„Nowy porządek” rachunkowości w Generalnym Gubernatorstwie

Mikołaj Turzyński

doi:10.18778/8331-747-2

Keywords: accounting, history of accounting, World War II, General Government

Published: 28 August 2025

Categories: Economics and management

Downloads

READ SAMPLE

The main objective of the work included examining the accounting regulations in force in the General Government in the years 1939-1945, both those published in official publications and those in the form of guidelines. The work presents the results of the study of the connections and dependencies present in the accounting regulation system in the General Government and indicates the functions performed by these regulations. Legal accounting standards were cited, including Polish law, German legislation and guidelines. The basic research method used was a linguistic analysis of legal texts, supported by the analysis of source texts in determining the scope of application of accounting regulations. As a result of the conducted research, it was found that accounting regulations were an element of the colonial law of the General Government. Accounting regulations served, among other things, to ensure control over economic resources and to transform the processes that make up economic turnover according to intended patterns.

Mikołaj Turzyński, University of Lodz, Faculty of Management, Department of Accounting

Doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor uczelni na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego oraz w Instytucie Ekspertyz Ekonomicznych i Finansowych w Łodzi. Członek Komisji Historii Teorii i Praktyki Rachunkowości Stowarzyszenia Księgowych w Polsce. Kierownik Zakładu Rachunkowości Finansowej oraz członek rady naukowej Instytutu Ekspertyz Ekonomicznych i Finansowych. Autor projektów Krajowego Standardu Rachunkowości nr 5 „Leasing, najem i dzierżawa” dla Komitetu Standardów Rachunkowości. W ramach pracy badawczej zajmuje się zagadnieniami funkcjonowania systemów rachunkowości w stanach krytycznych dla społeczeństwa, takich jak konflikty wojenne, ludobójstwo, przestępczość gospodarcza, grabież, praca przymusowa.

Autor ponad stu pięćdziesięciu publikacji, w tym wielu monografii.

Dekret Führera i Kanclerza Rzeszy Niemieckiej o administracji okupowanych polskich obszarów z dnia 12 października 1939 r., [w:] A. Weh (1941), Prawo Generalnego Gubernatorstwa w układzie rzeczowym z objaśnieniami i szczegółowym skorowidzem, Institut für deutsche Ostarbeit, Kraków.

Gater R. (1942), Przedmowa, [w:] K. Hackl, Główne zasady uproszczonej księgowości mniejszych przedsiębiorstw handlowych w Generalnym Gubernatorstwie / Anleitung für eine Mindest-Buchführung Kleiner Handelsbetriebe im Generalgouvernement, Wydawnictwa Grupy Handlu w Grupie Głównej Gospodarki Przemysłowej i Ruchu Izby Centralnej dla Ogólnej Gospodarki w Generalnym Gubernatorstwie; Schriftenreihe der Gruppe Handel in der Hauptgruppe Gewerbliche Wirtschaft und Verkehr in der Zentralkammer für die Gesamtwirtschaft im Generalgouvernement, Verlag für Wirtschaft und Handwerk G.m.b.H., Kraków.

Gater R., Wittich R., Gerlach F. (1942), Jednolity plan kont dla zakładów przemysłowych w Generalnym Gubernatorstwie. Wytyczne dla wprowadzenia usystematyzowanej rachunkowości / Der Einheitskontenplan für Industriebetriebe im Generalgouvernement. Leitfaden für die Einführung eines geordneten Rechnungswesens, Kuratorium Rzeszy dla Spraw Gospodarczych. Placówka Służbowa w Generalnym Gubernatorstwie / Reischskuratorium für Wirtschaftlichkeit. Dienststelle Generalgouvernement, Beuth-Vertrieb G.m.b.H., Berlin.

Günther A. (1942), Słowo wstępne, [w:] K. Hackl, Główne zasady uproszczonej księgowości mniejszych przedsiębiorstw handlowych w Generalnym Gubernatorstwie / Anleitung für eine Mindest-Buchführung Kleiner Handelsbetriebe im Generalgouvernement, Wydawnictwa Grupy Handlu w Grupie Głównej Gospodarki Przemysłowej i Ruchu Izby Centralnej dla Ogólnej Gospodarki w Generalnym Gubernatorstwie; Schriftenreihe der Gruppe Handel in der Hauptgruppe Gewerbliche Wirtschaft und Verkehr in der Zentralkammer für die Gesamtwirtschaft im Generalgouvernement, Verlag für Wirtschaft und Handwerk G.m.b.H., Kraków.

Hackl K. (1942), Główne zasady uproszczonej księgowości mniejszych przedsiębiorstw handlowych w Generalnym Gubernatorstwie / Anleitung für eine Mindest-Buchführung Kleinerer Handelsbetriebe im Generalgouvernement, Wydawnictwa Grupy Handlu w Grupie Głównej Gospodarki Przemysłowej i Ruchu Izby Centralnej dla Ogólnej Gospodarki w Generalnym Gubernatorstwie Schriftenreihe der Gruppe Handel in der Hauptgruppe Gewerbliche Wirtschaft und Verkehr in der Zentralkammer für die Gesamtwirtschaft im Generalgouvernement; Verlag für Wirtschaft und Handwerk G.m.b.H., Kraków.

Miesięczny przegląd sprawozdawczo-sytuacyjny spraw, dotyczących rozporządzeń i zarządzeń okupanta na poszczególnych terenach oraz stanu bezpieczeństwa ogólnego i przestępczości z 31 grudnia 1943 r., Archiwum Akt Nowych, Delegatura Rządu na Kraj – Ministerstwo Sprawiedliwości, sygn. 202-IV/1.

Pierwsze rozporządzenie Generalnego Gubernatora o odbudowie administracji okupowanych polskich obszarów z dnia 26 października 1939 r. / Erste Verordnung über den Aufbau der Verwaltung der besetzten polnischen Gebiete. Vom 26. Oktober 1939, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów 1939, nr 1 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die besetzten polnischen Gebiete, 1939, Nr. 1.

Rozporządzenie Ministra Skarbu z dnia 19 września 1934 r. o wykonaniu Ordynacji Podatkowej (Dz.U. Nr 9, poz. 821).

Rozporządzenie Ministrów Przemysłu i Handlu oraz Skarbu z dnia 20 kwietnia 1934 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. o zasadach sporządzania bilansów, zamknięć rachunkowych i sprawozdań osób prawnych, obowiązanych do prowadzenia ksiąg handlowych (Dz.U. Nr 37, poz. 337).

Rozporządzenie o definicji pojęcia „Żyd” w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 24 lipca 1940 r. / Verordnung über die Bestimmung des Begriffs „Jude” im Generalgouvernement. Vom 24. Juli 1940, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, nr 48 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die besetzten polnischen Gebiete, 1940, Nr. 48.

Rozporządzenie o konfiskacie majątku byłego państwa polskiego na obszarze Generalnego Gubernatorstwa z dnia 15 listopada 1939 r. / Verordnung über die Beschlagnahme des Vermögen des früheren polnischen Staates innerhalb des Generalgouvernement. Vom 15. November 1939, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1939, nr 6 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die besetzten polnischen Gebiete, 1939, Nr. 6.

Rozporządzenie o konfiskacie majątku prywatnego w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 24 stycznia 1940 r. (Ordynacja Konfiskacyjna) / Verordnung über die Beschlagnahme von privaten Vermögen im Generalgouvement (Beschlagnahmeverordnung), Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, Nr 6 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete, 1940, Nr. 6.

Rozporządzenie o księgowaniu zbytu towarów (Rozporządzenie o zbyciu towarów) z dnia 30 września 1941 r. / Verordnung über die Verbuchung des Warenausgangs (Warenausgangsverordnung). Vom 30. September 1941, Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa, 1941, nr 93 / Verordnungsblatt für das Generalgouvernement 1941, Nr. 93.

Rozporządzenie o kształtowaniu cen w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 12 kwietnia 1940 r. / Verordnung über die Preisbildung im Generalgouvernement (Preisbildung Verordnung). Vom 12. April 1940, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, nr 26 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete 1940, Nr. 26.

Rozporządzenie o obowiązku zgłoszenia majątku żydowskiego w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 24 stycznia 1940 r. / Verordnung über die Pflicht zur Anmeldung jüdischen Vermögens im Generalgouvernement. Vom 24. Januar 1940, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, nr 7 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die besetzten polnischen Gebiete, 1940, Nr. 7.

Rozporządzenie o podwyższeniu podatku gruntowego na rok podatkowy 1940 z dnia 16 marca 1940 r. / Verordnung zur Erhöhung der Grundsteuer für das Steuerjahr 1940. Vom 16. März 1940, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, nr 21 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete 1940, Nr. 21.

Rozporządzenie o prawie podatkowym i administracji podatkowej z dnia 17 listopada 1939 r. / Verordnung über Steuerrecht und Steuerverwaltung vom 17. November 1939. Dz. Rozp. Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów 1939, nr 8 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete, 1939, Nr. 8.

Rozporządzenie o prowadzeniu księgi zakupu towarów (Rozporządzenie o zakupie towarów) z dnia 30 września 1941 r. / Verordnung über die Führung eines Wareneingangsbuches (Wareneingangsverordnung Vom 30. September 1941, Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa, 1941, nr 93 / Verordnungsblatt für das Generalgouvernement 1941, Nr. 93.

Rozporządzenie o założeniu Urzędu Powierniczego dla Generalnego Gubernatorstwa z dnia 15 listopada 1939 r. / Verordnung über die Errichtung einer Treuhandstelle für das Generalgouvernement. Vom 15. November 1939, Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1939, nr 6 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete 1939, Nr. 6.

Rozporządzenie o zmianie polskiego prawa podatku dochodowego z dnia 22 lutego 1940 r. / Verordnung zur Änderung des polnischen Einkommensteuergesetzes. Vom 22. Februar 1940, Dz. Rozp. Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, 1940, nr 14 / Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete, 1940, Nr. 14.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502).

Rozporządzenie w sprawie własności na majątku byłego państwa polskiego z dnia 24 września 1940 r. / Verordnung über das Eigentum von dem Vermögen des früheren polnischen Staaten. Vom 24. September 1940, Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa, 1940, nr 59 / Verordnungsblatt für das Generalgouvernement 1940, Nr 59.

Seifert H. (1942), Grundfragen der Treuhandverwaltung im GG. II, Privatvermögen in Treuhandverwaltung, „Krakauer Zeitung”, 11.10.1942.

Weh A. (1941), Prawo Generalnego Gubernatorstwa w układzie rzeczowym z objaśnieniami i szczegółowym skorowidzem, Institut für deutsche Ostarbeit, Kraków.

Wille K. (oprac.), Wymiar sprawiedliwości w Generalnym Gubernatorstwie, AAN, Ministerstwo Informacji i Dokumentacji Rządu RP (emigracyjnego) w Londynie, sygn. 105; opracowanie niedatowane, powstało prawdopodobnie między drugą połową 1941 r. a końcem pierwszej połowy 1943 r.

Zamknięcie Rachunkowe za rok 1940 przedsiębiorstw pozostających pod zarządem powierniczym w Generalnym Gubernatorstwie (1940), Abteilung Treuhandstelle in der Regierung des Generalgouvernements, Wydział Powierniczy przy Urzędzie Generalnego Gubernatorstwa, Kraków.

Aly G. (2014), Państwo Hitlera, tłum. W. Łygaś, Oficyna Wydawnicza FINNA, Gdańsk.

Antonelli V., D’Alessio R., Rossi R., Funnell W. (2018), Accounting and the banality of evil: Expropriation of Jewish property in Fascist Italy (1939–1945), „Accounting, Auditing & Accountability Journal”, vol. 31 (8), s. 2165–2191.

Banaszkiewicz A. (2013), Zasady inwentaryzowania i bilansowania w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce – zarys problemu, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości”, t. 70 (126), s. 157–174.

Blumental N. (1947), Słowa niewinne, Centralna Żydowska Komisja Historyczna przy Centralnym Komitecie Żydów w Polsce, Kraków–Łódź–Warszawa.

Broadbent J., Laughlin R. (1997), Developing empirical research: An example informed by a Habermasian approach, „Accounting, Auditing and Accountability Journal”, vol. 10 (5), s. 622–648.

Campanale C., Cinquini L. (2016), Emerging pathways of colonization in healthcare from participative approaches to management accounting, „Critical Perspectives on Accounting”, no. 39, s. 59–74.

Detzen D., Hoffmann S. (2018), Stigma management and justifications of the self in denazification accounts, „Accounting, Auditing & Accountability Journal”, vol. 31 (1), s. 141–165.

Detzen D., Hoffmann S. (2020), Accountability and ideology: The case of a German university under the Nazi regime, „Accounting History”, vol. 25 (2), s. 174–192.

Dillard J.F., Yuthas K. (2006), Enterprise resource planning systems and communicative action, „Critical Perspectives on Accounting”, vol. 17 (2–3), s. 202–223.

Eisenblätter G. (1969), Grundlinien der Politik des Reichs gegenüber dem Generalgouvernement 1939–1945, University of Frankfurt, Frankfurt am Main.

Frank H. (1970), Okupacja i ruch oporu w dzienniku Hansa Franka 1935–1945, t. I, 1939–1942, tłum. D. Dąbrowska, Książka i Wiedza, Warszawa.

Funnel W. (1998), Accounting in the service of the Holocaust, „Critical Perspectives on Accounting”, vol. 9 (4), s. 435–464.

Funnell W. (2013), Accounting for the Holocaust, [w:] R.K. Fleischman, W. Funnell, S.P. Walker (eds), Critical Histories of Accounting: Sinister Inscriptions in the Modern Era, Routledge, New York, s. 57–68.

Funnell W.N. (2015), The Holocaust, accounting and the denial of Humanity, [w:] W.N. Funnell, M. Chwastiak (eds), Accounting at War: The Politics of Military Finance, Routledge, Abingdon, s. 126–147.

Gebreiter F., Ferry L. (2016), Accounting and the ‘insoluble’ problem of health-care costs, „European Accounting Review”, vol. 25 (4), s. 719–733.

Górnicki L. (2020), Z problematyki podmiotów prawa cywilnego i praw podmiotowych prywatnych obywateli polskich w Generalnym Gubernatorstwie, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 42, nr 4, s. 71–118.

Górski M. (2015), Giełda Pieniężna w Warszawie w latach drugiej wojny światowej, „Dzieje Najnowsze”, t. 47 (2), s. 57–62.

Grunberger R. (1987), Historia społeczna Trzeciej Rzeszy, t. 2, tłum. W. Kalinowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Habermas J. (1999), Teoria działania komunikacyjnego, Tom I. Racjonalność działania a racjonalność społeczna, tłum. A.M. Kaniowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Habermas J. (2002), Teoria działania komunikacyjnego, Tom II. Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego, tłum. A.M. Kaniowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Jaruga A., Kabalski P. (2012), Od niemieckich ksiąg handlowych do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Zarys historii regulacji rachunkowości w Polsce, [w:] P. Kabalski, I. Sobańska (red.), Współczesne nurty badawcze w rachunkowości, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 47–91.

Klemann H., Kudriaszow S. (2024), Okupowane gospodarki. Historia gospodarcza Europy okupowanej przez nazistów 1939–1945, tłum. Ł. Dwilewicz, Instytut Pileckiego, Warszawa.

Klemperer V. (2014), LTI. Notatnik filologa, tłum. J. Zychowicz, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa.

Kozyra W. (2013), Okupacyjna administracja niemiecka na ziemiach Rzeczypospolitej Polski w latach 1939–1945, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio G (Ius), t. 60, z. 1, s. 35–51.

Laughlin R.C. (1991), Environmental disturbances andorganizational transitions and transformations: Some Alternative Models, „Organization Studies”, vol. 12 (2), s. 209–232.

Lemkin R. (2013), Rządy państw Osi w okupowanej Europie, tłum. A. Bieńczyk-Missala, P. Grzebyk, B. Lackoroński, M. Madej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Lippman E.J., Wilson P.A (2007), The culpability of accounting in perpetuating the Holocaust, „Accounting History”, vol. 12 (3), s. 283–303.

Lippman E.J., Wilson P.A. (2013), Accountants and the Holocaust, [w:] R.K. Fleischman, W. Funnell, S.P. Walker (red.), Critical Histories of Accounting: Sinister Inscriptions in the Modern Era, Routledge, New York, s. 69–81.

Lulek T. (1948), Zasady rachunkowości kupieckiej. Część IV. Rachunkowość i kalkulacja przemysłowa, Wydawnictwo „Nauka”, Kraków.

Łuczak Cz. (1979), Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Łuczak Cz. (1982), Polityka ekonomiczna Trzeciej Rzeszy w latach drugiej wojny światowej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Madajczyk Cz. (1983), Faszyzm i okupacje 1938–1945. Wykonywanie okupacji przez państwa Osi w Europie. Tom I. Ukształtowanie się zarządów okupacyjnych, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Majer D. (1989), „Narodowo obcy” w Trzeciej Rzeszy: przyczynek do narodowo-socjalistycznego ustawodawstwa i praktyki prawniczej w administracji i wymiarze sprawiedliwości ze szczególnym uwzględnieniem ziem wcielonych do Rzeszy i Generalnego Gubernatorstwa, tłum. T. Skoczny, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa.

Merry S.E. (1991), Law and colonialism (Review Essay), „Law & Society Review”, vol. 25 (4), s. 889–922.

Mielnik H. (2022), Nazistowski kolonializm prawny. (Nie)porządek prawny Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945), „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 44, nr 3, s. 101–132.

Oakes H., Berry A. (2009), Accounting colonisation: Three case studies in further education, „Critical Perspectives on Accounting”, vol. 20 (3), s. 343–378.

Ostrowski K. (1977), Hitlerowska polityka podatkowa w Generalnym Gubernatorstwie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe–Uniwersytet Jagielloński, Warszawa–Kraków.

Pohl M., Die Geschichte der Rationalisierung: Das RKW 1921 bis 1996, https://www. rkw-bremen.de (dostęp: 9.06.2025).

Pospieszalski K.M. (1958), Hitlerowskie „prawo” okupacyjne w Polsce, cz. 2, Generalna Gubernia. Wybór dokumentów i próba syntezy, „Documenta Occupationis”, t. 6, Instytut Zachodni, Poznań.

Puławski A. (2017), Funkcjonowanie urzędu powierniczego na przykładzie Chełmna, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, nr 13, s. 399–436.

Richard J. (1995), The evolution of accounting chart models in Europe from 1900 to 1945. Some historical elements, „The European Accounting Review”, no. 1, s. 87–124.

Salmonowicz S., (2021), O prawie III Rzeszy Niemieckiej w Polsce (1939–1945), „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 43, nr 3, s. 527–549.

Schilmar B. (2004), Der Europadiskurs im deutschen Exil 1933–1945, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München.

Shearer J.R. (1997). The Reichskuratorium für Wirtschaftlichkeit: Fordism and organized capitalism in Germany, 1918–1945, „The Business History Review”, vol. 71 (4), s. 569–602.

Sobańska I. (1997), Tendencje rozwoju rachunku kosztów w Niemczech, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Sobańska I., Michalak J. (2023), Przyczynek do kolonizacji rachunkowości w domenie publicznej, [w:] A. Karmańska (red.) Kolonizacja rachunkowości. Obszary. Narzędzia. Perspektywy, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, s. 367–381.

Stoll K. (2019), Vernichtungswissenschaft: Niemieckie obozy zagłady powstałe w ramach akcji „Reinhardt”. Badania Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej, 1944–1947, [w:] S. Lehnstaedt, R. Traba (red.), Akcja „Reinhardt” – historia i upamiętnianie, Wydawnictwo Neriton, Warszawa, s. 180–202.

Szychta A. (2001), Zarys rozwoju planu kont w Polsce, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości”, t. 6 (62), s. 106–126.

Szychta A., Jędrzejewski S., Turzyński M. (2018), Rachunkowość w Polsce w okresie międzywojennym 1918–1939, Wydawnictwo Nieoczywiste, Warszawa.

Thompson E. (2011), A jednak kolonializm. Uwagi epistemologiczne, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 289–302.

Tooze A. (2016), Cena zniszczenia. Wzrost i załamanie nazistowskiej gospodarki, tłum. D. Jednorowski, Napoleon V, Oświęcim.

Turzyński M. (2015), Rachunkowość czasu II wojny światowej w okupowanej Polsce: przypadek Generalnego Gubernatorstwa, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości”, t. 80 (136), s. 225–243.

Turzyński M. (2021), Raporty z wyników finansowych procesu Zagłady. Przykład operacji „Reinhardt”, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości”, t. 45 (1), s. 93–111.

Turzyński M. (2023), Rachunkowość uwikłana w grabież. Przykład przedsiębiorstw objętych zarządem powierniczym w Generalnym Gubernatorstwie, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości”, t. 47 (1), s. 173–201.

Turzyński M. (2024), Accounting amid armed conflict: A retrospective analysis, „European Research Studies Journal, European Research Studies Journal”, vol. XXVII (S3), s. 1007–1019.

Twyford E. (2021), A thanatopolitical visualisation of accounting history: Giorgio Agamben and Nazi Germany, „Accounting History”, vol. 26 (3), s. 352–374.

Uruszczak W., (2019), Perwersyjne funkcje niemieckiego „prawa” w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945), „Z Dziejów Prawa”, t. 12 (20), s. 681–707.

Winstone M. (2015), Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera, tłum. T. Fiedorek, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.

Wrzyszcz A. (2008), Okupacyjne sądownictwo niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945. Organizacja i funkcjonowanie, Wydawnictwo Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej, Lublin.

https://de.wikipedia.org/wiki/Eugen_Schmalenbach (dostęp: 11.04.2025).

https://www.100-jahre-rkw.de/geschichte-des-rkw-seit-1921/gruendung-und-anfangsjahre/ (dostęp: 8.06.2025).

Downloads

Download data is not yet available.