-
3483
-
3364
-
3146
-
3133
-
2555
Franciszek Starowieyski
A Phantasmagorical Life and Work
The monograph Franciszek Starowieyski: A Phantasmagorical Life and Work analyses the artist’s personality and oeuvre through the prism of his self-creation, the myth of the artist, and the interweaving of life and art. It adopts an interdisciplinary methodology combining art history, biographical studies, and cultural analysis. The author does not shy away from recounting the numerous anecdotes characteristic of Starowieyski’s biography. The book reconstructs the legend surrounding Starowieyski while demonstrating the impact that the political events of his time had on his life and work. It argues that his self-creation and art were not merely manifestations of a vivid imagination but also constituted a strategy for coping with life under an oppressive system.
The introduction outlines the political background and the condition of Polish art during the period of the Polish People’s Republic. The monograph is divided into three parts.
The first part focuses on Starowieyski’s image as a legendary figure: a popular and successful artist, an eccentric, and a provocateur.
The second part explores the more human side of the artist. It discusses his childhood and youth during the Second World War and the early years of socialism, showing how these experiences influenced his later career and shaped his imagination. It examines Starowieyski’s family, romantic, and social relationships, his education, and the beginnings of his professional career. It also discusses his passion for collecting.
The third part offers an analysis of selected works and the artist’s aesthetic views. The author argues that it was through art that Starowieyski achieved a synthesis of the two sides of his identity: the man and the legend.
The monograph concludes with a summary juxtaposing traditional and innovative approaches to Starowieyski’s legacy.
Iga Skowrońska – absolwentka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na kierunkach kulturoznawstwo, historia sztuki oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna. Autorka artykułów dotyczących sztuki oraz wywiadów z osobami związanymi z kulturą. Łączy pracę z pasją – jako niezależna krupierka pokerowa podróżuje po świecie, rozdając karty, poznając ludzi, miejsca i historie. Prezentowaną książkę pisała na pięciu kontynentach. Z Franciszkiem Starowieyskim od wczesnego dzieciństwa łączyły ją przeróżne sploty okoliczności.
Czubińska M., Franciszek Starowieyski. Wirtuoz formy (1930–2009), katalog wystawy, Kraków 2013.
Dzikowska E., Artyści mówią. Wywiady z mistrzami grafiki, Warszawa 2011.
Franciszek Starowieyski (1930–2009). Przyjaźnie Paryskie 1683–1693. Kolekcja A. i N. Avila, Sopot 2014.
Franciszek Starowieyski, katalog wystawy, oprac. Z. Schubert, Poznań 1975.
Franciszek Starowieyski. Plakaty. Retrospektywa. Z kolekcji Piotra Dąbrowskiego i Agnieszki Kulon, katalog wystawy, oprac. Z. Schubert, Olsztyn 2003.
Franciszek Starowieyski. Rok 1699, red. A. Stroka, Kraków 1999.
Górnicka-Zdziech I., Bycza krew, Warszawa 2016.
Górnicka-Zdziech I., Listy miłosne Franciszka Starowieyskiego, Warszawa 2010.
Górnicka-Zdziech I., Przewodnik inteligentnego snoba według Franciszka Starowieyskiego, Warszawa 2004.
Górnicka-Zdziech I., Przewodnik po kobietach według Franciszka Starowieyskiego, Warszawa 2009.
Górnicka-Zdziech I., Przewodnik zacnego kolekcjonera według Franciszka Starowieyskiego, Warszawa 2008.
Kielzner I., Królowie życia PRL, Warszawa 2022.
Konstantynowicz J., Franciszek Starowieyski. Nieznośna lekkość tworzenia, katalog pdf, Białystok 2022, https://oilbialystok.pl/wp-content/uploads/2023/01/Nieznosna_lekkosc_tworzenia_Franiczek_Starowieyski.pdf (dostęp: 13.01.2025).
Krzemień T., Znajomi nieznajomi, Warszawa 1977.
Krzysztofowicz-Kozacka S., Sztuka w czasach PRL, Olszanica 2016.
Piękta A., Witkowska I. (red.), U Byka w pałacu: Franciszek Starowieyski, katalog wystawy, Warszawa 2015.
Polski słownik biograficzny, t. 42, red. A. Romanowski, Kraków 2003.
Porębski M., Kubizm: wprowadzenie do sztuki XX wieku, Warszawa 1986.
Schubert Z., Polska Szkoła Plakatu, Poznań 2024.
Skandalista spod znaku byka, katalog aukcyjny Desa Unicum, Warszawa 2003.
Shakespeare W., Jak wam się podoba, tłum. S. Barańczak, Warszawa 2001.
Uniechowska-Dembińska K., Franciszka Starowieyskiego opowieść o końcu świata, czyli reforma rolna [audiobook], Warszawa 1999.
Włodarczyk W., Socrealizm. Sztuka polska w latach 1950–1954, Kraków 1991.
Adamski A., Franciszek Starowieyski. Sztuka po końcu świata, 25.11.2017, Biznes i Styl, https://biznesistyl.pl/ludzie/sylwetki/3427_franciszek-starowieyski-sztuka-po-koncu-swiata.html (dostęp: 16.10.2024).
Balcerzak A., “The Charm of the PRL”. Memory Culture, (Post)Socialist Nostalgia and Historical Tourism in Poland, „Slovenský Národopis/Slovak Ethnology” 2021, t. 69, nr 2.
Barańska-Głowacka J., Byliśmy jak Bonnie i Clyde, 30.04.2014, https://www.temidium.pl/artykul/bylismy_jak_bonnie_i_clyde-313.html#_ftn3 (dostęp: 20.04.2025).
Bazar na Kole – miejsce dla miłośników staroci, Warszawa, https://biznes.um.warszawa.pl/-/bazarkolo (dostęp: 9.02.2025).
Biełow I., Paliliśmy papierosy i kłamliwe gazety. Marzec ’68 i literatura polska, Culture.pl, 7.05.2024, https://culture.pl/pl/artykul/palilismy-papierosy-i-klamliwe-gazety-marzec-68-i-literatura-polska (dostęp: 21.07.2025).
Biennale Plakatu w Warszawie, „Przekrój” 1966, nr 1104(23), https://przekroj.pl/en/archive/artykuly/21831?f=rok%3A1966%2Cszukaj%3Awar&utm_source=chatgpt.com (dostęp: 13.03.2025).
Bloda A., Sekrety Starowieyskiego, 1.03.2009, https://www.wprost.pl/tygodnik/154779/Sekrety-Starowieyskiego.html (dostęp: 13.04.2025).
Burzyński T., Klub dziennikarza – koniec legendy, https://dziennikarzerp.eu/ARCHIWUM/2005-2009/burzynsk01i.html (dostęp: 17.02.2025).
Czapliński C., Portret z historią. Eva J. Pape, https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-histori%C4%85-eva-j-pape (dostęp: 11.11.2025).
Czapliński C., Portret z historią. Franciszek Starowieyski, https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-histori%C4%85-franciszek-starowieyski (dostęp: 13.11.2024).
Czapliński C., Starowieyski, „Kariera” 1991, nr 5.
Czapliński C., Surrealistyczny świat Starowieyskiego, „Przegląd Polski” (dodatek kulturalny do „Nowego Dziennika”), Nowy Jork, 2.05.1985.
Czapliński C., Tworzę dla Polski i Polaków, „Relax” 1985, nr 21 (62), 25.05.
Czaszka na Bernadyńskiej, relacja z „Expressu Wieczornego” z 15.09.1977, https://www.sadyba24.pl/jcontentxmipsum-potenti-leo-malesuada-amet-sociis-nascetur-variusxm/item/2855-czaszka-na-bernardynskiej (dostęp: 17.02.2025).
Czerwiński A., Ojciec udawał lekarza. Tak zaczęły się w Polsce porody rodzinne. To było w Łodzi. 40 lat temu, „Gazeta Wyborcza”, 9.06.2023, https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,12134518,doktor-ktory-wpuscil-ojcow-na-porodowki.html (dostęp: 24.02.2025).
Dobrowolska A., Golasy na polskich plażach. Jaką rolę odgrywał naturyzm w PRL, rozm. Ł. Starczuk, https://krytykapolityczna.pl/kultura/czytaj-dalej/golasy-na-polskich-plazach-jaka-role-pelnil-naturyzm-w-prl-rozmowa (dostęp: 11.04.2025).
Encyklopedia PWN, s.v. „wielka płyta”, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3995657 (dostęp: 30.03.2025).
Filonik A., Magazyn „Ty i Ja” – patrzymy na Zachód, Niezła Sztuka, 1.12.2017, https://niezlasztuka.net/o-sztuce/magazyn-ty-i-ja (dostęp: 11.01.2025).
Franciszek Starowieyski. Teatr Rysowania – W oczekiwaniu Ocaliciela, Muzeum Miedzi, https://muzeum-miedzi.art.pl/wystawy-2015-pozycja/320-franciszek-starowieyski-teatr-rysowania-w-oczekiwaniu-ocaliciela (dostęp: 12.12.2024).
Gieżyński S., Franciszek Starowieyski: mistrz i prowokator, 8.01.2016, Weranda.pl, https://www.weranda.pl/sztuka-zycia/artysci/mistrz-i-prowokator (dostęp: 8.12.2024).
Graczyk A., ,,Arsenał”. Ogólnopolska Wystawa Młodej Plastyki „Przeciw wojnie – przeciw faszyzmowi”, 22.08.2022, https://artbidy.com/pl/historie/arsenal-ogolnopolska-wystawa-mlodej-plastyki-przeciw-wojnie-przeciw-faszyzmowi (dostęp: 26.11.2024).
Grefkowicz M., Słynny bazar staroci w Warszawie. Odwiedź go koniecznie zanim zniknie z mapy miasta, „Wprost”, 18.03.2023, https://dom.wprost.pl/aktualnosci/11142700/slynny-bazar-staroci-w-warszawie-odwiedz-go-koniecznie-zanim-zniknie-z-mapy-miasta.html (dostęp: 9.02.2025).
Gunia J., Do i od redakcji. Polskie plakaty w Paryżu, „Przekrój” 1986, nr 2139 (23).
Jaruga R., Nowosielski tuszuje Starowieyskiego, „Angora”, 29.02.2012.
Jaskłowska M., Jak wychowywano dzieci w czasach PRL, a jak dziś? – państwo, rodzina, szkoła, 1.12.2023, https://kronikidziejow.pl/ciekawostki/jak-wychowywano-dzieci-w-czasach-prl-jak-dzis-panstwo-rodzina-szkola (dostęp: 11.01.2025).
K.D., Plakat francuski, „Przekrój” 1986, nr 2143(27).
Kałużyński Z., Pół wieku niechlujstwa, „Polityka”, 12.02.1989, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/klasykipolityki/1775628,1,zygmunt-kaluzynski-pol-wieku-niechlujstwa.read (dostęp: 19.04.2025).
Kosiński K., Alkohol w PRL, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 2020, t. XVIII, Leksykon historii społecznej PRL, s. 257, https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.09/27341 (dostęp: 12.03.2025).
Kott T., Gorzka arkadia, [w:] program do spektaklu Jak wam się podoba, Teatr Polski, Warszawa 2006/2007.
Kowalczyk J.R., Literaci tworzący w odosobnieniu, Culture.pl, 5.05.2020, https://culture.pl/pl/artykul/literaci-tworzacy-w-odosobnieniu (dostęp: 7.05.2025).
Kresowaty Z., Między logos a mythos, „PAL. Przegląd Artystyczno-Literacki” 2000, nr 7/8.
Kresowaty Z., Franciszek Starowieyski. Rozpustnik, Byk, kapłan czy mag?, http://kresowaty.pl/franciszek-starowieyski-rozpustnik-byk-kaplan-czy-mag (dostęp: 27.12.2024).
Łubocki J.M., Pół wieku chwały Bykowi, „Magazyn Filmowy” 2021, nr 118, czerwiec.
Manzano P., Picasso – Gołąb i Gołąbek pokoju, Art witryna, 1.11.2024, https://art-witryna.pl/picasso-golab-golabek-pokoju/ (dostęp: 3.01.2025).
Matczuk P.K., Między Zachodem a Wschodem. Brzmienia PRL, „Piosenka. Rocznik Kulturalny” 2016, nr 4.
Nasierowski J., Żałuję, że zrobiłem paru osobom krzywdę, rozm. A. Swoboda, 30.06.2017, https://weekend.gazeta.pl/weekend/7,177333,22018363,jerzy-nasierowski-zaluje-ze-zrobilem-paru-osobom-krzywde.html (dostęp: 11.06.2025).
O fundacji, Fundacja Kościuszkowska, https://kfpoland.org/o-fundacji (dostęp: 7.02.2025).
Palczewski M., Prowokacja dziennikarska. Definicja – aspekty prawne i etyczne – typologia, „Studia Medioznawcze” 2008, nr 2 (33).
Piasecki W., (Korespondencja P. z Kanady) „…ciągle JA!”, „Przekrój” 1990, nr 2348 (23).
Piasecki W., Polska Szkoła Plakatu, „Przekrój” 1997, nr 2708 (20), https://przekroj.pl/archiwum/artykuly/106657?f=szukaj:plakat (dostęp: 13.03.2025).
Radwan Ł., Indiana Jones z Koła, „Wprost”, 17.06.2007, https://www.wprost.pl/tygodnik/108504/Indiana-Jones-z-Kola.html (dostęp: 14.02.2025).
Sarzyński P., Sztuka po Byku, „Polityka”, 7.03.2009, https://www.polityka.pl/archiwumpolityki/1839570,1,sztuka-pobyku (dostęp: 10.06.2025).
Skotnicka-Pałka M., „Witamy się bez podawania rąk”. Epidemia ospy prawdziwej we Wrocławiu, Medium, gazeta Dolnośląskiej Izby Lekarskiej, https://web.archive.org/web/20190814172434/https://medium.dilnet.wroc.pl/index.php/czerwiec-lipiec-2013/286-variola-vera-witamy-si-bez-podawania-rk (dostęp: 18.03.2025).
Sołtysik M., Franciszek Starowieyski, „Przekrój” 1998, nr 2770 (27), https://przekroj.pl/archiwum/artykuly/91129?f=szukaj:franciszek%20starowieyski (dostęp: 23.03.2025).
Stalmierska M., Franciszek Starowieyski – sztuka i mistyfikacja, Czas na Wnętrze, 14.01.2014, https://czasnawnetrze.pl/pasje/sztuka/15441-franciszek-starowieyski-sztuka-i-mistyfikacja (dostęp: 1.10.2025).
Starowieyska T., Syna nazwał Belzebub, kochał sprośne dowcipy i kobiety. Tak Franciszka Starowieyskiego wspominała jego ukochana, rozm. T. Pytlakowska, „Viva”, 23.02.2023, https://viva.pl/ludzie/wywiady-vivy/wywiad-z-zona-franciszka-starowieyskiego-teresa-23444-r3 (dostęp: 3.01.2025).
Starowieyski. Przede wszystkim jednak w kraju, „Słowo Polskie”, 29.05.1977.
Sulisz W., Starowieyski o smaku, rozmowa z Franciszkiem Starowieyskim, 26.08.2004, https://www.jemlublin.pl/starowieyski-o-smaku (dostęp: 1.03.2025).
Szczepański G., Malowidło na ścianie w zamku w Świdwinie… Niezamierzona pamiątka po Franciszku Starowieyskim, „Gazeta Pomorska”, 16.05.2009, https://pomorska.pl/malowidlo-na-scianie-zamku-w-swidwinie-niezamierzona-pamiatka-po-franciszku-starowieyskim/ar/7046239 (dostęp: 21.01.2025).
Szczygieł M., Życie to inna historia, rozm. A. Goc, „Tygodnik Powszechny” 2019, nr 6, https://www.tygodnikpowszechny.pl/zycie-slynna-historia-157476 (dostęp: 6.05.2025).
Szerle W., „Ty i Ja” – modny „koszyk z kulturą i cywilizacją”, czyli kilka słów o pierwszym polskim piśmie lajfstajlowym, Historia: poszukaj, https://historiaposzukaj.pl/wiedza,historiomat,1744,historiomat_magazyn_ty_i_ja.html (dostęp: 11.04.2025).
Targosz K., Kocham i maluję, wywiad z Franciszkiem Starowieyskim, „Panorama” 1991.
YT, Wódka po polsku, czyli jak piliśmy przez wieki, „Newsweek”, 5.03.2018, https://www.newsweek.pl/historia/wodka-po-polsku-czyli-jak-pilismy-przez-wieki/4sez2w6 (dostęp: 7.05.2025).
Zambrzycka P., To paliło się w PRL, Kroniki dziejów, https://kronikidziejow.pl/kryminalne/to-palilo-sie-w-prl-5-marek-papierosow-popularnych-w-dawnych-czasach (dostęp: 13.02.2025).
Żarnowiecki G., Dramat Szczekocin we wrześniu 1939 roku, 14.03.2016, https://historiaszczekocin.pl/dzieje-szczekocin/ii-wojna-swiatowa/n,dramat-szczekocin-we-wrzesniu-1939-roku (dostęp: 22.03.2025).
Biberstein-Starowieyski K., Marian i Janina Biberstein-Starowieyscy. Ziemiańskie historie, http://ziemianskie-historie.dobrzyca-muzeum.pl/historia.php?idn=127&ido=112 (dostęp: 27.02.2025).
Głosy z przeszłości. Rozmowa z Franciszkiem Starowieyskim, Ninateka, 2009,
https://ninateka.pl/audio,153683/franciszek-starowieyski--glosy-z-przeszlosci-odcinki,22140/odcinek-1,S01E01,6940 (dostęp: 24.11.2024).
Małkowska M., prowadząca audycję rozm. z K. Włodarską, S. Szydłowskim, Prywatne galerie sztuki i cyganeria PRL-u, 4.11.2020, https://trojka.polskieradio.pl/artykul/2613842,prywatne-galerie-sztuki-i-cyganeria-prl-u (dostęp: 21.06.2025).
Nowicka J., prowadząca podcast rozm. z K. Kuitkowskim, Kości, czaszki, kunstkamera – w wystawie Starowieyskiego w Pałacu Sztuki, 12.05.2025, Radio Kraków, https://www.radiokrakow.pl/audycje/kosci-czaszki-kunstkamera-w-wystawie-starowieyskiego-w-palacu-sztuki (dostęp: 20.05.2025).
Dobosz A., Rozmowy z Andrzejem Doboszem, program telewizyjny, TVP Kultura, Warszawa 2013–2016, odc. „Franciszek Starowieyski”, https://vod.tvp.pl/programy,88/rozmowy-z-andrzejem-doboszem-odcinki,275954/odcinek-30,S01E30,334538 (dostęp: 10.09.2025).
Dondziak M., Krakowiak A., Alfabet Krzysztofa Zanussiego. Franciszek Starowieyski, odc. 83, 26.07.2024, https://youtu.be/ZeltrGFfEN0?si=LlbtrHgi2eTEvPxe (dostęp: 15.09.2025).
Franciszek Starowieyski, talk-show, rozm. K. Wojewódzki, YouTube, 4.12.2013, https://youtu.be/sgyg8eFTYq0 (dostęp: 5.07.2017).
Franciszka Starowieyskiego gawędy o sztuce. I wystawa sztuki nowoczesnej 50 lat później, https://youtu.be/DZtS18xfuhI?si=_1nGgkrIsssl8ESQ (dostęp: 24.11.2024).
Geber A., Sztuki plastyczne i użytkowe – wystawa Franciszka Starowieyskiego, https://cyfrowa.tvp.pl/video/sztuki-plastyczne-i-uzytkowe,wystawa-franciszka-starowieyskiego,59372521 (dostęp: 10.10.2024).
Więcław M., Byłem figurantem SB. Cienie PRL, odc. „Franciszek Starowieyski”, 2007, http://vider.info/vid/+fevcs5 (dostęp: 3.12.2024).
Drzewo genealogiczne Franciszka Starowieyskiego h. Biberstein, https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.6 (dostęp: 11.10.2024).
Franciszek Starowieyski, ceny osiągnięte podczas licytacji, Desa Unicum, https://desa.pl/pl/artysci/franciszek-starowieyski (dostęp: 30.09.2025).
Prezydent odznaczył pośmiertnie Franciszka Starowieyskiego, 2.03.2009, https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/prezydent-odznaczyl-posmiertnie-franciszka-starowieyskiego,18161,archive (dostęp: 1.02.2025).
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w latach 1950–2025, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-zatrudnieni-wynagrodzenia-koszty-pracy/przecietne-miesieczne-wynagrodzenie-w-gospodarce-narodowej-w-latach-1950-2025,2,1.html (dostęp: 1.08.2026).
Starowieyski F., Zaproszenie na pokaz prac Franciszka Starowieyskiego, Galeria Kordegarda, Warszawa 1972.
Uchwała nr IV/78/2015 z 2015.01.15 w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy, Biuletyn Informacji Publicznej, https://bip.warszawa.pl/web/rada-warszawy/-/uchwala-nr-iv-78-2015-z-2015-01-15-10048388-2775296-7357017-6683477-2174712 (dostęp: 18.02.2025).
License
LicenseCategory
- Archaeology
- Bibliology and information science
- Biology
- Chemistry
- Economics and management
- Ethnology and cultural anthropology
- Polish philology
- Foreign language studies
- Philosophy
- Physics
- Geography
- History
- Linguistics
- Judaica
- Culture and art
- Literary Studies
- Mathematics
- Media
- Pedagogy
- Textbooks for foreigners
- Political science and international relations
- Law
- Psychology
- Sociology
- Other
- Open Access
Series
- 100 Years of Independence
- The Academy of Local Governments
- The Academy of Management and Finance
- Handicapable
- Literary and Linguistic Analects
- Balkans XX/XXI
- Bibliotheca Litteraria
- Bibliotheca Philosophica
- Biography and Biography Research
- Byzantina Lodziensia
- Contemporary Asian Studies Series
- Digitisation
- Education for Wisdom
- Economics
- Film! Scholars
- Finance
- Gerontology
- Interdisciplinary Urban Studies
- Literary Interpretations
- Jerzy Giedroyc and...
- Jerzy Giedroyc and Witnesses of History
- Winter of Life?
- Linguistics
- Judaica Lodzensia
- Jurisprudence
- What Is Man?
- Cognitive Science
- Communication and Media
- A Very Short Introduction
- Literary Culture of Lodz
- Literary Studies
- Lodz Studies in English and General Linguistics
- Lodz in the Polish People's Republic. The Polish People's Republic in Lodz
- Manufactura Hispánica Lodziense
- Marketing
- The monographs of the Section of Disability Sociology of the Polish Sociological Association
- The Art of Learning – The Learning of Art
- Neuroscience in Psychology
- Faces of Feminism
- Faces of war
- Biographical Perspectives
- Politology
- Poland and Central and Eastern Europe in the 20th Century
- Polish Film Culture
- Law
- The Polish People's Republic. Biographies
- Existence and Literature Project
- The Psychology of Everything
- Research on Science & Natural Philosophy
- Romanistyka dla Teatru
- Series Ceranea
- The Conference on Social Pedagogy under the Patronage of the Committee on Pedagogical Sciences of the Polish Academy of Sciences
- Art – Media – Culture
- Pedagogical Therapy
- Creativity and Education
- Vade Nobiscum
- Warsztaty z Geografii Turyzmu
- Early Education
- In Search for the 21st Century Ideas
- The Tower of Babel – in Polish
- Management
- Private Life of Poles in the 19th Century

