Jesteśmy bardami, trubadurami…: W kręgu młodej literatury jidysz w Łodzi

Dariusz Dekiert; Irmina Gadowska; Krystyna Radziszewska

doi:10.18778/8331-797-7

We are bards, troubadours…

In the circle of young Yiddish literature in Lodz

VISIT OUR BOOKSTORE

Dariusz Dekiert

University of Lodz, Faculty of Philology, Department of German Studies

https://orcid.org/0000-0001-8371-1438 (unauthenticated)

Irmina Gadowska

University of Lodz, Faculty of Philosophy and History, Institute of Art History

https://orcid.org/0000-0001-8378-942X (unauthenticated)

Krystyna Radziszewska

University of Lodz, Faculty of Philology, Department of German Studies

https://orcid.org/0000-0002-6508-9742 (unauthenticated)

Series: Judaica Lodzensia

ISBN (e-book)

ISBN-13 (15) 978-83-8331-797-7

ISBN

ISBN-13 (15) 978-83-8331-796-0

DOI: https://doi.org/10.18778/8331-797-7

Keywords: Yiddish literature, Jewish avant-garde, literary journals

Published: 21 August 2025

Categories: Foreign language studies, Judaica, Literary Studies

Downloads

READ SAMPLE

This anthology is an attempt to revive the memory of Yiddish writers in Łódź during the first decades of the 20th century. This volume encompasses works written between 1916 and 1939, with a particular emphasis on the 1920s – a period that most fully demonstrates the intensity and diversity of artistic and literary endeavors, when the Łódź Jewish literary scene truly flourished. New periodicals were established, almanacs were published, and poetry readings, lectures, and theatrical performances were organized. The selection of texts was based primarily on materials from literary magazines and newspapers published in Łódź during the period under review. The aim was to present a broad spectrum of new Yiddish creativity – in its aesthetic, social, and identity dimensions. Therefore, the texts included in the anthology represent various genres, but with a predominance of poetry, the most popular means of artistic expression at the time.

The collection's examples of women's work are particularly noteworthy. These include the voices of both well-known poets and those writing under pseudonyms, and sometimes even completely anonymous ones. Their poems offer both an expression of personal experiences and universal reflections on social change, the role of women in the Jewish world, and the tensions arising from the redefinition of cultural patterns associated with gender. The male perspective included in this selection also illuminates gender relations. The anthology not only presents Yiddish literature in Łódź but also seeks to illuminate the dynamics of cultural change within Jewish society. Most of the included works are the first translations of these texts into Polish, prepared specifically for this publication.

Archiwum Państwowe w Łodzi, sygnatury: 39/2/0/-/1814, 39/2/0/-/1528, 39/2/0/-/1471, 39/221/0/4.12/24844.

Archiwum YIVO, sygnatura YARG 558.

Archiwum kibucu En Harod.

„Jung Jidysz” 1919.

„Lodzer Togblat” 1908, 1924.

„Ojfn literariszn horyzont” 1928.

„Nasza Opinia” 1935–1936.

„S’Feld” 1920–1923.

„Szweln” 1923–1924.

Bajlin Malje, Freg niszt…, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 40.

Berman Lejb, Majn cimer, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 26.

Berman Lejb, Romans, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 25.

Bornsztajn Fajge, In ojfregung, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 38.

Citer Szabtaj [Izrael Rubin], Di neszome, „S’Feld” 1921, nr 4, s. 2–3.

Częstochowska Szoszana, ***„Un az du west mir wen gedenken”, „Heftn far literatur un kunst”, Łódź 1919, nr 1, s. 16.

Częstochowska Szoszana, O, zaj gezund, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 40.

Epelboim Baruch, Konkurentn, [w:] Jugend, red. C. Kohen, Łódź 1918, s. 23–26.

Frankental Mordechaj, A zihn, a szrajber, Łódź 1928.

Fuks Chaim Lejb, Bein haszamszos – cajt, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 5.

Fuks Chaim Lejb, Chawa, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 6.

Fuks Chaim Lejb, Cu…, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 6.

Fuks Chaim Lejb, Lomir mispolel zajn, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 5.

Fuks Chaim Lejb, Unterwegs, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 65.

Fuks Chaim Lejb, ***„Wi a pilgerin der midbor zucht a waser kwel”, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 7.

Garfinkiel Feliks, ***„Ferszikert bleib ich sztejn”, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 27.

Herszele, Dos alte szlos, „Der Kibicer” Pesach 5676 [17 IV 1916], r. II, s. 2–3.

Herszele, ***„Nie wychodźcie na obce łąki”, przekł. S. Wan, „Nasza Opinia” 1936, nr 40, s. 1.

Herszele, Raszke, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 47–50.

Herszele, Reb Abes tochter, [w:] Jugend, red. Cwi Kohen, Łódź 1918, s. 15–16.

Herszele, Di winter-kale, [w:] Ojfgang, Łódź 1921, s. 126.

Hirszberg Emanuel, ***„Gor kajn szenkajt niszt cu zehen”, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 80.

Janasowicz Icchak, Ownt, „Ojfn literariszn horyzont” 1928, nr 3, s. 48.

Janasowicz Icchak, Ruf, „Ojfn literariszn horyzont” 1928, nr 2, s. 30.

Kacenelson Icchak, Fatima. Dramatisze poeme in draj akten, Łódź 1919.

Klajnman Efraim, In ojfregung, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 80.

Klajnman Efraim, Szoten un Szotn, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 80.

Król Chaim, Benken, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 56–59.

Król Chaim, Cwiszn majne sztern, „S’Feld” 1921, nr 4, s. 29–30.

Król Chaim, Flekn, „S’Feld” 1923, nr 6, s. 4–6.

Król Chaim, Fun buch „Flekn”, „Szweln” 1924, nr [2], s. 63–68.

Król Chaim, Wemen?, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 13.

Miedziński Gustaw, Elegien, „Ojfn literariszn horyzont” 1928, nr 3, s. 49.

Miedziński Gustaw, Kworim-blumen, „Ojfn literariszn horyzont” 1928, nr 2, s. 27–28.

Najman Jecheskiel Mojżesz, Himn, „Di jidisze welt” 1928, nr 6, s. 68.

Najman Jecheskiel Mojżesz, Nepl, „Jung-Idisz” 1919, z. II, nr 2–3.

Najman Jecheskiel Mojżesz, Pieśń o bękarcie, przekł. S. Pomer, „Nasza Opinia” 1936, nr 40, s. 10.

Opoczyński Perec, Gasn sztojb (fun sztot gebraz), „S’Feld” 1923, nr 6, s. 20–22.

Opoczyński Perec, In sztot gebraz, „S’Feld” 1921, nr 4, s. 24–25.

Opoczyński Perec, Na wenad, „Szweln” 1924, nr [2], s. 97–100.

Potasz Rikuda, Der ownt, „Szweln” 1923, nr 1, s. 62.

Radoszycki Icchak Hersz, Alejn, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 69.

Radoszycki Icchak Hersz, Dajn erszter prezent, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 19.

Radoszycki Icchak Hersz, Far wemen?, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 19.

Radoszycki Icchak Hersz, Harbstigs, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 70–71.

Radoszycki Icchak Hersz, Majn sztumer begehr, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 68.

Radoszycki Icchak Hersz, Wi iz mir bang, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 68–69.

Radoszycki Icchak Hersz, Wos nuct mir, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 68.

Rubin (Rabon) Izrael, Ahejm, „S’Feld” 1921, nr 4, s. 7–12.

Rubin (Rabon) Izrael, Got fun Awrohom, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 23.

Rubin (Rabon) Izrael, In a regn-tog, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 22.

Rubin (Rabon) Izrael, Der sojcher fun kec, [w:] I. Rabon, Groer friling, Warszawa 1933, s. 42–43.

Rubin (Rabon) Izrael, S’wet kumen a tog, „Ojfn literariszn horyzont” 1928, nr 3, s. 49–50.

Ser-Ka, Dos menczliche glik (a majsele), [w:] Jugend, red. Cwi Kohen, Łódź 1918, s. 48–49.

Szenfrucht Jochewed, Ich wolt, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 39.

Szmulewicz, Elimelech, Majn libe – gesztorben, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 31.

Szwarc Marek, Berl klezmer, „S’Feld” 1923, nr 6, s. 7–11.

Ulinower Miriam, A segule, [w:] M. Ulinower, Der bobes ojcer, Warszawa 1922, s. 50–52.

Ulinower Miriam, Di broche, [w:] M. Ulinower, Der bobes ojcer, Warszawa 1922, s. 7.

Ulinower Miriam, ***„Wen ch’hob fun liben sztetl fertrojert zich gesziden”, [w:] M. Ulinower, Der bobes ojcer, Warszawa 1922, s. 3–4.

Zeligman Icchak Ajzyk, *** „Es hobn ojgen bloje mich gefangn”, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 67.

Zilberberg Sorcie, Kum!, [w:] Gezangen [1]. Libe lirik, red. Herszele, Łódź 1920, s. 37.

Zilbersztajn Jankel Dawid, Majn friling – majn jugend, [w:] Gezangen 2. Umet, red. Herszele, Łódź 1920, s. 64.

Zytman Dawid, Fun Dowid Zitmans lecte lider, „S’Feld” 1923, nr 6, s. 3–5.

Żytnicki Hersz Lejb, Dem zejdens hejzel, Warszawa 1927.

Baumberg Leon, Mojżesz Broderson o literackim i artystycznym życiu Łodzi, „Nasza Opinia” 1935, nr 16 (143), s. 5–6.

Bhabha Homi K., The Location of Culture, Londyn 1994.

Boyarin Daniel, Unheroic Conduct. The Rise of Heterosexuality and Invention of the Jewish Man, Berkeley–Los Angeles–Londyn 1997.

Brief aus Lodz, „Die Welt: Zentralorgan der Zionistischen Bewegung” 1899, nr 15, s. 8–9.

Chasydzka maszyna parowa i inne opowiadania. Antologia prozy jidysz, red. Karolina Szymaniak, Warszawa 2024.

Datner Helena, Ta i tamta strona. Żydowska inteligencja Warszawy drugiej połowy XIX wieku, Warszawa 2007.

Friedman Filip, Powstanie żydowskiego proletariatu przemysłowego i początki konfliktów społecznych w Łodzi, „Miesięcznik Żydowski” 1935, r. V, t. I, nr 1–2, s. 60–68.

Fuks Chaim Lejb, Łódź na wysokościach, przekł. Agata Reibach, Dariusz Dekiert, [w:] Wśród łódzkich Żydów. Wspomnienia z miasta młodości, red. Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Łódź 2023, s. 262–306.

Garncarska-Kadary Bina, Żydowska ludność pracująca w Polsce, Warszawa 2001.

Geller Ewa, Jidysz – język Żydów polskich, Warszawa 1994.

Górski Stefan, Łódź spółczesna: obrazki i szkice publicystyczne, Łódź 1904.

Gupta Akhil, Ferguson James, Beyond “Culture”: Space, identity, and the Politics of Difference, „Cultural Anthropology” 1992, vol. 7, no. 1, s. 6–23.

Ja – błazen purimowy. Antologia utworów Mojżesza Brodersona, red. Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Łódź 2025.

Jaworski Wojciech, Amatorskie stowarzyszenia teatralne w Królestwie Polskim (1890–1914), „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie” 2015, r. LX, s. 165–179.

Kałczewiak Mariusz, Jewish, Masculine, and Professional: Intersections of Profession and Masculinity in Yoshue Perle’s Novellas “Gelt” and “Nayn a zeyger inderfri”, „European Journal of Jewish Studies” 2023, nr 17, s. 1–23.

Każdą iskrą rozpaleni… Żydowscy artyści w kręgu nowej sztuki. Idee – postawy – relacje, red. Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Agnieszka Świętosławska, Łódź 2022.

Kłoskowska Antonina, Kultury narodowe u korzeni, Warszawa 1996.

Kowalczyński Krzysztof, Łódź przełomu wieków XIX i XX, Łódź 2008.

Krutikov Mikhail, Yiddish Fiction and the Crisis of Modernity, 1905–1914, Stanford 2001.

Lisek Joanna, Kol isze – głos kobiet w poezji jidysz (od XVI w. do 1939 r.), Sejny 2018.

Moss Kenneth B., Jewish Renaissance in the Russian Revolution, London 2009.

Mukdoni Aleksander, Zichrojnes fun a jidiszn teater – kritiker, [w:] Archiw far der geszichte fun jidiszn teater un drame, red. Jakub Szacki, Wilno–New York 1930, t. 1, s. 341–430.

Nalewajko-Kulikov Joanna, ‘Who Has Not Wanted To Be an Editor?’ The Yiddish Press in the Kingdom of Poland 1905-1914, „Polin” 2015, nr 27, s. 273–304.

Olgin Mosze Josef, Kultur un politik, „Ojfkum” 1928, nr 1, s. 3–4.

Piestrzeniewicz Marta, Rozrywka łodzian na przełomie XIX i XX wieku, Łódź 2010.

Polit Monika, Łódzkie awangardowe czasopismo „Szweln” w wyborze listów Izraela Rubina (Rabona) do Icchaka Radoszyckiego, „Kwartalnik Historii Żydów” 2024, nr 3(291), s. 823–838.

Priłucki Noach, Kunst un lebn, [w:] Goldene funken, red. Noach Priłucki, Warszawa(?) (b.d.), t. 1, s. 74–90.

Prokop-Janiec Eugenia, Pogranicze polsko-żydowskie. Topografie i teksty, Kraków 2013.

Puś Wiesław, Żydzi w Łodzi w latach zaborów 1793–1914, Łódź 1998.

Sheintuch Yehiel, Weidat Czernowic wetarbut jidisz, „Khuliot” 2000, nr 6, s. 255–285.

Simmel Georg, Most i drzwi. Wybór esejów, przekł. Małgorzata Łukasiewicz, Warszawa 2006.

Sztetl, szund, bunt i Palestyna. Antologia twórczości literackiej Żydów w Łodzi (1905–1939), red. Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Łódź 2017.

Szwarc Marek, Sztuka i Żydzi, „Tel Awiw” 1921, rok I, nr IV, s. 185–189.

Tańczymy zaczarowani taniec młodości. Łódzka awangarda żydowska – publikacje artystyczne wydawnictwa Achrid, 1921 / Enchanted we whirl in the dance of youth. The Jewish avant-garde in Łódź and the artist books of Farlag Achrid, 1921, red. Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Łódź 2022.

Thompson Ewa, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, przekł. Anna Sierszulska, Warszawa 2000.

Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów, red. Monika Polit, Karolina Szymaniak, Gdańsk 2007.

Wśród łódzkich Żydów. Wspomnienia z miasta młodości, red. Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Łódź 2023.

יידיש-יונג / Jung-Idisz / Yung-Yidish / 1919, red. Irmina Gadowska, Adam Klimczak, Teresa Śmiechowska, Łódź 2019.

Downloads

Download data is not yet available.

License

How to Cite

Dekiert, D., Gadowska, I., & Radziszewska, K. (Eds.). (2025). We are bards, troubadours…: In the circle of young Yiddish literature in Lodz. Lodz University Press. https://doi.org/10.18778/8331-797-7

Download Citation

Most read monographs by the same author

Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, I – the purim clown…
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Pogawędki
Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Wśród łódzkich Żydów. Wspomnienia o mieście młodości
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, “Enchanted we whirl in the dance of youth”
Kamil Śmiechowski, Tadeusz Markowski, Przemysław Żurawski vel Grajewski, Jarosław Kita, Krzysztof Lesiakowski, Marta Sikorska, Monika Kucner, Anna Warda, Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Elżbieta Umińska-Tytoń, Julia Sowińska-Heim, Paulina Bunio-Mroczek, Jolanta Wojciechowska, Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Łodzi. Tom 1
Irmina Gadowska, Agnieszka Świętosławska, Krystyna Radziszewska, Małgorzata Geron, Jerzy Malinowski, Tamara Sztyma, Teresa Śmiechowska, Agnieszka Salamon-Radecka, Lidia Głuchowska, Dariusz Dekiert, Renata Piątkowska, Joanna Podolska, Krzysztof Stefański, Karol Jóźwiak, Eleonora Jedlińska, William Gilcher, Adam Sitarek, Każdą iskrą rozpaleni…
Katarzyna Badowska, Tomasz Cieślak, Dariusz Dekiert, Karolina Kołodziej, Monika v, Krystyna Pietrych, Krystyna Radziszewska, Anna Warda, Ewa Wiatr, Dictionary of Literary Culture of Łódź until 1939
Krystyna Radziszewska, Dariusz Dekiert, Ewa Wiatr, Schtetl, schund, rebellion and Palestine

We are bards, troubadours…

Downloads

Abstract

References

License

How to Cite

Most read monographs by the same author

Category

Series

Most read in 90 days

Latest publications

Mapa strony

Księgarnia

Social Media