Reportaże i eseje z getta łódzkiego

Oskar Singer; Ewa Wiatr; Krystyna Radziszewska; Sascha Feuchert

doi:10.18778/8331-981-0

Keywords: World War II, the Holocaust, Łódź ghetto, deportations, Holocaust literature

Published: 20 April 2026

Categories: History, Judaica

Downloads

E-book sample (Polish)

Before the outbreak of World War II, Oskar Singer was a renowned journalist and writer working in German. He lived with his family in Prague and was deported from there in the fall of 1941 to the ghetto in occupied Łódź, together with 20,000 Jews from the Reich and the Protectorate. Unlike most of them, who were mostly elderly and infirm, Singer quickly found work in the Archives Department, which operated within the Jewish administration of the ghetto. The task of this department was to collect and secure the ghetto's documentation. It also undertook activities that went beyond standard archival tasks, namely describing the reality of life in the ghetto. The most important project was the regular publication of the Daily Chronicle Bulletins, modeled on pre-war press bulletins. The individual issues formed a unique work – the Chronicle of the Łódź Ghetto. Journalists and writers employed in the Archives began to write reports and essays – partly with the intention of including them in the chronicle, and partly for other purposes.

Oskar Singer became one of the most active “chroniclers” of the ghetto. From the moment he was appointed head of the Archives, he also had an influence on the shape of the Chronicle. It was on his initiative that, at the end of 1943, another important initiative was undertaken, namely the compilation of an encyclopedia of the ghetto. In addition, Singer wrote extremely valuable reports depicting life in the ghetto from an observer's perspective. One of his series was devoted to the clash between Eastern and Western Jews, showing the problems faced by Western European Jews who had been deported there. His reportages on deportations to the death camp in Chełmno nad Nerem, especially the extremely shocking text about the “szpera” – the displacement of children and the elderly in September 1942 – may become part of the canon of Holocaust literature.

Archiwum Arbeitsstelle Holocaustliteratur, Uniwersytet Justusa Liebiga w Gießen, Sammlung Erwin Singer.

Archiwum Ghetto Fighters’ House (AGFH).

Archiwum Państwowe w Łodzi, zespół dokumentów z getta zatytułowany „Przełożony Starszeństwa Żydów” (APŁ, PSŻ).

Archiwum Yad Vashem w Jerozolimie (AYV).

Archiwum YIVO w Nowym Jorku (AYIVO).

Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie (AŻIH).

Die Chronik des Gettos Lodz / Litzmannstadt, Hg. S. Feuchert, E. Leibfried, J. Riecke, t. 1–5, Göttingen 2007.

Encyklopedia getta. Niedokończony projekt archiwistów z getta łódzkiego, red. K. Radziszewska, E. Wiatr, A. Sitarek, J. Walicki, M. Polit, Łódź 2014.

Enzyklopädie des Gettos Lodz / Litzmannstadt, Hg. D. Bopp, S. Feuchert, A. Löw, J. Riecke, M. Roth, E. Turvold, Göttingen 2020.

Hauser I., Dziennik z getta łódzkiego. Das Tagebuch aus dem Lodzer Getto, przeł. K. Radziszewska, red. E. Wiatr, K. Radziszewska, Łódź 2019.

Heilig B., Pierwsze siedem miesięcy w getcie Litzmannstadtu. Przelotne wrażenia i obrazy, przeł. K. Radziszewska, [w:] Oblicza getta. Antologia tekstów z getta łódzkiego, red. K. Radziszewska, E. Wiatr, Łódź 2018, s. 103–124.

Kronika getta łódzkiego / Litzmannstadt Getto 1941–1944, oprac. i red. J. Baranowski, M. Trębacz, A. Sitarek, J. Walicki, E. Wiatr, t. 1: 1941, t. 2: 1942, t. 3: 1943, t. 4: 1944, t. 5: Suplementy, Łódź 2009.

Oblicza getta. Antologia tekstów z getta łódzkiego, red. K. Radziszewska, E. Wiatr, Łódź 2018.

Rosenfeld O., Wozu noch Welt. Aufzeichnungen aus dem Getto Lodz, Hg. von Hanno Loewy, Frankfurt am Main 1994.

[Rumkowski Ch.M.], „Słuchają słów Prezesa…”. Księga przemówień Chaima Mordechaja Rumkowskiego, red. i opr. naukowe A. Sitarek, M. Trębacz, Łódź 2011.

Singer O., „Przemierzając szybkim krokiem getto”. Reportaże i eseje z getta łódzkiego, tłum. K. Radziszewska, red. J. Baranowski, K. Radziszewska, K. Woźniak, Łódź 2002.

Zelkowicz J., Notatki z getta łódzkiego 1941–1944, przeł. M. Polit, red. M. Trębacz, K. Radziszewska, M. Polit, E. Wiatr, Łódź 2016.

Biographisches Handbuch der deutschsprachigen Emigration, Hg. W. Röder, H.A. Strauss, München 1983.

Bondy R., Chronik der sich schließenden Tore. „Jüdisches Nachrichtenblatt – Židovské Listy” (1939–1945), [w:] Theresienstädter Studien und Dokumente 2000, red. M. Kárný, R. Kemper, współpr. M. Niklas, Praga 2000, s. 86–106.

Černý B., Die Emigration der Juden aus den Böhmischen Ländern 1938–1941, „Theresienstädter Studien und Dokumente” 1997.

Dokumenty i materiały do dziejów okupacji niemieckiej w Polsce, t. 2: Akcje i wysiedlenia, cz. 1, oprac. J. Kermisz, Warszawa–Łódź–Kraków 1946.

Enzyklopädie des Holocaust. Die Verfolgung und Ermordung der europäischen Juden, Hg. I. Gutmann, E. Jäckel, P. Logerich, J.H. Schoeps, München 1998.

Feder R., Zidovske tragedie. Dejstvi posledni, Praha 1947.

Fijałek J., Indulski J., Opieka zdrowotna w Łodzi do r. 1945. Studium organizacyjno-historyczne, Łódź 1990.

Ginz P., Prager Tagebuch 1941–1942, Hg. von Ch. Pressburger, Berlin 2006.

Gruner W., Die Judenverfolgung im Protektorat Böhmen und Mähren: lokale Initiativen, zentrale Entscheidungen, jüdische Antworten 1939–1945, Göttingen 2016.

Jarnecki M., Elita polityczna Pierwszej Republiki Czechosłowackiej 1918–1938, „Scripta Historica” 2018, nr 24.

Die Jüdische Kultusgemeinde Prag berichtet am 21. August 1939 über die katastrophale Lage der Juden und Eichmanns Herrschaft im Protektorat, https://www.herder-institut.de/digitale-angebote/dokumente-und-materialien/themenmodule/quelle/2037/details.html (dostęp: 10.10.2025).

Kafka F., Okrutne lata, tłum. H. Gruszczyńska-Dębska, Łódź 1966.

Leksykon getta łódzkiego, red. A. Sitarek, E. Wiatr, Łódź 2025.

Maaß I., Repertoire der deutschsprachigen Exilbühnen 1933–1945, Hamburg 2000.

Mehringer H., Röder W., Gegner, Widerstand, Emigration, [w:] Das Dritte Reich im Überblick. Chronik – Ereignisse – Zusammenhänge, Hg. M. Broszat, N. Frei, München 1989, s. 108–123.

Milotova J., Der Okkupationsapparat und die Vorbereitung der Transporte nach Lodz, „Theresienstädter Studien und Dokumente” 1998.

Milotova J., Zentralstelle für Jüdische Auswanderung in Prag. Genesis und Tätigkeit bis zum Anfang des Jahres 1940, „Theresienstädter Studien und Dokumente” 1997, s. 17.

Moser J., Nisko. Die ersten Judendeportationen, Hg. J.W. Moser, J.R. Moser, Wien 2012.

Radziszewska K., Od prześladowania do Zagłady. Los Żydów wiedeńskich w łódzkim getcie, [w:] I. Hauser, Dziennik z getta łódzkiego / Das Tagebuch aus dem Lodzer Getto, red. E. Wiatr, K. Radziszewska, Łódź 2019, s. 9–24.

[rec. Herren der Welt Singera, 1935] F.B., Singers „Herren der Welt“, „Die Kritik“ 1935 nr 10, s. 14.

[rec. Herren der Welt Singera, 1935] Kunst, „Prager Tagblatt” 1935, nr z 10 V, s. 5.

Rosenfeld O., Oskar Singers „Herren der Welt“, „Neue Welt“ 1935, nr z 15 XI, s. 7.

Schneider H., Ein unbekanntes Stück. „Herren der Welt“ von Oskar Singer, „Zeitschrift für Germanistik. Neue Folge” 1991, z. 2, s. 410–417.

Singer O., Brief an eine elegante Frau, „Jüdisches Nachrichtenblatt. Židovské Listy” 1940, nr z 19 I, s. 2.

Singer O., Chanukkah, „Jüdisches Nachrichtenblatt” 1940, nr z 20 XII, s. 3.

Singer O., Ein Jahr der Neuordnung und Wanderung. Juli 1939–Juli 1940, „Jüdisches Nachrichtenblatt” 1940, nr z 26 VII, s. 3.

Singer O., Herren der Welt. Zeitstück in drei Akten, Praha 1935.

Singer O., Herren der Welt. Zeitstück in drei Akten, Neu hg. und mit einem Vorwort versehen v. S. Feuchert, Hamburg 2001.

Singer O., Historische Chancen einst und jetzt, „Jüdisches Nachrichtenblatt“ 1939, nr z 22 XII, s. 1.

Singer O., Theodor Herzl. Zur achtzigsten Wiederkehr seines Geburtstages (Mai 1860), „Jüdisches Nachrichtenblatt“ 1940, nr z 26 IV, s. 3.

Singer O., Verantwortung, „Jüdisches Nachrichtenblatt”1940, nr z 12 IV, s. 1.

Sternfeld, W., Auf der Suche nach einem Tagebuch, „Aufbau” 1946, nr z 26 IV, s. 33.

Tschuppik W., Die Toten steigen aus den Gräbern. Meine Haft in Deutschland, Praha 1935.

Wächter H.-Ch., Theater im Exil. Sozialgeschichte des deutschen Exiltheaters 1933–1945, München 1973.

Weissová H., Dziennik Helgi. Świadectwo dziewczynki o życiu w obozach koncentracyjnych, przeł. A. Kaczorowski, Kraków 2013.

Wiatr E., Pierwszy dziennik Bronusia. Szpera w doświadczeniu dziecka, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2025, nr 21, s. 226–246, https://zagladazydow.pl/index.php/zz/article/view/1124/1114 (dostęp: 12.02.2026).

Zonabend N., For the Record. How the Lodz Ghetto Documents Were Rescued, [w:] M. Web, The Documents of the Lodz Ghetto. An Inventory of the Nachman Zonabend Collection, New York 1988, s. 7–9.

https://leksykongetta.pl/

http://mak.wimbp.lodz.pl/index.php/bazy-bibliograficzne/ulice-lodzi.html

https://www.fruehe-texte-holocaustliteratur.de/wiki/Fr%C3%BChe_Texte_der_Holocaust-_und_Lagerliteratur_1933_bis_1949

Downloads

Download data is not yet available.

License

How to Cite

Singer, Oskar. 2026. Reportages and Essays from the Łódź Ghetto. Edited by Ewa Wiatr, Krystyna Radziszewska, and Sascha Feuchert. Judaica Lodzensia. Poland: Lodz University Press. https://doi.org/10.18778/8331-981-0.

Download Citation

Reportages and essays from the Łódź ghetto

Downloads

Abstract

References

License

How to Cite

Category

Series

Most read in 90 days

Latest publications

Mapa strony

Księgarnia

Social Media