Język służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii: na podstawie analizy dokumentów archiwalnych dotyczących inwigilacji środowiska inteligenckiego

Julia Mazurkiewicz-Sułkowska

doi:10.18778/8445-090-1

Keywords: język służb bezpieczeństwa, język totalitaryzmu, język polski, język bułgarski

Published: 12 October 2026

Categories: Linguistics, Open Access

Downloads

E-book (Polish)

Monografia poświęcona jest analizie języka używanego przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa w Polsce Ludowej i Bułgarii. Praca łączy perspektywę opisową i porównawczą, koncentrując się na sposobach funkcjonowania specjalistycznego kodu komunikacyjnego w strukturach podporządkowanych ideologii państwowej. Głównym celem monografii jest wskazanie cech charakterystycznych tego profesjolektu oraz określenie stopnia podobieństw i różnic między jego polskim i bułgarskim wariantem. Szczególne znaczenie przypisano wpływom radzieckim, widocznym zarówno w terminologii, jak i w modelach organizacji wypowiedzi urzędowej.

Analizie poddano dokumenty operacyjne, raporty, charakterystyki i notatki służbowe. Materiał badawczy pozwolił prześledzić mechanizmy językowego porządkowania rzeczywistości społecznej, utrwalania relacji władzy oraz tworzenia kategorii oceniających osoby i zjawiska. Badania obejmują różne poziomy organizacji języka: słownictwo, związki frazeologiczne, konstrukcje składniowe, cechy stylistyczne oraz pragmatyczny wymiar komunikacji instytucjonalnej.

Zastosowane ujęcie konfrontatywne umożliwiło uchwycenie zarówno wspólnych właściwości wynikających z podobieństwa systemów politycznych, jak i elementów odzwierciedlających odrębność tradycji administracyjnych oraz lokalnych uwarunkowań kulturowych. Monografia wpisuje się w nurt badań nad językiem instytucji autorytarnych i nad relacją między językiem, ideologią oraz praktykami sprawowania władzy.

Balbus 2015: Balbus T., Badanie dokumentacji komunistycznego aparatu represji I (UBP, Informacji Wojskowej, Milicji Obywatelskiej). Wybrane aspekty źródłoznawcze, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 193–212.

Barański, Kalita 1984: Barański T., Kalita K., Organizacja pracy tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1984.

Bartmiński 1999: Bartmiński J. (red.), Językowy obraz świata, Lublin 1999.

Bartmiński 2006: Bartmiński J. (red.), Język – wartości – polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, Lublin 2006.

Bartmiński 2009a: Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2009.

Bartmiński 2009b: Bartmiński J., Stereotypy mieszkają w języku, Lublin 2009.

Bednarczuk 1993: Bednarczuk L., Pragmatyka i typologia „nowo-mowy”, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Językoznawcze” 1993, 17–18, s. 47–54.

Bitner 2016: Bitner K., Antypaństwowa, antykomunistyczna, antyradziecka. Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec piosenki, [w:] W kręgu kultury PRL. Muzyka. Konteksty, red. K. Bittner, D. Skotarczyk, Poznań 2016, s. 91–111.

Bojar 1988: Bojar B., Leksykalne wykładniki modalności aletycznej w języku polskim, „Acta Philologica” 1988, 21, s. 27–43.

Bojar 1996: Bojar B., Prawda i fałsz w języku naturalnym, [w:] W świecie znaków: Księga pamiątkowa ku czci profesora Jerzego Pelca, red. J. Jadacki, W. Strawiński, Warszawa 1996, s. 257–266.

Bralczyk 1996: Bralczyk J., O języku polskiej propagandy politycznej lat siedemdziesiątych, Warszawa 1996.

Bralczyk 2003: Bralczyk J., O języku polskiej polityki lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, Warszawa 2003.

Cilecki, Karpowicz 1982: Cilecki E., Karpowicz A., Operacyjna ochrona obiektów, załóg, środowisk i „wojewódzkich kompleksów”, [w:] Wybrane zagadnienia z teorii i praktyki pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa, red. M. Furtmann, Warszawa 1982.

Cisłowska 2017: Cisłowska S., System kancelaryjny prowadzenia akt tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa w Polsce (1975–1990), „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2017, 14, s. 87–118.

Czapiga 2005: Czapiga Z., O funkcji modalnej leksemu может/może w języku rosyjskim i polskim, „Slavia Orientalis” 2005, 2, s. 271–281.

Czyżewska 2006: Czyżewska M., O skrótach i skrótowcach w pracy tłumacza, „Lingua Legis” 2006, 14, s. 45–53.

Dawid 2019: Dawid A., Propagandowy obraz Niemiec w pierwszych rocznikach „Trybuny Opolskiej” (1952–1956), [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 335–354.

Dencheva 2025: Денчева Д., Лексемата „бушон” и нейните фразеологични и метафорични проекции, „Български език”, Приложение 2025, 72, s. 164–181.

Dijk 2000: van Dijk T. A., Ideology: A Multidisciplinary Approach, London 2000.

Długosz 2017: Długosz N., O znakach ubezwłasnowolnionych, czyli o nowych polskich i bułgarskich compositach bezafiksalnych w medialnym dyskursie publicystycznym, Poznań 2017.

Dojka 2011: Dojka I., Zakłamany słownik, czyli żargon funkcjonariuszy bezpieczeństwa PRL, Kraków 2011.

Drużyńska, Jankowski 2006: Drużyńska J., Jankowski S. M., Kolacja z konfidentem. Piwnica pod Baranami w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, Kraków 2006.

Dutkiewicz, Kalita 1984: Dutkiewicz P., Kalita K., Pozyskanie tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1984.

Dworaczek 2019: Dworaczek K., Propaganda wobec studenckich buntów w Polsce Ludowej: 1946–1968–1981. Kontynuacja czy zmiana?, [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 159–172.

Eftimova 2023: Ефтимова А., Твърдят запознати, София 2023.

Fowler 1991: Fowler R., Language in the News: Discourse and Ideology in the Press, London 1991.

Frazik, Kopka, Majchrzak 2015: Frazik W., Kopka B., Majchrzak G., Dzieje aparatu represji w Polsce Ludowej (1944–1989). Stan badań, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 65–118.

Gieseke 2019: Gieseke J., Propaganda a opinia publiczna w „półzamkniętym” społeczeństwie NRD, [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 31–42.

Głowiński 2022: Głowiński M., Nowomowa urzędowa, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2022, s. 173–182.

Goroński 1965: Goroński Z., Źródła informacji, Warszawa (Departament Kadr i Szkolenia MSW) 1965.

Grabias 1997: Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1997.

Gronek 1987: Gronek E., Wywiad jako metoda zdobywania informacji w pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1987.

Grucza 2013: Grucza S., Od lingwistyki tekstu do lingwistyki tekstu specjalistycznego, Warszawa 2013.

Grzegorczykowa 1994: Grzegorczykowa R., O pojęciu nominacji językowej, „Prace Językoznawcze” 1994, 17–18, s. 99–103.

Grzegorczykowa 2001: Grzegorczykowa R., Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Warszawa 2001.

Holvoet 2011: Holvoet A., O leksykalnych wykładnikach użycia interpretatywnego, „Linguistica Copernicana” 2011, 1(5), s. 77–91.

Honowska 1984: Honowska M., Prawdopodobnie (przyczynek do teorii aktu mowy), „Polonica” 1984, 10, s. 121–131.

Jadacka 2006: Jadacka H., Poradnik językowy dla prawników, Warszawa 2006.

Jarosz 2018: Jarosz B., O (nie)tożsamości pojęć JĘZYK SPECJALISTYCZNY, JĘZYK SPECJALNY, JĘZYK FACHOWY, JĘZYK PROFESJONALNY, JĘZYK ZAWODOWY, PROFESJOLEKT, TECHNOLEKT, „Polonica” 2018, 38, https://doi.org/10.17651/POLON.38.12.

Jastrzębska-Golonka 2020: Jastrzębska-Golonka D., Język dokumentów resortu bezpieczeństwa w latach 1944–1956, [w:] Aparat bezpieczeństwa w perspektywie antropologii organizacji i antropologii władzy, red. R. Klementowski, K. Mikołajczak, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2020, s. 157–185.

Kapuściak 2010: Kapuściak B., Instrukcje pracy kontrwywiadowczej Wojskowej Służby Wewnętrznej wraz z instrukcjami prowadzenia dokumentacji i ewidencji (1957–1990), Kraków 2010.

Kiklewicz 2014: Kiklewicz A., Koncert wiolonczelowy Beethovena… Prawda a nominacja leksykalna, [w:] Język poza granicami języka III. Oblicza prawdy w filozofii, kulturze, języku, red. A. Kiklewicz, E. Starzyńska-Kościuszko, Warszawa 2014, s. 125–148.

Klementowski 2019: Klementowski R., Habitus ubeka. Kształtowanie wyobrażenia funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa o sobie i instytucji, w której pracowali, [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 55–64.

Klementowski, Mikołajczak, Syrnyk 2020: Klementowski R., Mikołajczak K., Syrnyk J. (red.), Aparat bezpieczeństwa w perspektywie antropologii organizacji i antropologii władzy, Wrocław–Warszawa 2020.

Knapa 2011: Knapa P. (red.), Wokół zjazdu szczecińskiego 1949 r., Szczecin 2011.

Komaniecka 2015: Komaniecka M., Organizacja i funkcjonowanie kartotek ogólnoinformacyjnej i zagadnieniowej aparatu bezpieczeństwa, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 231–263.

Komisja 2010: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Държавна сигурност – структура и основни документи. Документален сборник, София 2010.

Komisja 2014: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Държавна сигурност и вражески емигрантски организации (1945–1989). Документален сборник, София 2014.

Komisja 2015: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Държавна сигурност и българска интелигенция. Документален сборник, София 2015.

Komisja 2016a: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Държавна сигурност и българско музикално изкуство (1944–1991). Документален сборник, София 2016.

Komisja 2016b: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Документалният сборник „ВСШ „Георги Димитров” – МВР факултет ДС (1944–1991)”, София 2016.

Komisja 2020: Комисия за разкриване на документите и за обявяване на принадлежност на български граждани към Държавна сигурност и разузнавателните служби на Българската народна армия, Държавна сигурност. Активни и остри мероприятия (1944–1991). Документален сборник, София 2020.

Korepta 1981: Korepta L., Rola i znaczenie rozpoznania w pracy operacyjnej, „Zeszyty Naukowe ASW” 1981, 3.

Korepta, Matula 1976: Korepta L., Matula E., Praca operacyjna Służby Bezpieczeństwa (wybrane zagadnienia), Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1976.

Korytkowska, Małdżiewa 2002: Korytkowska M., Małdżiewa W., Od zdania złożonego do zdania pojedynczego (nominalizacja argumentu propozycjonalnego w języku polskim i bułgarskim), Toruń 2002.

Korytkowska, Roszko 1997: Korytkowska M., Roszko R., Gramatyka konfrontatywna bułgarsko-polska: t. 6, cz. 2. Modalność imperceptywna, Warszawa 1997.

Korytkowska, Koseska-Toszewa, Roszko 2007: Koseska-Toszewa V., Korytkowska M., Roszko R., Polsko-bułgarska gramatyka konfrontatywna, Warszawa 2007.

Krzyżanowska, Trębacz 2007: Krzyżanowska S., Trębacz W., Sprawa Operacyjnego Rozpracowania „Kaskader”, Wrocław 2007.

Kubacki 2016: Kubacki A., O abrewiacjach i akronimach w pracy tłumacza przysięgłego języka niemieckiego i polskiego, „Lingua Legis” 2016, 24, s. 7–22.

Kubiński, Mydlarska 2017: Kubiński W., Mydlarska A. M., Nowa linia obrony Wałęsy. „Język z donosów nie jest w jego stylu. On nie mówił jak milicjant!”, https://telewizjarepublika.pl/nowa-linia-obrony-walesy-quotjezyk-z-donosow-nie-jest-w-jego-stylu-on-nie-mowil-jak-milicjantquot,44789.html (dostęp: 14.02.2020).

Kutsarov 1984: Куцаров И., Преизказването в българския език, София 1984.

Kutsarov 1994: Куцаров И., Едно екзотично наклонение на българския глагол, София 1994.

Lenski 2019: Lenski K., Wychowanie w procesie tworzenia uniwersytetu socjalistycznego. Procesy karne i propaganda po powstaniu na Węgrzech wymierzone w „krąg eisenbergski”, [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 138–148.

Ligarski 2010: Ligarski S. (red.), „Intelektualiści polscy milczą zupełnie”. Grudzień 1970–styczeń 1971 w Szczecinie, Szczecin 2010.

Ligarski, Majchrzak 2011: Ligarski S., Majchrzak G. (red.), Polskie Radio i Telewizja w stanie wojennym, Warszawa 2011.

Makartsev 2008: Макарцев М., К вопросу о связи лексических и грамматических показателей эвиденциальности в болгарском языке, [w:] Lexikalische Evidenzialitäts-Marker in Slavischen Sprachen, red. B. Wiemer, V. A. Plungjan, Wien 2008, s. 239–284.

Markowski 2005: Markowski A., Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 2005.

Mateva-Ruseva 2009: Матева-Русева Е., Чуждото слово: Начин на употреба от българските вестници, „Le Monde diplomatique”, https://bg.mondediplo.com/article426.html (dostęp: 11.10.2025).

Mazurkiewicz-Sułkowska 2014: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Słowiańska terminologia techniczna (na materiale polskim, rosyjskim i bułgarskim), Łódź 2014.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2020a: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Język pracowników służb specjalnych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i w Bułgarskiej Republice Ludowej (na przykładzie analizy teczek TW „Bolek” i TW „Sabina”), [w:] Języki specjalistyczne w komunikacji interkulturowej, red. A. Buras-Marciniak, S. Goźdź-Roszkowski, Łódź 2020, s. 119–133.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2020b: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Formy wyrażające modalność imperceptywną w bułgarskich i polskich tekstach prasowych oraz na portalach informacyjnych, „Adeptus” 2020, 16, Article 2218.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2022: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Inteligencja na emigracji w odbiorze pracowników służb specjalnych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii, „Zeszyty Łużyckie” 2022, 58, s. 71–84.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2023a: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Językowe wykładniki rezerwy prawdziwościowej w teczkach służb specjalnych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii (na przykładzie teczek TW „Bolka” i TW „Sabiny”), [w:] Contributions to the 24th Annual Scientific Conference of the Association of Slavists (Polyslav), red. K. Bednarska, D. Kruk, O. Saprikina, N. Siudzinska, T. Speed, K. Szafraniec, S. Terekhova, R. Tsonev, J. Uhláriková, A. Wysocka, Wiesbaden 2023, s. 244–253.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2023b: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Expressing Veracity Reserve in the Secret Service Records of the Polish People’s Republic and the People’s Republic of Bulgaria (on the example of the CHS Bolek and CHS Sabina files), „Slavia Meridionalis” 2023, 23, Article 3091.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2024: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Retoryka wojenna i językowy obraz inteligencji jako wroga w teczkach służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii, „Przegląd Wschodnioeuropejski” 2024, 15(2), s. 315–326.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2025a: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Językowe wykładniki rezerwy prawdziwościowej w teczkach służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii, [w:] Z polskich studiów slawistycznych, t. 14. Prace na XVII (ekstraordynarny) Międzynarodowy Kongres Slawistów w Paryżu w roku 2025, cz. 2. Językoznawstwo, red. A. Niebrzegowska-Bartmińska, D. Rembiszewska, Warszawa 2025, s. 165–176.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2025b: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Features of Propaganda Language in the Security Service Documents of the Polish People’s Republic and the People’s Republic of Bulgaria, „Slavia Meridionalis” 2025, 25, Article 3451.

Mazurkiewicz-Sułkowska 2025c: Mazurkiewicz-Sułkowska J., Analiza stylistyczna dokumentów służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz Ludowej Republiki Bułgarii, [w:] Нова чуждестранна българистика, red. М. Абаджиева, Ц. Георгиева, М. Томов, София 2005, s. 72–89.

Metodiev 2009: Методиев М., Държавна сигурност: опората на комунистическата държава, [w:] История на Народна Република България: Режимът и обществото, red. И. Знеполски, София 2009, s. 217–225.

Metodiev 2015: Методиев М., Държавна сигурност. Предимство по наследство, София 2015.

Mikielski, Szlachcikowski 1983: Mikielski C., Szlachcikowski A., Ogólne zasady przeprowadzenia rozeznania zewnętrznego i wewnętrznego w warunkach miejskich i wiejskich jako czynności wstępnej przed wykonaniem instalacji PP, Legionowo (Wyższa Szkoła Oficerska MSW im. F. Dzierżyńskiego) 1983.

Misiak 2020: Misiak M., Język dokumentów Służby Bezpieczeństwa – rekonesans badawczy, [w:] Aparat bezpieczeństwa w perspektywie antropologii organizacji i antropologii władzy, red. R. Klementowski, K. Mikołajczak, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2020, s. 185–203.

Mitera 2017: Mitera E., Język specjalistyczny a język podstawowy – elementy wspólne i różnicujące, [w:] Języki specjalistyczne. Teoria i praktyka glottodydaktyczna, red. D. Gabryś-Barker, R. Kalamarz, Katowice 2017.

Musiał 2020: Musiał F., Podręcznik bezpieki. Teoria pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w świetle wydawnictw resortowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (1970–1989), Kraków–Warszawa 2020.

Nagórko 1994: Nagórko A., Jednostki analityczne w słowotwórstwie, „Prace Językoznawcze” 1994, 17–18, s. 171–176.

Naruszewicz-Duchlińska 2017: Naruszewicz-Duchlińska A., Modalność epistemiczna w wypowiedziach politycznych. Studium pragmalingwistyczne, Olsztyn 2017.

Nedkova 2018: Недкова С., Юлия Кръстева и скритото под езика на ДС-агентите, https://www.ploshtadslaveikov.com/yuliya-krasteva-i-skritoto-pod-ezika-na-ds-agentite/ (dostęp: 21.03.2020).

Nitsolova 2007: Ницолова Р., Модализованная эвиденциальная система болгарского языка, [w:] Эвиденциальность в языках Европы и Азии: Сборник статей памяти Наталии Андреевны Козинцевой, red. В. С. Храковский, Москва 2007, s. 107–196.

Nitsolova 2008: Ницолова Р., Българска граматика: Морфология, София 2008.

Nowakowska 2017: Nowakowska M., Interpretacja prospektywna peryfrazy , „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego / Bulletin de la Société polonaise de linguistique” 2017, 73, s. 221–246.

Olszewski 1972: Olszewski Z., Podstawowe zasady pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1972.

Paczkowski 2004: Paczkowski A., Bardzo krótki słownik wywiadu, „Biuletyn IPN” 2004, 4, 11(46), s. 67–70.

Palmer 2001: Palmer F. R., Mood and Modality, 2nd ed., Cambridge 2001.

Pastorczak 1988: Pastorczak Z., Metodologiczna charakterystyka pracy operacyjnej, [w:] Teoria pracy operacyjnej, red. Z. Jakubowski, Z. Pastorczak, Warszawa (Akademia Spraw Wewnętrznych, Instytut Kryminalistyki i Kryminologii) 1988, s. 46–47.

Pepłoński 1985: Pepłoński A., Praca operacyjna Departamentu III MSW, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1985.

Pikulski 1985: Pikulski S., Podstawy prawne, pojęcie i zasady pracy operacyjnej, Warszawa (Instytut Kryminalistyki i Kryminologii Akademii Spraw Wewnętrznych) 1982.

Pleskot 2019: Pleskot P., Góry i teczki. Opowieść człowieka umiarkowanego. Biografia mówiona Andrzeja Paczkowskiego, Warszawa 2019.

Pleskot, Rutkowski 2012: Pleskot P., Rutkowski T. P. (red.), Spętana Akademia, Polska Akademia Nauk w dokumentach PRL. Materiały partyjne (1950–1986), Warszawa 2012.

Polaszek 1985: Polaszek T., Wszczynanie, cel i zadania sprawy operacyjnego rozpracowania, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1985.

Puk 2013: Puk M., Rosyjski wykładnik modalności epistemicznej „очевидно” i jego polskie oraz angielskie odpowiedniki, „Przegląd Rusycystyczny” 2013, 1(141), s. 116–132.

Puzynina 2004: Puzynina J., Problemy wartościowania w języku i w tekście, „Etnolingwistyka” 2004, 16, s. 179–189.

Radomski, Opiński 1971: Radomski A., Opiński H., Praca z tajnymi współpracownikami, Warszawa (Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW) 1971.

Roelcke 1999: Roelcke T., Fachsprachen, Berlin 1999.

Rusinek, Załazińska 2010: Rusinek M., Załazińska A., Retoryka codzienna. Poradnik nie tylko językowy, Warszawa 2010.

Sokołowski, Żydonik 2019: Sokołowski D., Żydonik R. (red.), Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. T. 2: I Krajowy Zjazd Delegatów, Gdańsk–Warszawa 2019.

Sokólski 1993: Sokólski K., Niektóre językoznawcze i pozajęzykoznawcze klasyfikacje leksyki specjalistycznej na przykładzie leksyki prawniczej, „Prace Filologiczne” 1993, XXXVIII, s. 207–216.

Syrnyk 2019: Syrnyk J., „Po linii rewizjonizmu”. Próba portretu zbiorowego funkcjonariuszy bezpieki zajmujących się problematyką niemiecką na Dolnym Śląsku, [w:] Propaganda w PRL i NRD. Tematy – instytucje – kampanie / Propaganda in der Volksrepublik Polen und der DDR. Themen – Institutionen – Kampagnen, red. E. Matkowska, R. Klementowski, J. Syrnyk, Wrocław–Warszawa 2019, s. 305–319.

Szadyko 2012: Szadyko S., Istota, miejsce, rola i znaczenie języków specjalistycznych we współczesnym globalnym świecie, „Prosopon” 2012, 1, s. 185–212.

Szulc 2015: Szulc P., Propaganda stalinowska na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2015.

Szwagrzyk 2015: Szwagrzyk K., Struktura i dokumentacja komunistycznego aparatu represji II (prokuratura i sądownictwo wojskowe oraz powszechne, więziennictwo). Krytyka źródeł, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 337–364.

Śmietanka-Kruszelnicki 2015: Śmietanka-Kruszelnicki R., Protokół przesłuchania jako źródło historyczne, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 365–375.

Todorov 2015: Тодоров А., Досието на Костов. Секс, лъжи и комунизъм, София 2015.

Tyszka 2011: Tyszka S., Skróty i skrótowce w specjalistycznym języku prawa gospodarczego, „Komunikacja Specjalistyczna” 2011, 4, s. 200–209.

Uniszewski 1999: Uniszewski Z., Żargon zawodowy pracowników śledczych i operacyjnych. Problematyka kryminalistyczna, Wrocław 1999.

Wicenty 2018: Wicenty D., Zgniłe jabłka, zepsute skrzynki i złe powietrze. Dysfunkcje w Służbie Bezpieczeństwa w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, Gdańsk–Warszawa 2018.

Wierzbicka 1999: Wierzbicka A., Język – umysł – kultura, Warszawa 1999.

Wilanowski 2020: Wilanowski C., Zakres pracy Departamentu III MSW, https://histmag.org/Zakres-pracy-Departamentu-III-MSW-21791 (dostęp: 21.03.2024).

Wojtak 2022: Wojtak M., Styl urzędowy, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2022, s. 155–172.

Zając 2015: Zając E., Ślad pozostaje w aktach. Wybrane zagadnienia dotyczące funkcjonowania ewidencji operacyjnej w latach 1962–1989, [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2015, s. 283–304.

Downloads

Download data is not yet available.

License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

How to Cite

Mazurkiewicz-Sułkowska, J. (2026). Język służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii: na podstawie analizy dokumentów archiwalnych dotyczących inwigilacji środowiska inteligenckiego. Lodz University Press. https://doi.org/10.18778/8445-090-1