prozy polskiej o Zagładzie, [w:] Niepokoje. Twórczość Tadeusza Różewicza wobec Zagłady, Warszawa 2014.
Buryła S., Wojna i okolice, Warszawa 2018.
Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r., posł. Z. Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 28.
Cenzura w PRL. Relacje historyków, oprac. Z. Romek, Warszawa 2000.
Cenzura wobec literatury w Polsce Ludowej [numer monograficzny: „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2013, nr 1 (19), red. B. Bogołębska, M. Woźniak-Łabieniec].
Cenzuro wróć? Mechanizmy ograniczania wolności słowa w Polsce po 1990 roku, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełmniak, Warszawa 2018.
Chruślińska I., Była raz Kultura… rozmowy z Zofią Hertz, wstęp Cz. Miłosz, Lublin 2003.
Chwin S., Wallenrodyzm w państwie Bieruta – trzy spojrzenia. Wallenrodyzm czy Ketman?, [w:] tegoż, Literatura i zdrada. Od Konrada Wallenroda do Małej Apokalipsy, Kraków 1993.
Ciećwierz M., Polityka prasowa 1944–1948, Warszawa 1989.
Cieślak R., Widzenie Różewicza, Warszawa 2013.
Czarna księga cenzury PRL, t. 1–2, Aneks, Londyn 1977–1978.
Czasopisma społeczno-kulturalne w okresie PRL, red. U. Jakubowska, Warszawa 2011.
Czesław Miłosz w wydawnictwach Instytutu Literackiego w Paryżu. Bibliografia, Warszawa 2007.
Czesław Miłosz. Materiały z sesji naukowej, Kraków, 9–12 czerwca 1981, red. W. P. Szymański, Warszawa–Kraków 1987.
Danilewicz-Zielińska M., Szkice o literaturze emigracyjnej, Wrocław 1999.
Dąbrowicz E., Cenzura na gruzach. Szkice o literackich świadectwach życia w PRL-u, Białystok 2017.
Dorosz B., „Poza cenzurą” na cenzurowanym, „Teksty Drugie” 1996, nr 1.
Dramat i teatr w dokumentach GUKPPiW, red. K. Budrowska, M. Budnik, K. Kościewicz, Białystok 2017.
Drewnowski T., Cenzura PRL a współczesne edytorstwo, „Teksty Drugie” 1997, nr 6.
Drewnowski T., Walka o oddech, Warszawa 1990.
Dudek A., Pytel G., Bolesław Piasecki. Próba biografii politycznej, Londyn 1990.
Dunin J., Kluczny I., Biblioteki naukowe wobec cenzury, „Przegląd Biblioteczny” 2001, z. 4.
Engelgarda J., Jak Rymkiewicz cenzurę PRL „przechytrzył”, https://konserwatyzm.pl/jak-rymkiewicz-cenzure-prl-przechytrzyl/ [dostęp: 29.10.2021].
Fik M., Cenzor jako współautor, [w:] Literatura i władza, red. i słowo wstępne E. Sarnowska-Temeriusz, Warszawa 1996.
Fik M., Jak oczyszczano biblioteki, „Puls” 1993, nr 5–6.
Fik M., Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981, Londyn 1989.
Fiut A., Z Miłoszem, Sejny 2011.
Friszke A., Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL, Warszawa 2007.
Gardocki W., Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX wieku, Warszawa 2009.
Gawliński S., Polityczne obowiązki. Odmiany powojennej prozy politycznej w latach 1945–1975, Kraków 1993.
Giedroyć J., Parnicki T., Listy 1946–1968, cz. 1, oprac., wstęp i przypisy A. Dobrowolski, Warszawa 2014.
Głowiński M., Próba opisu tekstu krytycznego, [w:] Badania nad krytyką literacką. Seria 2, red. M. Głowiński, K. Dybciak, Wrocław 1984.
Głowiński M., Rytuał i demagogia. Trzynaście szkiców o literaturze zdegradowanej, Warszawa 1992.
Główny Urząd Kontroli Prasy 1945–1949. Dokumenty do dziejów PRL, Zeszyt 6, red. D. Nałęcz, Warszawa 1994.
Gogol B., „Fabryka fałszywych tekstów”. Z działalności Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Gdańsku w latach 1945–1958, Warszawa 2012.
Gontarczyk P., 10 dzielnych ludzi, Poznań 2010.
Gorczyńska R. [Czarnecka E.], Wokół „sprawy Miłosza”, [w:] Podróżny świata. Rozmowy z Czesławem Miłoszem. Komentarze, Kraków 1992.
Gosk H., W kręgu „Kuźnicy”. Dyskusje krytycznoliterackie lat 1945–1948, Warszawa 1985.
Granice wolności słowa, red. M. Bukowska-Schielmann, Gdańsk 1999.
Granice wolności słowa: materiały konferencji naukowej Kielce 4–5 maja 1995, red. G. Miernik, Kielce–Warszawa 1993.
Grydzewski M., Iwaszkiewicz J., Listy 1922–1967, Warszawa 1997.
Grzesiak-Witek D., Wokół literackiej nagrody Nobla dla Czesława Miłosza, Sandomierz-Stalowa Wola 2008.
Habielski R., Niezłomni, nieprzejednani. Emigracyjne „Wiadomości” i ich krąg 1940–1981, Warszawa 1991.
Habielski R., Polityczna historia mediów w Polsce w XX wieku, Warszawa 2009.
Hobot J., Gra z cenzurą w poezji Nowej Fali (1968–1976), Kraków 2000.
Iwaszkiewicz J., Dzienniki 1911–1955, oprac. i przyp. A i R. Papiescy, wstęp A. Gronczewski, Warszawa 2007.
Iwaszkiewicz J., Dzienniki 1956–1963, oprac. i przypisy A. i R. Papiescy, R. Romaniuk, wstęp A. Gronczewski, Warszawa 2010.
Iwaszkiewicz J., Jeleńska T., Jeleński K., Korespondencja, oprac. i przypisy R. Romaniuk, Warszawa 2008.
Janion M., Odnawianie znaczeń, Warszawa 1980.
Jarosiński Z., Literatura lat 1945–1975, Warszawa 1997.
Kamińska J., Bibliografia publikacji podziemnych w Polsce: 13 XII 1981 – VI 1986, Paryż 1988.
Kamińska-Chełmniak K., Cenzura w Polsce 1944–1960. Organizacja – kadry – metody pracy, Warszawa 2019.
Kamińska-Chełminiak K., „Mieć dwie twarze, podwójne życie”. O cenzurze w Dziennikach Stefana Kisielewskiego, [w:] Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak, Warszawa 2017.
Kandziora J., Szymańska Z., Bez cenzury 1976–1989. Bibliografia, Warszawa 1999.
Kaniecki P., Cenzura a powieści Parnickiego [materiały źródłowe z AAN w Warszawie], „Śląskie Studia Polonistyczne” 2011, nr 1, s. 207–222.
Kisielewski S., Abecadło Kisiela, Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1990.
Kościewicz K., Preparowanie dziedzictwa: pisma Kraszewskiego, Sienkiewicza, Żeromskiego i innych autorów pod cenzorskim nadzorem (1945–1955), Białystok 2019.
Kosiński K., Wiwisekcja powszedniości. Studium wczesnej twórczości Marka Nowakowskiego, Warszawa 2014.
Kloc A., Cenzura wobec tematu II wojny światowej i podziemia powojennego w literaturze polskiej 1956–1958, Warszawa 2018.
Kondek S.A., Papierowa rewolucja. Oficjalny obieg książek w Polsce w latach 1948–1955, Warszawa 1999.
Kopka B., Majchrzak G., Operacja „Poeta”. Służba Bezpieczeństwa na tropach Czesława Miłosza, red. i posłowie G. Musidlak, Lublin 2007.
Korczyńska-Derkacz M., Książki szkodliwe politycznie, czyli akcja „oczyszczania” księgozbiorów bibliotek szkolnych, pedagogicznych i publicznych w latach 1947–1956, [w:] Niewygodne dla władzy. Zbiór studiów, red. D. Degen, J. Gzella, Toruń 2010.
Kozicka D., Krytyk w PRL-u. O kilku problemach w badaniach nad krytyką powojenną, [w:] PRL – świat (nie)przedstawiony, red. A. Czyżak, J. Galant, M. Jaworski, Poznań 2010.
Koźniewski K., Historia co tydzień. Szkice o tygodnikach społeczno-kulturalnych 1944–1950, Warszawa 1977.
Krasucki E., Międzynarodowy komunista. Jerzy Borejsza – biografia polityczna, Warszawa 2009.
Krasucki E., Wieszcz i Naczelnik. Czesław Miłosz wobec „solidarnościowego” karnawału (1980/81), „Pogranicza. Szczeciński Dwumiesięcznik Kulturalny” 2011, nr 1 [90].
Lam A., Kolumbowie i współcześni. Antologia poezji polskiej po roku 1939, Warszawa 1972.
Literatura w granicach prawa (XIX – XX w.), red. E. Dąbrowicz, M. Lula, Warszawa 2013.
Łapiński Z., Jak współżyć z socrealizmem. Szkice nie na temat, Londyn 1988.
Łapiński Z., Między polityką a metafizyką. O poezji Czesława Miłosza, [w:] Poznawanie Miłosza 2, cz. 1 (1980–1998), red. A. Fiut, Kraków 2000.
Łódź w latach 1956–57, red L. Próchniak, J. Wróbel, Warszawa 2006.
Łukasiewicz J., Wiersze w gazetach 1945–1949, Wrocław 1992.
Łukasiewicz J., Zagłoba w piekle, Warszawa 1965.
Maciejewski J., Cenzura w Polsce w latach 1957–1980 i sposoby jej omijania przez pisarzy, „Napis” XV 2009.
Mazur M., Propaganda komunistyczna wobec Armii Krajowej w latach 1943–1955, „Dzieje Najnowsze” 2015, nr 1.
Mazur D., Realizm socpaxowski, Bydgoszcz 2013.
Mielczarek T., Od „Nowej Kultury” do „Polityki”. Tygodniki społeczno-kulturalne i społeczno-polityczne PRL, Kielce 2003.
Miłosz Cz., Rozmowy polskie 1979–1998, Kraków 2006.
Miłosz Cz., Rozmowy zagraniczne 1979–2003, przeł. M. Zawadzka, Kraków 2013.
Miłosz Cz., Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami 1945–1950, przyp. A. Fiut, K. Kasperek, Kraków 2007.
Miłosz Cz., Fiut A., Czesława Miłosza autoportret przekorny, Kraków 1988.
Mojsak K., Cenzura wobec prozy „nowoczesnej” 1956–1965, Warszawa 2016.
Myśliński J., Mikrofon i polityka. Z dziejów radiofonii polskiej 1944–1960, Warszawa 1990.
Nałkowska Z., Dzienniki 1945–1954, cz. I, oprac., wstęp i komentarz H. Kirchner, Warszawa 2000.
Nawrocki W., Oczyszczanie księgozbiorów. Przyczynek do dziejów polityki kulturalnej, „Życie Literackie” 1981, nr 49.
Niewygodne dla władzy. Ograniczenie wolności słowa na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. D. Degen, J. Gzella, Toruń 2010.
„Nikt z krytyków w tym stopniu, co Pan, nie wniknął w «istotny sens»”. Listy Teodora i Eleonory Parnickich do Jacka Łukasiewicza, oprac. P. Gorliński-Kucik, „Pamiętnik Literacki” 2015, z. 4.
Nowakowski M., Pióro. Autobiografia literacka, Warszawa 2012.
Nycz R., Literatura polska w cieniu cenzury, „Teksty Drugie” 1998, nr 3.
Olejniczak J., Czytając Miłosza, Katowice 2011.
Olejniczak J., Miłosz. Autobiografia. Cztery eseje, Warszawa 2013.
Osęka P., Mydlenie oczu. Przypadki propagandy w Polsce, Kraków 2010.
Osęka P., Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944–1956, Warszawa 2007.
Ostatni romantyk sceny polskiej. Wspomnienia o Leonie Schillerze, wybór, oprac. J. Timoszewicz, Kraków 1990.
Parnicki T., Ja, Eurypides. Wywiady, wypowiedzi i autokomentarze z lat 1957–1988, wstęp T. Markiewka, oprac. P. Gorliński-Kucik, T. Markiewka, Katowice 2020.
Pawelec D., Debiuty i powroty. Czytanie w czas przełomu, Katowice 1998.
Pawlicki A., Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965–1972. Instytucja i ludzie, Warszawa 2001.
Październik ’56. Odwilż i przełom w życiu literackim i kulturalnym Polski. Materiały ogólnopolskiej sesji naukowej, Rzeszów 23–25 września 1996 roku, red. A. Kulawik, Rzeszów 1996.
Październik 1956 w literaturze i filmie, red. M. Zawodniak, P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2010.
Peisert M., Reakcja polskiej prasy na wiadomość o otrzymaniu przez Czesława Miłosza literackiej Nagrody Nobla, [w:] Czesław Miłosz: tradice – současnost – recepce : materiály z mezinárodni vědecké konference uskutečněné v Ostravě ve dnech 16.–17. řijna 2008 u přiležitosti 50. výroči výtisku Rodné Evropy Czesława Miłosze, Ostrava 2009.
Perkowski P., Cenzura jako źródło cierpień: powieści Tadeusza Konwickiego w obliczu kontroli słowa, Gdańsk 2004.
Perkowski P., Działalność Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w latach siedemdziesiątych (maszynopis rozprawy doktorskiej, Gdańsk 2005).
Pietrzkiewicz I., Rogoż M., Prewencyjne ingerencje cenzorskie w „Tygodniku Powszechnym” na przełomie lat 40. i 50., „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2011, t. 14, z. 1–2.
Pisarze z Krupniczej. Informator biobibliograficzny, red. W. Kania, Kraków 2001.
Piśmiennictwo – systemy kontroli – obiegi alternatywne, red. J. Kostecki, A. Brodzka, t. 2, Warszawa 1992.
Polityczność literatury. Polityczność literaturoznawstwa. Gramatyka sprzeciwu, red. J. Olejniczak, R. Knapek, M. Szumna, Katowice 2012.
Polska Bibliografia Literacka.
Polski słownik biograficzny. T. 35, z. 3, Warszawa–Kraków 1994.
Przybylski R., To jest klasycyzm, Warszawa 1978.
Przybylski R., Uwagi o poezji Mandelsztama, [w:] O. Mandelsztam, Poezje, Warszawa 1971.
Przybylski R., Wdzięczny gość Boga (Esej o poezji Osipa Mandelsztama), Paryż 1980.
Pszczoła, kwiat, chmura, orzeł. Rozmowa z Jerzym Harasymowiczem (rozm. Teresa Krzemień), „Kultura” 1976, nr 11.
Ptasińska-Wójcik M., Z dziejów biblioteki „Kultury”. 1946–1966, Warszawa 2006.
Radzikowska Z., Z historii walki o wolność słowa w Polsce. Cenzura PRL w latach 1981–1987, Kraków 1990.
Rafalska M., „Nowiny Literackie”. Próba monografii. Warszawa 1981 (praca niepublikowana), mpis, Bibl. Narodowa.
Romek Z., Metody pracy cenzury w PRL, [w:] Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom. Aparat represji wobec środowiska dziennikarskiego 1945–1990, red. T. Wolsza, S. Ligarski, Warszawa 2010.
Różewicz T., Różne oblicza cenzury, „Odra” 1989, nr 4.
Ryszkiewicz M., Felietony Kisiela w okowach cenzury PRL, [w:] Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich, red. W. Furman, Rzeszów 1999.
Sąd orzekł…, Paryż 1972.
Skórzyński J., Odwilż w cenzurze, „Krytyka” 1991, nr 34/35.
Skwarnicki M., Mój Miłosz, Kraków 2004.
Sławiński J., Próby teoretycznoliterackie, Kraków 2000.
Słomkowska A., Prasa w PRL. Szkice historyczne, Warszawa 1980.
Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński, W. Tomasik, Kraków 2004.
Smulski J., Jak niewyrażalne staje się wyrażalne? O języku ezopowym w prozie polskiej lat pięćdziesiątych, [w:] Literatura wobec niewyrażalnego, red. W. Bolecki, E. Kuźma, Warszawa 1998.
Smulski J., O polskiej socrealistycznej krytyce (i samokrytyce) literackiej, „Teksty Drugie” 2000, nr 1–2.
Smulski J., „Przedodwilżowe” dyskusje o literaturze dwudziestolecia, O pierwszych syntezach współczesnej literatury polskiej, [w:] tegoż, Przewietrzyć zatęchłą atmosferę uniwersytetów, Toruń 2009.
Socrealizm : fabuły, komunikaty, ikony, red. K. Stępnik, M. Piechota, Lublin 2006.
Szaruga L., Wobec totalitaryzmu. Kostium kościelny w prozie polskiej. Wobec cenzury, Szczecin 1994.
Szczepański J. J., Kadencja, Kraków 1989.
Sztuka czytania między wierszami. Cenzura w komunikacji literackiej w Polsce w latach 1965–1989, red. K. Budrowska, M. Kotowska-Krachel, Warszawa 2016.
Śmigielski T., Między Wilnem a Łodzią. Życie i twórczość Jerzego Wyszomirskiego (1897–1955), Wysokie Mazowieckie 2006.
Święch J., Literatura polska w latach II wojny światowej, Warszawa 2005.
Tarka K., Mackiewicz i inni. Wywiad PRL wobec emigrantów, Łomianki 2007.
Tomasik W., Aparat bezpieczeństwa w literaturze polskiej okresu socrealizmu, „Pamiętnik Literacki” 1994, z. 3.
Tomasik W., Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie „propagandy monumentalnej”, Wrocław 1999.
Tomasik W., Okolice socrealizmu, Bydgoszcz 2009.
Trznadel J., Hańba domowa, Lublin 1990.
Tubielewicz-Mattson D., Polska socrealistyczna krytyka literacka jako narzędzie władzy, Uppsala 1997.
Walicki A., Zniewolony umysł po latach, Warszawa 1993.
Waligura J., Proza Tadeusza Różewicza, Collegium Columbinum, Kraków 2006.
Wbrew sobie: rozmowy z Tadeuszem Różewiczem, Wrocław 2011.
Wegner J., Czasopiśmiennictwo literackie lat 1944–1948, Warszawa 1971.
„Wiadomości” i okolice. Szkice i wspomnienia, red. i oprac. M. Supruniuk, Toruń 1995.
Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, wstęp, T. Strzyżewski, wprowadzenie Z. Romek, Warszawa 2015.
Wiśniewska-Grabarczyk A., „Czytelnik” ocenzurowany. Literatura w kryptotekstach – recenzjach cenzorskich okresu stalinizmu, Warszawa 2018.
Wołowiec G., Nowocześni w PRL: Przyboś i Sandauer, Wrocław 1999.
Woźniak-Łabieniec M., Obecny nieobecny. Krajowa recepcja Czesława Miłosza w krytyce literackiej lat pięćdziesiątych w świetle dokumentów cenzury, Łódź 2012.
Woźniakowski K., Między ubezwłasnowolnieniem a opozycją. Związek Literatów Polskich w latach 1949–1959, Kraków 1990.
Wójciak M., Muza pamięci – o twórczości Osipa Mandelsztama w Polsce. W siedemdziesiątą rocznicę śmierci poety, „Pamiętnik Literacki” 2009, nr 2.
Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Tom 5, 6, 7, oprac. zespół pod red. J. Czachowskiej i A. Szałagan, Warszawa 1997. (+ Tom 10, Warszawa 2007).
Zapisy cenzury z lat 1948–1955, red. i wstęp D. Jarosz, „Regiony” 1996, nr 3.
Zawodniak M., Teraźniejszość i przeszłość. Studia o życiu literackim socrealizmu, Bydgoszcz 2007.
Ziętara P., Emigracja wobec Października. Postawy polskich środowisk emigracyjnych wobec liberalizacji w PRL w latach 1955–1957, Warszawa 2001.
Zimand R., Trzydzieści lat temu i później, [w:] Miłosz, Tynianow, Zinowiew, Warszawa 1982.
Znam Miłosza od dni mojej młodości… Z prof. Janem Kottem rozmawia Anna Frajlich, „Pogranicza. Szczeciński Dwumiesięcznik Kulturalny” 2011, nr 1[90].
Żebrowski M., Rozgłośnia spec. znaczenia (Wypisy z propagandy PRL), „Zeszyty Historyczne” 2002, z. 142.
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Category
- Archaeology
- Bibliology and information science
- Biology
- Chemistry
- Economics and management
- Ethnology and cultural anthropology
- Polish philology
- Foreign language studies
- Philosophy
- Physics
- Geography
- History
- Linguistics
- Judaica
- Culture and art
- Literary Studies
- Mathematics
- Pedagogy
- Textbooks for foreigners
- Political science and international relations
- Law
- Psychology
- Sociology
- Other
- Open Access
Series
- 100 Years of Independence
- The Academy of Local Governments
- The Academy of Management and Finance
- Handicapable
- Literary and Linguistic Analects
- Balkans XX/XXI
- Bibliotheca Litteraria
- Bibliotheca Philosophica
- Biography and Biography Research
- Byzantina Lodziensia
- Contemporary Asian Studies Series
- Digitisation
- Education for Wisdom
- Economics
- Film! Scholars
- Finance
- Gerontology
- Interdisciplinary Urban Studies
- Literary Interpretations
- Jerzy Giedroyc and...
- Jerzy Giedroyc and Witnesses of History
- Winter of Life?
- Linguistics
- Judaica Lodzensia
- Jurisprudence
- What Is Man?
- Cognitive Science
- Communication and Media
- A Very Short Introduction
- Literary Culture of Lodz
- Literary Studies
- Lodz Studies in English and General Linguistics
- Lodz in the Polish People's Republic. The Polish People's Republic in Lodz
- Manufactura Hispánica Lodziense
- Marketing
- The monographs of the Section of Disability Sociology of the Polish Sociological Association
- The Art of Learning – The Learning of Art
- Faces of Feminism
- Faces of war
- Biographical Perspectives
- Politology
- Poland and Central and Eastern Europe in the 20th Century
- Polish Film Culture
- Law
- The Polish People's Republic. Biographies
- Existence and Literature Project
- The Psychology of Everything
- Research on Science & Natural Philosophy
- Romanistyka dla Teatru
- Series Ceranea
- The Conference on Social Pedagogy under the Patronage of the Committee on Pedagogical Sciences of the Polish Academy of Sciences
- Art – Media – Culture
- Pedagogical Therapy
- Creativity and Education
- Vade Nobiscum
- Warsztaty z Geografii Turyzmu
- In Search for the 21st Century Ideas
- The Tower of Babel – in Polish
- Management
- Private Life of Poles in the 19th Century

