-
2369
-
2222
-
1488
-
1449
-
1291
Schtetl, schund, rebellion and Palestine
An anthology of Jewish literature in Łódź (1905–1939)
Downloads
Texts presented in this anthology exemplify the phenomena occurring in the Jewish literature in Łódź at the turn of 20th century. They form a reflection of social and cultural changes, trends, fascinations and fears typical of a young Jewish generation living in a modern industrial metropolis. Its time frame is defined by the turn of century for two religions: the beginning is marked by 1905, a highly significant year in Łódź history, and the turn of the 20th century in the Gregorian calendar. The end is marked by 1 Tishri 5700 (14 September 1939), which is the beginning of a new century in the Hebrew calendar. The time between the Revolution of 1905 and the Shoah was a period of intensive developments in Jewish literature as well as in social life. It manifested itself through hundreds of publications, newspapers and numerous transient literary magazines – locally called “ephemerals” – each of which had an edition of only a handful of copies. A selection from a wealth of sources belonging to a different religious and cultural environment, published in various languages, was based on a specific categorization. A standard classification might not be adequate: it would carry the risk of misrepresenting the original message through the use of concepts and categories which, though present in Jewish culture and history, often failed to convey the same meaning. The adopted criteria for the choice and grouping of texts are based on four Jewish concepts, which facilitates the understanding of the cultural phenomenon of Jewish community in Łódź at the time.
Abramele, A rewolucje in himel, Łodź 1910.
Adler Jankiel, Śpiewam mą modlitwę, „Jung Idysz” 1919, nr 2–3, s. 11.
Ajzenszlos Alter, Dos tojte wajb, Łodź 1929.
Ajzenszlos Alter, Mesziach ben Josef, Łodź 1929.
Anonim, A zehr szene wunderliche geszichte fun hajligen rabi Henich zc''l me-Aleksander arojsgetriben cwej dibukim fun a mejdel, Łódź 1926.
Anonim, Cwyszen cwej Batłonym, Łodź 1932.
Antologja poezji żydowskiej, red. S. Hirszhorn, Warszawa 1921.
Berman Lejb (pseud. Graf Kali), Akdumos, Jednodniowka, Łodź, 26 V 1935.
Berszling Mojsze (pseud. Mojsze Goldsztajn), Lodz [w:] Dos lid iz geblibn. Lider fun jidisze dichter in Pojln, umgekumene bees der hitleriszer okupacje. Antologie, red. Binem Heller, Warszawa 1951, s. 43.
Born Mosze, Cezyngene sztern, Łodź 1933.
Broderson Mojżesz, Manifest, „Jung Idysz” 1919, nr 2–3, s. 2.
Broderson Mojżesz, Tchijes hamejsim, Łodź 1920.
Frankental Mark, Der szloflozer, Łodź 1928.
Friszman Dowid, Ale szriftn fun Dowid Friszman, Łodź 1909.
Gliksman Symcha, Freuenreich, Łodź 1930.
Gor Benjamin, Blinderhajt, Łodź–Warszawa 1920.
Jaffe Józef, Josele treft in szank arajn ojch... [w:] Di chochme, t. 3, Łódź 1932, s. 67–68.
Jaffe Józef, Der lodzer raw git cufilen Poznanskin, wi azoj di orime lajt weren gefrojren [w:] Di chochme, t. 3, Łódź 1932, s. 83–84.
Kacenelson Beniamin (pseud. I. Ben Jamini), Lider, Łodź 1930.
Kacenelson Icchok, Hadikduk aruch beszita kala, t. 1, Warszawa 1920/1921.
Kacenelson Icchok, Szirim, Łodź 1937.
Kamienic J. N., Noemi un Rut, Łodź 1930.
Ksowim fun Chaim Krul, red. I. H. Radoszycki, New York 1954.
Kuperszmid Lejbel, Citer-fajerlech, Łodź 1937.
Lejb(?), Memuarn fun Lejbl, Łodź 1933.
Lusternik Malkiel, Sufat-awiw, Warszawa 1935.
Potasz Rikuda, Wynt ojf klawiszn, Łodź 1934.
Rabon Izrael, Groer friling, Warszawa 1933.
Radoszycki Icchok Hersz, In der sztil, Łodź 1909.
Rozenberg Jehuda Judl, Sefer Rafael Hamalach, Łodź 1920.
Rudomin Michał, Sewel hamilchama haolamit, Łodź 1931.
Szajewicz Symcha Bunim, A gast fun Amerike, „Najer Folkscajtung”, 17 II 1939, s. 7.
Uger Szaja, Megilas dacze, Łodź 1913.
Ulinower Miriam, Der bobes ojcer, Warszawa 1922.
Ulinower Miriam, Łaciarka, „Os” 1937, nr 2, s. 19.
Ulinower Miriam, Majn zejde [w:] Jidisze dichterins, ed. Ezra Korman, Chicago 1928, s. 146.
Ulinower Miriam, Ojf szabas, „Os” 1937, nr 2, s. 18–19.
Ulinower Miriam, Z Chełma do Lublina, „Inzl” 1938, nr 2 (12), s. 8.
Ulinower Miriam, Żona Lota, „Ilustrirte Woch” 1924, nr 13 (15), s. 11.
Zelkowicz Jozef, Pęknięcie, „Der Trit” 1928, nr 1, s. 33–48.
Zelkowicz Jozef, W domu obłąkanych przy Wesołej, „Najer Folksblat”, 20 XII 1934.
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, sygn. ARG II 498.
Adamczyk-Garbowska M., Odcienie tożsamości. Literatura żydowska jako zjawisko wielojęzyczne, Lublin 2004.
Badziak K., Walicki J., Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi (do 1939 r.), Łódź 2003.
Banner H., Gmina Żydowska w Łodzi. Krótki zarys dziejów ustrojowo-gospodarczych, Łódź 1938.
Baranowski K., Średnie szkoły ogólnokształcące mniejszości narodowych w Łodzi w okresie Drugiej Rzeczypospolitej [w:] Rola szkolnictwa łódzkiego w tworzeniu dziedzictwa kulturowego Łodzi w XX wieku. Tradycje i współczesność łódzkich szkół średnich, red. T. Jałmużna, Łódź 2002, s. 63–84.
Friedman F., Dzieje Żydów w Łodzi. Od początków osadnictwa Żydów do roku 1863, Łódź 1935.
Fuks M., Prasa żydowska w Polsce XIX i pierwszej połowy XX wieku (do końca drugiej wojny światowej), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1973, t. 12, nr 1, s. 27–55.
Greif G., Bein sztei milchamot haolam – prakim mechajej hatarbut szel jehudei Polin lelaszonotejhem, Jerozolima 1997.
Idel M., Hasidism Between Ecstasy and Magic, New York 1995.
Kaszubina W., Bibliografia prasy łódzkiej 1863–1944, Warszawa 1967.
Kempa A., Szukalak M., Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych, t. 1–4, Łódź 2001–2004.
Kersz I., Szkice z dziejów Gminy Żydowskiej oraz cmentarza w Łodzi, Łódź 1999.
Landau-Czajka A., Syn będzie Lech… Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej, Warszawa 2006.
Liszewski S., Rola społeczności żydowskiej w organizacji przestrzeni miejskiej Łodzi [w:] Dzieje Żydów w Łodzi 1820–1944, red. W. Puś, S. Liszewski, Łódź 1991, s. 30–41.
Łódzkie sceny żydowskie, red. M. Leyko, Łódź 2009.
Łódź – monografia miasta, red. S. Liszewski, Łódź 2009.
Malinowski J., Żydowskie środowisko artystyczne w Łodzi [w:] Polacy–Niemcy–Żydzi w Łodzi w XIX–XX wieku, red. P. Samuś, Łódź 1997, s. 294–305.
Marczyńska M., Żmuda R., Bibliografia łódzkiej produkcji wydawniczej: 1918–1939, Łódź 1985.
Olejnik I., Jisroel Rabon – życie i twórczość [w:] J. Rabon, Bałuty. Powieść o przedmieściu, red. K. Radziszewska, N. Krynicka, Łódź 2016, s. 99–108.
Olejnik L., Środowisko dziennikarskie w Łodzi (1918–1939). Problemy koegzystencji trzech grup narodowościowych [w:] Polacy–Niemcy–Żydzi w Łodzi w XIX–XX w. Sąsiedzi dalecy i bliscy, red. P. Samuś, Łódź 1997, s. 386–401.
Polacy–Niemcy–Żydzi w Łodzi w XIX–XX w. Sąsiedzi dalecy i bliscy, red. P. Samuś, Łódź 1997.
Polak, Żyd, artysta. Tożsamość a awangarda, red. J. Suchan, Łódź 2010.
Polski słownik judaistyczny – dzieje, kultura, religia, ludzie, red. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, Warszawa 2003.
Pod jednym dachem. Niemcy oraz ich polscy i żydowscy sąsiedzi w Łodzi w XIX i XX wieku/Unter einem Dach. Die Deutschen und ihre polnischen und jüdischen Nachbarn in Lodz im 19. und 20. Jahrhundert, red. K. Radziszewska, K. Woźniak, Łódź 2000.
Prokop-Janiec E., Międzywojenna literatura polsko-żydowska, Kraków 1992.
Puś W., Żydzi w Łodzi w latach zaborów 1793–1914, Łódź 2000.
Pytlas S., Łódzka burżuazja przemysłowa w latach 1864–1914, Łódź 1994.
Radziszewska K., Środowisko literackie łódzkich Żydów 1918–1950 [w:] Kultura jako czynnik rozwoju miasta na przykładzie Łodzi, red. V. Krawczyk-Wasilewska, M. Kucner, E. Zimnica-Kuzioła, Łódź 2012, s. 35–56.
Rozier G., Jung Idysz: banda kpiarzy z polskiego Manchesteru [w:] Polak, Żyd, artysta, Tożsamość a awangarda, red. J. Suchan, Łódź 2010, s. 30–39.
Rozier G., Mojżesz Broderson. Od Jung Idysz do Araratu, Łódź 1999.
Shmeruk Ch., Hebrew–Yiddish–Polish. A Trilingual Jewish Culture [w:] The Jews of Poland between Two World Wars, red. I. Gutman, E. Mendelsohn, J. Reinharz, Ch. Shmeruk, Hanover 1989, s. 283–311.
Shmeruk Ch., Historia literatury jidysz, Wrocław 2007.
Sitarek A., Zarys stosunków polsko-żydowskich w Łodzi w okresie międzywojennym [w:] Rola wspólnot wyznaniowych w historii miasta Łodzi, red. M. Kulesza, M. Łapa, J. Walicki, Łódź 2010, s. 186–203.
Spodenkiewicz P., Zaginiona dzielnica. Łódź żydowska – ludzie i miejsca, Łódź 2006.
Strzałkowski J., Słownik artystów łódzkich, Łódź 2005.
Trunk J., Pojln. Obrazy i wspomnienia z Łodzi, Łódź 1997.
Walicki J., Ruch syjonistyczny w Polsce w latach 1926–1930, Łódź 2005.
Walicki J., Synagogi i domy modlitwy w Łodzi (do 1939 r.), Łódź 2000.
Walicki J., Żydzi łódzcy przed wrześniem 1939 r. [w:] Łódź w 1939 roku. Studia i szkice, red. T. Toborek, P. Waingertner, Łódź 2011.
Żebrowski R., Borzymińska Z., Po-lin. Kultura Żydów polskich w XX wieku. (Zarys), Warszawa 1993.
Żydowski Polak, polski Żyd, red. A. Molisak, Z. Kołodziejska, Warszawa 2011.
Żydzi łódzcy, red. A. Machejek, Łódź 2004.
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Category
- Archaeology
- Bibliology and information science
- Biology
- Chemistry
- Economics and management
- Ethnology and cultural anthropology
- Polish philology
- Foreign language studies
- Philosophy
- Physics
- Geography
- History
- Linguistics
- Judaica
- Culture and art
- Literary Studies
- Mathematics
- Pedagogy
- Textbooks for foreigners
- Political science and international relations
- Law
- Psychology
- Sociology
- Other
- Open Access
Series
- 100 Years of Independence
- The Academy of Local Governments
- The Academy of Management and Finance
- Handicapable
- Literary and Linguistic Analects
- Balkans XX/XXI
- Bibliotheca Litteraria
- Bibliotheca Philosophica
- Biography and Biography Research
- Byzantina Lodziensia
- Contemporary Asian Studies Series
- Digitisation
- Education for Wisdom
- Economics
- Film! Scholars
- Finance
- Gerontology
- Interdisciplinary Urban Studies
- Literary Interpretations
- Jerzy Giedroyc and...
- Jerzy Giedroyc and Witnesses of History
- Winter of Life?
- Linguistics
- Judaica Lodzensia
- Jurisprudence
- What Is Man?
- Cognitive Science
- Communication and Media
- A Very Short Introduction
- Literary Culture of Lodz
- Literary Studies
- Lodz Studies in English and General Linguistics
- Lodz in the Polish People's Republic. The Polish People's Republic in Lodz
- Manufactura Hispánica Lodziense
- Marketing
- The monographs of the Section of Disability Sociology of the Polish Sociological Association
- The Art of Learning – The Learning of Art
- Faces of Feminism
- Faces of war
- Biographical Perspectives
- Politology
- Poland and Central and Eastern Europe in the 20th Century
- Polish Film Culture
- Law
- The Polish People's Republic. Biographies
- Existence and Literature Project
- The Psychology of Everything
- Research on Science & Natural Philosophy
- Romanistyka dla Teatru
- Series Ceranea
- The Conference on Social Pedagogy under the Patronage of the Committee on Pedagogical Sciences of the Polish Academy of Sciences
- Art – Media – Culture
- Pedagogical Therapy
- Creativity and Education
- Vade Nobiscum
- Warsztaty z Geografii Turyzmu
- Early Education
- In Search for the 21st Century Ideas
- The Tower of Babel – in Polish
- Management
- Private Life of Poles in the 19th Century

